tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari

DOC 7 pages 50.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.0 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1-mavzu: tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari reja: 1. tasavvuf islom bag‘rida paydo bo‘lgan ta’limot. 2. qur’oni karimdagi sufiyona oyatlar, hadislar (jumladan, “man arafa nafsihi arafati rabbihi”, ya’ni “kimki o‘zini tanisa, rabbini taniydi” kabi ), ahli suffa jamoati. 3. hazrati payg‘ambar s.a.v.ning faqirlik va go‘shanishinlik xislatlari. 4. nabilik va valilik. 5. ummaviya xalifaligi zamonidagi noroziliklar va islomdagi bo‘linishlar. 6. zohidlik harakati. 7. zohidlik va sufiylik orasidagi munosabat. 8. ishq bilan poklanib xudo vasliga yetish g‘oyasi. 9. me’roj va tasavvuf. 10. ilohiya muhabbat. 11. robiya adviya, ibrohim adham, hasan basriy hayoti va faoliyati. 12. viii asr o‘rtalarida tasavvufning alohida ta’limot sifatida shakllanishi. 13. tasavvufning uch tarkibiy qismi (tariqat, ma’rifat va haqiqat) va uning shariat bilan bog‘liqligi. 14. tasavvuf ta’limotining asosiy talablari (riyozat, irodat, muhabbat, uzlat, saodat) va taraqqiyot bosqichlari. tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega ta’limot bo‘lib, islom olamida viii asrning o‘rtalarida paydo bo‘lgan. dastlab u zohidlik harakati ko‘rinishida kurtak yoyadi. gap shundaki, …

2 / 7

rashga otlangan bo‘lsalar, ikkinchi qismi qanoat va zuhdni (“zuhd” so‘zidan “zohid” so‘zi kelib chiqqan) asosiy maqsad qilib olib, saroy ahli va sarvatdorlar, boylar axloqiga qarshi norozilik belgisi sifatida tarkidunyochilik g‘oyasini targ‘ib etib, ijtimoiy faoliyatdan butunlay chetlashganlar, surunkali toat-ibodat bilan shug‘ullanganlar. kufa, bag‘dod, basra shaharlarida tarkidunyo qilgan zohidlar ko‘p edi, aytish kerakki, ularning obro‘-e’tibori ham xalq orasida katta bo‘lgan. chunonchi, uvays qaraniy, hasan basriy kabi yirik so‘fiylar aslida zohid kishilar edilar, shuning uchun bu zotlarning nomi shayxlar va so‘fiylar haqidagi tazkiralarda zohid sifatida tilga olinadi, ba’zi mualliflar esa ularni so‘fiylar qatoriga qo‘shmaganlar ham. buning boisi shuki, zohidlar uzlat va taqvoni pesha etgan bo‘lishlariga qaramay, ishq va irfon (ilohiy ma’rifat)dan bexabar kishilar edilar. ular falsafiy mushohadakorlik, ajzu irodat bilan ma’naviy-axloqiy kamolot sari intilish, valiylik, karomatlar ko‘rsatish kabi xislatlarga ega emasdilar. zohidlarning niyati ibodat bilan oxirat mag‘firatini qozonish, qur’onda va’da qilingan jannatning huzur-halovatiga etishish edi. so‘fiylar nazarida esa jannat umidida toat-ibodat qilish ham …

3 / 7

va sifatlarini tanish va bilish, ko‘ngilni nafs-u hirs g‘uboridan poklab, botiniy musaffo bir holatda iloh vasliga etishish va bundan lazzatlanish g‘oyasini keng targ‘ib qildilar. inson ruhi ilohiydir va, demak, asosiy maqsad — ilohiy olamga borib qo‘shilmoqdir, dedilar. shu tariqa, dunyodan ko‘ngil uzgan, ammo zohidlarga o‘xshamaydigan, “bir nazar bilan tuproqni kimyo etadigan” (hofiz sheroziy), zehnu zakovat, aql-u farosatda tengsiz, ammo o‘zga mutafakkirlar, faylasuflardan ajralib turadigan, shariat ilmini suv qilib ichgan, toatu ibodatda mustahkam, lekin oddiy dindorlardan farqlanadigan ajoyib xislatli odamlar toifasi paydo bo‘lgan ediki, ularni ruh kishilari deb atardilar. bunday odamlarning fe’l-atvori, yurish-turishi, xoriqulodda (odatdan tashqari) so‘zlari va ishlari atrofdagilarni hayratga solar, ba’zilarining g‘aybdan bashorat beruvchi karomatlari, sirli mo‘jizalari aqllarni lol qoldirardi. ularni ahlulloh, avliyo, ahli hol, ahli botin, arbobi tariqat, darvesh, qalandar, faqir degan nomlar bilan tilga olardilar. ammo bu toifaga nisbatan ko‘proq “so‘fiy” nomi qo‘llanilgan, chunki ushbu so‘zning ma’nosi ancha keng bo‘lib, boshqa tushuncha va atamalarni o‘z ichiga sig‘dirardi. …

4 / 7

n, deguvchilar ham bor. abu rayhon beruniy bo‘lsa “osor ul-boqiya” asarida ushbu so‘zni yunoncha “suf”, ya’ni faylasuf so‘zining oxirgi qismidan yasalgan deb ko‘rsatadi. ammo ko‘pchilik so‘fiy so‘zi arabcha “suf” so‘zidan hosil bo‘lgan, degan fikrni bildiradilar. “suf” so‘zining lug‘aviy ma’nosi jun va jundan to‘qilgan matodir. so‘fiylar ko‘p hollarda jun chakmon yoki qo‘y terisidan tikilgan po‘stin kiyib yurishni odat qilganlari uchun ularni jun kiyimlilar (forschasi pashminapo‘sh), ya’ni so‘fiy deb yuritganlar. bizningcha, shu keyingi etimologik ma’no haqiqatga yaqinroqdir, zero, so‘fiy so‘zining “suf” so‘zidan yasalishi arab tili qonun-qoidalariga mos keladi. agar “suf” so‘zidan so‘fiy yasalgan bo‘lsa, o‘z navbatida, “sufiy”dan “tasavvuf”, “mustasuf”, “mutassuf”, “mutasavvif” so‘zlari hosil bo‘lgan. mustasuf o‘zini so‘fiylarga o‘xshatib, taqlid qilib yuradigan, ammo asl maqsadi amal-mansab, molu mulkka intilishdan iborat bo‘lgan kishilarga nisbatan ishlatilgan so‘z bo‘lsa, mutassuf tariqat va haqiqatda muayyan manzillarni egallagan, biroq so‘fiy darajasiga ko‘tarila olmagan kishidir. qalban so‘fiyona g‘oyalarga moyil, tasavvufni e’tiqod — maslak qilib olgan, lekin tariqat amaliyotini o‘tamagan, …

5 / 7

y dunyodan voz kechgan va haq baqosida o‘zligini qayta topgan zot bo‘lib, suratda bandayu, ma’nida ozod kishidir. surat — tashqi ko‘rinishda banda bo‘lish — jism-tanani iloh toatiga bag‘ishlash bo‘lsa, ma’nida ozodlik – botinni barcha aloqalardan tozalab, ruhni hur va pok saqlash demak. so‘fiyga hech bir narsa va hech bir kishi qaram bo‘lmasligi; uning o‘zi ham hech bir narsaning, hech bir odamning qarami bo‘lmasligi kerak. so‘fiynnng ozodligi deganda, tasavvuf ahli solikning bashariy sifatlardan mutlaq qutulishi va ilohiy faqr sifati bo‘lmish pok ruh ko‘rinishida istig‘no olami — tangri taolo olamining zaruratlari bepoyonligini kullan idrok etishini anglaganlar. so‘fiy yana “sirri sof, aqli etuk, muhabbat ahliga dil bog‘lagan” (koshifiy) bo‘lishi, nafasidan bedardlar qalbi bedor bo‘lmog‘i kerak. so‘fiylar ruhoniyat bilan suhbat quradigan, kayhonu falak asroridan mujda keltiradigan, faqrni ixtiyoriy ravishda bo‘yinga olib, tabiiy axloqni tark eta borib, ilohiy axloqni kasb etuvchi, ezgulik yo‘lida jonini fido qiluvchidirlar, ular borliq va yo‘qlik, zamon va makondan xorij, azalu …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari"

1-mavzu: tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari reja: 1. tasavvuf islom bag‘rida paydo bo‘lgan ta’limot. 2. qur’oni karimdagi sufiyona oyatlar, hadislar (jumladan, “man arafa nafsihi arafati rabbihi”, ya’ni “kimki o‘zini tanisa, rabbini taniydi” kabi ), ahli suffa jamoati. 3. hazrati payg‘ambar s.a.v.ning faqirlik va go‘shanishinlik xislatlari. 4. nabilik va valilik. 5. ummaviya xalifaligi zamonidagi noroziliklar va islomdagi bo‘linishlar. 6. zohidlik harakati. 7. zohidlik va sufiylik orasidagi munosabat. 8. ishq bilan poklanib xudo vasliga yetish g‘oyasi. 9. me’roj va tasavvuf. 10. ilohiya muhabbat. 11. robiya adviya, ibrohim adham, hasan basriy hayoti va faoliyati. 12. viii asr o‘rtalarida tasavvufning alohida ta’limot sifatida shakllanishi. 13. tasavvufning uch tarkibiy qismi (t...

This file contains 7 pages in DOC format (50.0 KB). To download "tasavvufning paydo bo‘lish tarixi va manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvufning paydo bo‘lish tari… DOC 7 pages Free download Telegram