электродинамика

PPTX 33 pages 1.8 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PPTX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

мм_43 электродинамика доц. а.х. хайдаров, асситент м. мадрахимов 43 - маъруза физика кафедраси 2011 қаттиқ жисмлар физикаси 1 маъруза режаси киришмали ярим ўтказгичлар, уларнинг электр ўтказувчанлиги механизми. киришмали ярим ўтказгичларда ток ташувчи зарядлар концентрацияси. киришмали ярим ўтказгичларда донор ва акцептор сатҳлар. киришмали ярим ўтказгичларнинг ўтказувчанлиги, унинг температурага боғлиқлиги. ярим ўтказгичларнинг фотоўтказувчанлиги. 2 ҳаттоки етарлича тоза бўлган яримўтказгичларда ўзининг хусусий энергетик сатҳларини ҳосил қилувчи киришма атомлари мавжуддир. бу энергетик сатҳлар, яримўтказгичнинг тақиқланган соҳасида валент соҳаси шипи ва ўтказувчанлик соҳаси тубидан ҳар хил масофаларда жойлашиши мумкин. айрим ҳолларда, яримўтказгичга керакли электрофизик хусусиятларни бериш учун, атайлаб, киришма атомларини киритадилар. 3 фараз қилайлик, кремний кристалида бир қисм кремний атомлари ўрнига беш валентли мишьяк атомлари жойлаштирилган бўлсин. 4 та қўшни атомлар билан ковалент боғланишни ўрнатиш учун мишьяк атоми 4 та валент электронларини сарфлайди, бешинчи электрон бу боғланишларни ўрнатишда қатнашмайди. мишьяк атоми, диэлектрик сингдирувчанлиги = 12 бўлган кремний кристалл панжараси муҳитида бўлгани учун, 5–электрон мишъяк атоми …

2 / 33

электронларни ҳосил қилувчи киришмалар донорлар деб аталади, уларнинг энергетик сатҳлари донор сатҳлар деб аталади. донор киришмаларга эга бўлган яримўтказгичлар, электрон яримўтказгичлар ёки n – типдаги яримўтказгичлар деб аталади. тўлдирилмаган боғланиш ковакни эслатади ва кремнийнинг валент соҳасида бўш вакант ҳолатни ҳосил қилади. валент соҳаси шипининг яқинида eа 0,01 эв масофада бор атомининг электронлар эгалламаган энергетик сатҳи жойлашади. яна фараз қилайлик, кремний кристалл панжарасидаги бир қисм кремний атомлари ўрнини 3 валентли бор (в) атомлари эгаллаган бўлсин. 4 та қўшни атомлар билан ковалент боғланишни ҳосил қилиш учун бор атомига битта электрон етишмайди. бу етишмайдиган электронни қўшни кремний атомларидан олиши мумкин. бу ҳолда ҳам қўшимча электронни олиш учун тахминан eа 0,01 эв энергия зарур бўлади. 6 яримўтказгичнинг валент соҳасидан электронларни тортиб олувчи киришмалар – акцепторлар, уларнинг энергетик сатҳлари – акцептор сатҳлар деб аталади. акцепторларга эга бўлган ярим ўтказгичлар ковакли яримўтказгичлар ёки р – типли яримўтказгичлар деб аталади. расмда n – типли яримўтказгичда ферми сатҳининг …

3 / 33

р – типдаги ярим ўтказгич учун ферми сатҳи: nд и nа - донор ва акцептор киришма атомлари концентрациялари. ед и еа - донор ва акцептор сатҳлари энергиялари 11 температура кўтарилиши билан ўтказувчанлик соҳасидаги электронлар концентрацияси орта боради, донор сатҳларидаги электронлар концентрацияси камаяди, донор сатҳлари электронлардан камбағаллашади. акцептор сатҳлар ҳам р – типли яримўтказгичда, худди шунга ўхшаш, бўш ҳолатлардан камбағаллашади. киришмаларда электронлар бутунлай тугаганда, n – типли яримўтказгичнинг ўтказувчанлик соҳасида электронлар концентрацияси nd – донорлар концентрациясига тенглашади. паст температураларда ўтказувчанликни киришма атомлари хосил қилади. 12 электронли ярим ўтказгичда электронлар концентрацияси қуйидагича аниқланади: акцепторли ярим ўтказгичда тешиклар концентрацияси қуйидагича аниқланади: mn ва mp - электронлар ва тешиклар эффектив массалари. 13 юқори температуралар соҳаси температуранинг бундан кейинги ортишида хусусий заряд ташувчилар фаол қўзғалабошлайдилар, яримўтказгич хусусий яримўтказгич ҳолатига яқинлашаборади, натижада, ферми сатҳи хусусий яримўтказгичдаги ферми сатҳи ҳолатига (eg/2) яқинлашади. n = nd га тенг бўлганда, маълум температура қийматигача ўзгармасдан қолади, бу ҳолатда ферми сатҳи …

4 / 33

атҳидаги электронларни ўтказувчанлик соҳасига ўтказадилар, натижада ярим ўтказгичдаги эркин электронлар концентрацияси ортади. р – типдаги ярим ўтказгичда фотонлар валент соҳасидаги электронларни акцептор энергетик сатҳларига ўтказадилар, натижада ярим ўтказгичдаги тешиклар концентрацияси ортади. ёруғлик таъсирида электроларни ички энергетик сатҳлардан қўзғалиш жараёни ички фотоэффект деб аталади. ярим ўтказгичда, ёруғлик таъсирида хосил бўлган қўшимча ўтказувчанлик фотоўтказувчанлик деб аталади. иссиқлик энергияси таъсирида мавжуд бўлган асосий ўтказувчанлик қоронғидаги ўтказувчанлик деб аталади. 17 фотоэлектрик жадаллик сақланиб қоладиган ёруғликнинг тўлқин узунлиги – фото ўтказувчанликнинг қизил чегараси деб аталади. - хусусий ярим ўтказгичлар учун - киришмали ярим ўтказгичлар учун тоза ярим ўтказгичлар тақиқланган соҳаси кенглиги ез - 1-3 эв интервалда ётади. бу энергияга мос келган фото ўтказувчанликнинг қизил чегараси ёруғлик спектрининг кўринарли қисмига тўғри келади. киришмали ярим ўтказгичлардаги фото ўтказувчанликнинг қизил чегараси ёруғликнинг инфра қизил соҳасига тўғри келади. 18 19 20 ярим ўтказгичларнинг хусусиятлари қуйидаги асбобларда қўлланилади: ўзгарувчан токни тўғриловчи ярим ўтказгичли диодлар; ўта юқори частотали электромагнит тўлқинларни генерацияловчи …

5 / 33

ратурани назорат қилиш тизимларида қўлланилади. 25 тушаётган нурланиш жадаллигига боғлиқ ўз қаршилигини ўзгартирувчи ярим ўтказгич элемнтидир. p-n- ўтишсиз ҳажмий қаршиликка эга бўлган элемент ҳисобланади. оптик нурланишни қабул қилувчи ва илғовчи асбобларни яратишда қўлланилади. фоторезистор 26 фотодиод ёритилганликда ўз қаршилигини ўзгартиради ва ўзидан ток ўтказабошлайди. p-n- ўтишдан иборат. нурланишни илғовчи ва маълумотларни қабул қилиш – узатиш тизимларини яратишда қўлланилади. қуёш батареялари ва модуллари фотодиодлардан ташкил топгандир. 27 электр энергиясини ёруғликка ағдаради. ўз таркибиди p-n- ўтишга эга. одатдаги чўғланма лампадан фарқли ўлчамлари кичик бўлгани учун кам энергия сарфлайди, узоқ муддатли кафолати бор. автомобил фараларида, светофорларда ва бошқа мақсаддаги ёруғлик чиқарувчи қурилмаларда ишлатилади. хўжалик асбоблари, электрон тизимларда, алоқа воситаларида масофавий бошқаришда ишлатилади. светодиод – ёруғлик нури чиқарувчи диод 28 ўзининг кичик ўлчамлари ва кам энергия сарфлаши билан ажралиб туради. медицинада, ўлчаш асбобларида, оптик алоқа тизимлари ва лазер кўрсаткичлари ва бошқаларда ишлатилади. ярим ўтказгичли лазер 29 транзистор – иккита р - n – ўтишдан …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "электродинамика"

мм_43 электродинамика доц. а.х. хайдаров, асситент м. мадрахимов 43 - маъруза физика кафедраси 2011 қаттиқ жисмлар физикаси 1 маъруза режаси киришмали ярим ўтказгичлар, уларнинг электр ўтказувчанлиги механизми. киришмали ярим ўтказгичларда ток ташувчи зарядлар концентрацияси. киришмали ярим ўтказгичларда донор ва акцептор сатҳлар. киришмали ярим ўтказгичларнинг ўтказувчанлиги, унинг температурага боғлиқлиги. ярим ўтказгичларнинг фотоўтказувчанлиги. 2 ҳаттоки етарлича тоза бўлган яримўтказгичларда ўзининг хусусий энергетик сатҳларини ҳосил қилувчи киришма атомлари мавжуддир. бу энергетик сатҳлар, яримўтказгичнинг тақиқланган соҳасида валент соҳаси шипи ва ўтказувчанлик соҳаси тубидан ҳар хил масофаларда жойлашиши мумкин. айрим ҳолларда, яримўтказгичга керакли электрофизик хусусиятларни бери...

This file contains 33 pages in PPTX format (1.8 MB). To download "электродинамика", click the Telegram button on the left.

Tags: электродинамика PPTX 33 pages Free download Telegram