tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari

DOCX 6 стр. 22,7 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari reja: 1. tasavvuf islom bag‘rida paydo bo‘lgan ta’limot. 2. qur’oni karimdagi sufiyona oyatlar, hadislar (jumladan, “man arafa nafsihi arafati rabbihi”, ya’ni “kimki o‘zini tanisa, rabbini taniydi” kabi ), ahli suffa jamoati, 3. hazrati payg‘ambar s.a.v.ning faqirlik va go‘shanishinlik xislatlari. 4. nabilik va valilik. 5. ummaviya xalifaligi zamonidagi noroziliklar va islomdagi bo‘linishlar. 6. zohidlik harakati. 7. zohidlik va sufiylik orasidagi munosabat. 8. ishq bilan poklanib xudo vasliga etish g‘oyasi. 9. me’roj va tasavvuf. 10. ilohiya muhabbat. 11. robiya adviya, ibrohim adham, hasan basriy hayoti va faoliyati. 12. viii asr o‘rtalarida tasavvufning alohida ta’limot sifatida shakllanishi. 13. tasavvufning uch tarkibiy qismi (tariqat, ma’rifat va haqiqat) va uning shariat bilan bog‘liqligi. 14. tasavvuf ta’limotining asosiy talablari (riyozat, irodat, muhabbat, uzlat, saodat) va taraqqiyot bosqichlari. 15. davrlashtirish usullari. 16. tasavvufni o‘rganish manbalari; “tazkirat ul-avliyolar”, manoqiblar, holnomalar, adabiy va tarixiy asarlar. 17. shuningdek, ibn arabiy, farididdin attor, jaloliddin rumiy, …

2 / 6

ar, dunyo moliga muhabbat egallay boshladi. bu hol diniy amrlarni ado etishni har qanday dunyoviy ishlar, boyliklardan ustun qo‘ygan e’tiqodli kishilarning noroziligiga sabab bo‘ldi. ular orasida hadis to‘plovchi muhaddislar, ilgaridan qashshoq bo‘lib, uy-joy, mol-mulkka e’tibor qilmagan sahobalar ham bor edi. bularning bir qismi dinni himoya qilib, ochiq kurashga otlangan bo‘lsalar, ikkinchi qismi qanoat va zuhdni («zuhd» so‘zidan «zohid» so‘zi kelib chiqqan) asosiy maqsad qilib olib, saroy ahli va sarvatdorlar, boylar axloqiga qarshi norozilik belgisi sifatida tarkidunyochilik g‘oyasini targ‘ib etib, ijtimoiy faoliyatdan butunlay chetlashganlar, surunkali toat-ibodat bilan shug‘ullanganlar. kufa, bag‘dod, basra shaharlarida tarkidunyo qilgan zohidlar ko‘p edi, aytish kerakki, ularning obro‘-e’tibori ham xalq orasida katta bo‘lgan. chunonchi, uvays qaraniy, hasan basriy kabi yirik so‘fiylar aslida zohid kishilar edilar, shuning uchun bu zotlarning nomi shayxlar va so‘fiylar haqidagi tazkiralarda zohid sifatida tilga olinadi, ba’zi mualliflar esa ularni so‘fiylar qatoriga qo‘shmaganlar ham. buning boisi shuki, zohidlar uzlat va taqvoni pesha etgan bo‘lishlariga qaramay, …

3 / 6

do‘zax o‘tida kuydir — ming-ming roziman! ammo agar sening jamolingni deb tunlarni bedor o‘tkazar ekanman, yolvoraman, meni jamolingdan mahrum etma!» alloh taologa quruq, ko‘r-ko‘rona mutelikniig hojati yo‘q. uning g‘azabidan qo‘rqibgina amri ma’rufni bajarish sadoqat belgisi emas, balki riyodir. shuning uchun so‘fiylar allohni jon-dildan sevish, uning zoti va sifatlarini tanish va bilish, ko‘ngilni nafsu hirs g‘uboridan poklab, botiniy musaffo bir holatda iloh vasliga etishish va bundan lazzatlanish g‘oyasini keng targ‘ib qildilar. inson ruhi ilohiydir va, demak, asosiy maqsad — ilohiy olamga borib qo‘shilmoqdir, dedilar. shu tariqa, dunyodan ko‘ngil uzgan, ammo zohidlarga o‘xshamaydigan, «bir nazar bilan tuproqni kimyo etadigan» (hofiz sheroziy), zehnu zakovat, aqlu farosatda tengsiz, ammo o‘zga mutafakkirlar, faylasuflardan ajralib turadigan, shariat ilmini suv qilib ichgan, toatu ibodatda mustahkam, lekin oddiy dindorlardan farqlanadigan ajoyib xislatli odamlar toifasi paydo bo‘lgan ediki, ularni ruh kishilari deb atardilar. bunday odamlarning fe’l-atvori, yurish-turishi, xoriqulodda (odatdan tashqari) so‘zlari va ishlari atrofdagilarni hayratga solar, ba’zilarining g‘aybdan bashorat …

4 / 6

lar. yana bir guruh olimlar so‘fiy so‘zi «safo» so‘zidan kelib chiqqan, chunki bu toifaning qalbi sidqu safo oftobiday porlab turadi, deganlar. yana ba’zilar so‘fiy «sufuh» so‘zidan yasalgan, sufuh — biror bir narsaning xulosasidir, bu jamoa xalqnint xulosasi bo‘lganligi sababli ularni so‘fiy deganlar, deb yozadilar. so‘fiy so‘zi «sof» so‘zidan kelib chiqqan, deguvchilar ham bor. abu rayhon beruniy bo‘lsa «osor ul-boqiya» asarida ushbu so‘zni yunoncha «suf», ya’ni faylasuf so‘zining oxirgi qismidan yasalgan deb ko‘rsatadi. ammo ko‘pchilik so‘fiy so‘zi arabcha «suf» so‘zidan hosil bo‘lgan, degan fikrni bildiradilar. «suf» so‘zining lug‘aviy ma’nosi jun va jundan to‘qilgan matodir. so‘fiylar ko‘p hollarda jun chakmon yoki qo‘y terisidan tikilgan po‘stin kiyib yurishni odat qilganlari uchun ularni jun kiyimlilar (forschasi pashminapo‘sh), ya’ni so‘fiy deb yuritganlar. bizningcha, shu keyingi etimologik ma’no haqiqatga yaqinroqdir, zero, so‘fiy so‘zining «suf» so‘zidan yasalishi arab tili qonun-qoidalariga mos keladi. agar «suf» so‘zidan so‘fiy yasalgan bo‘lsa, o‘z navbatida, «sufiy»dan «tasavvuf», «mustasuf», «muttasuf», «mutasavvif» so‘zlari hosil …

5 / 6

tlarini bajaradilar va savobga o‘zlarini sherik deb biladilar. “mutarassim” so‘zining ma’nosi rasmu rusumga ergashuvchi demak, ammo mutarassimlar darveshlarning odatlariga zohiran taqlid qilsalar-da, botinan hol talabgoridirlar va shu toifaga ixloslari tufayli ilohiy fayzdan bahramanddirlar. avvalo, shuni ta’kidlash kerakki, chin so‘fiy o‘zlikdan hamda foniy dunyodan voz kechgan va haq baqosida o‘zligini qayta topgan zot bo‘lib, suratda bandayu, ma’nida ozod kishidir. surat — tashqi ko‘rinishda banda bo‘lish — jism-tanani iloh toatiga bag‘ishlash bo‘lsa, ma’nida ozodlik – botinni barcha aloqalardan tozalab, ruhni hur va pok saqlash demak. so‘fiyga hech bir narsa va hech bir kishi qaram bo‘lmasligi; uning o‘zi ham hech bir narsaning, hech bir odamning qarami bo‘lmasligi kerak. so‘fiynnng ozodligi deganda, tasavvuf ahli solikning bashariy sifatlardan mutlaq qutulishi va ilohiy faqr sifati bo‘lmish pok ruh ko‘rinishida istig‘no olami — tangri taolo olamining zaruratlari bepoyonligini kullan idrok etishini anglaganlar. so‘fiy yana «sirri sof, aqli etuk, muhabbat ahliga dil bog‘lagan» (koshifiy) bo‘lishi, nafasidan bedardlar qalbi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari"

tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari reja: 1. tasavvuf islom bag‘rida paydo bo‘lgan ta’limot. 2. qur’oni karimdagi sufiyona oyatlar, hadislar (jumladan, “man arafa nafsihi arafati rabbihi”, ya’ni “kimki o‘zini tanisa, rabbini taniydi” kabi ), ahli suffa jamoati, 3. hazrati payg‘ambar s.a.v.ning faqirlik va go‘shanishinlik xislatlari. 4. nabilik va valilik. 5. ummaviya xalifaligi zamonidagi noroziliklar va islomdagi bo‘linishlar. 6. zohidlik harakati. 7. zohidlik va sufiylik orasidagi munosabat. 8. ishq bilan poklanib xudo vasliga etish g‘oyasi. 9. me’roj va tasavvuf. 10. ilohiya muhabbat. 11. robiya adviya, ibrohim adham, hasan basriy hayoti va faoliyati. 12. viii asr o‘rtalarida tasavvufning alohida ta’limot sifatida shakllanishi. 13. tasavvufning uch tarkibiy qismi (tariqat, ma...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (22,7 КБ). Чтобы скачать "tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tasavvufning paydo bo‘lish tari… DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram