qadimgi dunyo lirikasi

DOCX 101 pages 205.6 KB Free download

101 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 205.6 KB

File type DOCX

Pages 101

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 101

1. qadimgi dunyo lirikasiga oid qanday nazariy qarashlarni bilasiz ?lirika adabiy tur sifatida qadimdan shakllangan bo‘lib, o‘zining bir qator xususiyatlariga egadir. qadimgi davr lirikasi dunyoning qaysi burchida bo‘lmasin, xalq hayoti – millatlarning udum-odatlari va yashash tarzi bilan bog‘liqligini ko‘ramiz. avvalo, qadimgi dunyo lirikasida uzoq o‘tmish odamlarining estetik didi va kundalik hayotidagi aqliy-jismoniy hamda ma’naviyma’rifiy faoliyatlari ritmik ohang fonida o‘z ifodasini topadi. ayni jihatlarqadimgi dunyo lirikasining tipologik xususiyatlarini belgilashda muhim rol o‘ynaydi. lirikaning belgilovchi xususiyati sifatida uning tuyg‘u-kechinmalarni tasvirlashi olinadi. ya’ni epos va dramadan farqli o‘laroq, lirika voqelikni tasvirlamaydi, uning uchun voqelik lirik qahramon ruhiy kechinmalarining asosi, ularga turtki beradigan omil sifatidagina ahamiyatlidir. shu bois ham lirik asarda voqelik lirik qahramon qalb prizmasi orqali ifodalanadi, yana ham aniqrog‘i, lirikada kechinmani tasvirlash uchun yetarli miqdordagi voqelik “parchalari“, detallargina olinadi. 2.qadimgi dunyo lirikasining mavzu ko'lami haqida gapiring.sharq va gʻarbda ham boshqa adabiy tur janrlari kabi she’riy asarlar to‘liq holda yetib kelmagan. faqatgina, xalq …

2 / 101

y tafakkur, estetik ideal, e’tiqod shakli kabilar adabiy hayotda mazkur turlarning mavqeyini belgilashda muhim rol o‘ynagan. shu o‘rinda antik davr dramaturgiyasining poetik ildizi, lirik janr bilan bog‘liqligi hisobga olinsa, ushbu tafakkur shaklining tarixi olis o‘tmishga borib taqalishi oydinlashadi. madaniy sivilizatsiyaning bir o‘lkadan ikkinchi o‘lkaga o‘tishiga qarab, lirik tafakkurga munosabat turlicha bo‘lgan ayrim jamiyatda jangchilarni ruhan tarbiyalash, boshqasida esa xalqning ijtimoiy dardini, maishiy hayotini aks ettirish, diniy-ma’rifiy mavzuga doir lirik tafakkurni ifoda etish va xalqning estetik idealini madh etish qadimgi dunyo she’riyatining asosiy yo‘nalishlarini tashkil etgan. bundan tashqari, qadimgi davr lirikasining sinkretik shaklda taraqqiy topganini keyinchalik mustaqil adabiy janr va san’atlarga bo‘linish jarayoni yuz berganini mazkur lirik turni poetik ijod sahnasida doimiy tarzda harakatda ekanligiga dalolat qiladi. ayniqsa, qadimgi dunyo she’riyatiga xos ramziylik tabiat tarannumining lirik ifodasi xalqdan xalqqa, og‘izdan og‘izga o‘tib, sayqallanib, ona allasi kabi har bir kishining qalb qo‘ridan joy olib, o‘tmish hikmatining bugunga qadar yetib kelishiga xizmat qilishi, …

3 / 101

saqlanib qolgan. 3. qadimgi dunyo lirikasida ritmik o'lchovlarning o'rni?qadimgi davr lirikasida musiqiy ohang, ritmik o‘lchov badiiy sinkretik ifoda, she’riy vaznlarning xalqlararo almashinuvi kabilar tipologik ma’no kasb etadi. masalan, qadimgi yunon adabiyotida “lirika” so‘zi torli cholg‘u asboblarining nomidan kelib chiqqan bo‘lib, ma’nosi “musiqa jo‘rligida ijro etiluvchi she’r” demakdir. ushbu atama lirikaning rivojlangan davrlaridan keyin, taxminan eramizdan avvalgi iii–ii asrlarda ellinizm zamonasi olimlari tomonidan iste’molga kiritilgan. bungacha, yunonlarning o‘zlari lirikaga aloqador bo‘lgan asarlarni “melos“, “melika“, ya’ni “qo‘shiq“, deb ataganlar. ma’lum bo‘ladiki, asrlar davomida qadimgi yunonlar lirik she’riyatni boshqa turli vositalar, masalan, qo‘shiq, musiqa asbobi va hatto raqs bilan bog‘lagan holda tasavvur etib kelganlar. shu sababli har bir lirik shoir bir vaqtning o‘zida ham muallif, ham bastakor va ham raqs ustasi bo‘lgan. davrlar o‘tishi bilan lirikaning yamb hamda elegiya deb ataluvchi ba’zi oddiy turlari, asta-sekin musiqadan uzoqlashib, faqatgina o‘qish uchun xoslangan adabiy janrga aylanib qoladi. “melos” iborasi esa yolg‘iz ko‘ngil hislarini ifoda etuvchi …

4 / 101

g‘ri chiziq (—) shakllari bilan belgilasak, shu belgilarning ma’lum tartibda takrorlanishi —yunon she’rining vaznini hosil qiladi. yo‘l-yo‘lakay eslatib o‘tish kerakki, talaffuzning talabiga qarab, ba’zan ikki qisqa hijoni bir uzun hijo bilan almashtirish ham mumkin bo‘lgan. masalan, gekzametr vazni olti turoqdan iborat bo‘lib, bu turoqlarning har qaysisi daktil deb atalgan bir uzun,ikki qisqa (— u u), bo‘g‘indan tarkib topgandir. she’rning ohangdor bo‘lishi uchun, oxirgi turoq spondiy deb ataluvchi ikki uzun hijo (——) bilan almashtirib talaffuz etiladi 4. qadimgi dunyo lirikasi vakillaridan kimlarni bilasiz ?tantanali lirikaga, ayniqsa,uning ma’budlarga atalmish diniy tarmog‘iga asos solgan shoirlar sifatida bir qancha shaxslarning nomlari tilga olinadi. bular – areon, alkman, stesixor, ivik va boshqalardir. bizga qadar yetib kelgan tantanali lirikaning ko‘pchiligi may va shodlik ma’budi dionisga bag‘ishlangan bo‘lib, qadimgi yunonlar bu toifa asarlarni “difiramb” deb ataganlar.yunon poeziyasida yamb hamda elegiya bilan birga mil.avv. vii–vi asrlarda monodik, ya’ni yakkaxon lirika ham nihoyatda tez rivojlangan bo‘lib, she’riyatning bu turi …

5 / 101

adi.qo‘zg‘olonchilar qonli jangga tayyorlanib, shu uyda qurol-yarog‘ to‘plaganlar;alkey isyonga hozirlanayotgan do‘stlariga xitob qilib, ularni maqsad yo‘lida orqaga qaytmaslikka, bardam va birdam bo‘lishga chaqiradi.yana bir kichkina she’riy parchada xalq qo‘liga o‘tgan davlat idorasini dahshatli to‘lqinda qolgan kema bilan taqqoslaydi. alkey ijodi faqat siyosiy mavzular bilan cheklanib qolgan emas. shoira yor kishining jamolini, hayot nash’alarini, muhabbat zavqini maqtab ham anchagina she’rlar yozgan. biroq bular ham bizgacha yetib kelmagan. u bir to‘rtlikda qimtinib, tortinib sapfoga muhabbat izhor qiladi: 5. qadimgi sharq lirikasi va xalq og‘zaki ijodi.qadimgi sharq lirikasida esa aruz vazni yetakchi sanalgan. aruz (arab. – arz qilmoq, chodirni ushlab turish uchun o‘rtaga qo‘yiladigan yog‘och) — qisqa, cho‘ziq va o‘ta cho‘ziq hijolarning muayyan tartibda guruhlanib takrorlanishiga asoslangan metrik she’r tizimi, she’riy o‘lchovi, vazn. aruz yaqin va o‘rta sharq xalqlari adabiyoti she’r tizimi bo‘lib, dastlab arab adabiyotida maydonga kelgan, ix asrdayoq forsiy adabiyotda ham qo‘llanila boshlagan. turkiy xalqlar adabiyotida, jumladan, o‘zbek adabiyotida ham aruz …

Want to read more?

Download all 101 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyo lirikasi"

1. qadimgi dunyo lirikasiga oid qanday nazariy qarashlarni bilasiz ?lirika adabiy tur sifatida qadimdan shakllangan bo‘lib, o‘zining bir qator xususiyatlariga egadir. qadimgi davr lirikasi dunyoning qaysi burchida bo‘lmasin, xalq hayoti – millatlarning udum-odatlari va yashash tarzi bilan bog‘liqligini ko‘ramiz. avvalo, qadimgi dunyo lirikasida uzoq o‘tmish odamlarining estetik didi va kundalik hayotidagi aqliy-jismoniy hamda ma’naviyma’rifiy faoliyatlari ritmik ohang fonida o‘z ifodasini topadi. ayni jihatlarqadimgi dunyo lirikasining tipologik xususiyatlarini belgilashda muhim rol o‘ynaydi. lirikaning belgilovchi xususiyati sifatida uning tuyg‘u-kechinmalarni tasvirlashi olinadi. ya’ni epos va dramadan farqli o‘laroq, lirika voqelikni tasvirlamaydi, uning uchun voqelik lirik qahramon ruh...

This file contains 101 pages in DOCX format (205.6 KB). To download "qadimgi dunyo lirikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyo lirikasi DOCX 101 pages Free download Telegram