tasavvufda komil inson tushunchasi

DOCX 7 стр. 23,4 КБ Бесплатная загрузка

7 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 23,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 7

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 7

tasavvufda komil inson tushunchasi reja: 1. tasavvufda ruhiy-ma’naviy kamolot. 2. inson taraqqiyotining cheklanganligi va cheksizligi haqida bahs. 3. kamolot martabalari va valilik tushunchasi. 4. hakim termiziy ta’limoti. 5. abdol, ahror, avtod, abror, chilton, qutb martabalari. 6. karomat xislati. 7. tush ko‘rish va bashorat qilish, nazar va nafsning o‘tkirligi. 8. aziziddin nasafiy qarashlari. 9. komil inson – valilikning oliy darajasi. 10. komil insonga ta’rif: u jami zohiriy va botiniy, dunyoviy va uxraviy ilmlarning jamuljami, bashariylikdan ilohiylikka ko‘tarilgan zot. 11. ruhiy qudrat va jismoniy qudrat. 12. komil inson sifatlari. 13. komil inson odamlar xizmatida. 14. komil inson axloqi boshqalarga ibrat va namuna, kishilar intiladigan mash’al. 15. komil inson sufiyona adabiyot ideali. komil inson — bir ideal, barcha dunyoviy va ilohiy bilimlarni egallagan, ruhi mutlaq ruhga tutash, fayzu karomatdan serob, siyratu surati saranjom, qalbi ezgu tuyg‘ularga limmo-lim pokiza zot, navoiy tili bilan aytganda: deydilarki, unda to‘rt malak — jabroil, mikoil, isrofil va azroilning …

2 / 7

da etmish ikkita abdol doimiy qo‘riqchi bo‘lib turar ekan, ularning biri olamdan o‘tsa, ikkinchisi darrov o‘rnini bosar ekan. shuning uchun er yuzida har qancha gunoh ko‘payib ketganda ham, u zeru zabar bo‘lmasdan, o‘z o‘qidan chiqib ketmay turarkan, chunki ana shu aziz avliyolar bandalar gunohini parvardigordan so‘rab turar ekanlar. bu balki haqiqat, balki rivoyat — naqldir, unga ishonish-ishonmaslik har kimning o‘z ishi. ammo rivoyatlar tagida ulkan bir haqiqat bor. bu haqiqat shundan iboratki, dunyoning tinchligi va farovonligi — insoniyat butunligi haqiqatdan ham, dono va oqil, pok niyatli odamlar faoliyatiga bog‘liq. ya’ni ilohiy poklik va nafosat, e’tiqod va tafakkur bizni balo-qazolardan asraydi; hayotni avaylab, saqlab turadi. tasavvuf o‘z usuli, haqiqat deb topgan yo‘li bilan shu maqsad sari intilgan. tasavvuf ahli sig‘ingan ideal — komil inson aslida xalq ideali, adabiyot ideali edi. bu hayotbaxsh ta’limotning peshvolari yaratgan asarlar, so‘fiyona ruhdagi she’ru dostonlarni mutolaa qilar ekanmiz, yorug‘likning zulmga, xayrning sharrga, fayzu kamolning nuqsu noqislik, …

3 / 7

er!»). bu odamlar — jamiyatning tirik vijdoni edilar. kishilar ularga qarab hushyor tortar, dunyo bexudaligidan o‘ziga kelib, o‘z qalbiga, qilayotgan ishlariga razm solardilar, tavba-tazarru qilardilar. ularning af’olu a’moli insonlar diliga quvvat, ko‘ziga nur bag‘ishlagan. mohiyatan olganda, komil inson haqidagi tushunchalarning muxtasar mag‘zi shundan iborat. ammo bu haqda ulug‘ allomalarning qiymat va ahamiyatini yo‘qotmagan qarashlari, fikrlari bor. komil inson tasavvuf adabiyotida ko‘p marta tilga olinib, munozaralarga sabab bo‘lgan va bu haqda maxsus kitoblar yozilgan. shulardan sayyid abdulkarim geloniy va aziziddin nasafiy (xiii asr)larning «insoni komil» nomli risolalarini maxsus tilga olib o‘tish mumkin. aslida esa komil inson tushunchasi birinchi marta shayxi kabir nomi bilan mashhur bo‘lgan muhyiddin ibn al-arabiy (1165—1240) tomonidan muomalaga kiritilganini qayd etmoq joiz. ibn al-arabiy nazdida komil inson — bu aqli avval yoki nafsi avval, aqli kull tushunchalari bilan ma’nodoshdir. chunki tangri taolo ilohiy nurdan ilk marta aqli-avvalni yaratdi va uning suratu shaklini komil inson qiyofasida zuhur etdi. shuning …

4 / 7

riga ko‘ra, har bir inson ikkinchisining o‘rnini bosadigan nusxadir va bir-birining qarshisida turgan ko‘zgu kabidir. bitta odamdagi xislat va sifat ikkinchisida aks etib turadi. ammo farqi shundaki, bu akslanish ba’zilarda fe’l-harakat bo‘yicha bo‘lsa, ba’zilarda quvva, ya’ni xislat-xususiyatlar bilan namoyon bo‘ladi. demak, iste’dod va qobiliyat, xususiyat va sifatiga ko‘ra bir-biriga o‘xshash odamlar behad ko‘p. bularni umumiy nom bilan xalq, odamlar, kishilar deb qo‘ya qolamiz. biriga qarab ikkinchisining xulqu atvori, darajasiga baho bera olamiz. ammo shunday komil va akmal kishilar borki, ular kamolotda nafaqat o‘zga odamlardan, balki bir-biridan ham keskin farqlanib turadilar. bularni anbiyo va avliyo deb ataymiz. bularning ham darajalari bor: ba’zilari komil, ba’zilari akmal, bir qismi fozil, yana bir qismi afzal, yana bir guruhi esa afzalu akmaldirlar. sayyid abdulkarim geloniy mazkur tasnifni aytib, yana qo‘shib qo‘yadi: «komil inson, voqean, muhammad sallallohu alayhi vasallamdir va qolgan anbiyo-yu avliyoning kamoloti unga nisbatandir, xuddi fozilning afzalga nisbatiday». ibn al-arabiy, shayx omuliy va abdulkarim …

5 / 7

ukarram qilib yaratdik) va «laqad xalaqnal insana fi ahsani taqvim» (darhaqiqat, insonni chiroyli qomatda yaratdik) oyatlarini qo‘llab bo‘lmaydi. ammo shayx aziziddin nasafiyning «komil inson», «maqsadi aqso», «zubdat ul- haqoyiq» nomli va boshqa risolalarida komil inson masalasi bir muncha boshqacha yoritilgan. unda bu tushuncha insonning paydo bo‘lishi, taraqqiyoti, martabalar topishi bilan bog‘liq holda olib qaraladi. natijada biz aziziddin ta’riflarida aynan hayotiy odamga xos belgilar, axloqiy sifatlarni ham ko‘ramiz. yana shuni ham aytish kerakki, nasafiy islomdagi bir nechta ilmning insonga bo‘lgan qarashlari va munosabatini chog‘ishtiradi, insonni kayhoniy vujud sifatida ham, er maxluqoti sifatida ham tahqiq va tadqiq etadi. nasafiyda komil inson ruh tushunchasi bilan zich aloqada tekshiriladi. inson martabalari ruh martabalari sifatida olib qaraladi. shu uchun umumiy tushunchalardan konkret tushunchalarga o‘tib turish bor. buning sabablaridan yana biri aziziddin nasafiyning kamolotni uruj (ko‘tarilish) va nuzul (tushish) nazariyasi asosida tushunishidir. bu nazariya, o‘z navbatida, ulug‘ olam va kichik olam tushunchalari bilan bog‘lanib ketadi. chunki …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 7 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tasavvufda komil inson tushunchasi"

tasavvufda komil inson tushunchasi reja: 1. tasavvufda ruhiy-ma’naviy kamolot. 2. inson taraqqiyotining cheklanganligi va cheksizligi haqida bahs. 3. kamolot martabalari va valilik tushunchasi. 4. hakim termiziy ta’limoti. 5. abdol, ahror, avtod, abror, chilton, qutb martabalari. 6. karomat xislati. 7. tush ko‘rish va bashorat qilish, nazar va nafsning o‘tkirligi. 8. aziziddin nasafiy qarashlari. 9. komil inson – valilikning oliy darajasi. 10. komil insonga ta’rif: u jami zohiriy va botiniy, dunyoviy va uxraviy ilmlarning jamuljami, bashariylikdan ilohiylikka ko‘tarilgan zot. 11. ruhiy qudrat va jismoniy qudrat. 12. komil inson sifatlari. 13. komil inson odamlar xizmatida. 14. komil inson axloqi boshqalarga ibrat va namuna, kishilar intiladigan mash’al. 15. komil inson sufiyona adabiyot id...

Этот файл содержит 7 стр. в формате DOCX (23,4 КБ). Чтобы скачать "tasavvufda komil inson tushunchasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tasavvufda komil inson tushunch… DOCX 7 стр. Бесплатная загрузка Telegram