fizika fanidan tayyorlangan mustaqil ish

PDF 13 pages 294.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 294.5 KB

File type PDF

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

toshkent axborot texnologiyalari universiteti farg’ona filiali pochta aloqasi yo’nalishi 770-23-guruh talabasi do’syorova charosning fizika fanidan tayyorlagan mustaqil ishi rejasi: i kirish 1.1 o`ta o’tkazuvchalik holatidagi modda xossalari ii asosiy qism 2.1 o’ta o’tkazuvchanlikning kvantomexanik talqini 2.2 magnit maydonida o`ta o`tkazuvchanlik hodisasi 2.3.zamonaviy dunyoda o’ta o’tkazuvchanlikning qiymati iii xulosa foydalanilgan adabiyotlar i kirish 1.1 o’ta o’tkazuvchanlik holatidagi modda xossalari absolyut nolga yaqin temperaturalarda bir qator metall va qotishmalarning elektr qarshiliklari birdaniga sakrab nolga aylanadi, ya'ni modda o’ta o’tkazuvchanlik holatiga o'tadi. bunday temperatura kritik temperatura deyiladi va tk bilan belgilanadi. o'tkazgich solishtirma qarshiligining temperaturaga bog’likligi quyidagi formula bilan ifodalanadi :  = 0 (1+t) bunda o - t=0 gradusdagi o'tkazgichning solishtirma qarshiligi;  - qarshilikning temperatura koeffitsiyenti. turli metallaruchun tk turlicha. masalan, simobuchun tk = 4,1 k, qo'rg’oshinuchun tk = 7,3 k. umuman tk o’ta o’tkazuvchanlik kuzatiladigan o'tkazgichlarda 20 k yuqoriemas. lekin, o'ta o'tkazuvchan moddalarni yuqori temperaturalarda ham hosil qilish bo'yicha ilmiy …

2 / 13

arda o’tao’tkazuvchanlik hodisasi t=250k dan boshlab (-230) kuzatiladi. lekin bu holat turg’un bo'lmay, ba'zan o'zining xossasini yo’qotadi. hozirgi paytda bunday moddalarning o’tao’tkazuvchanlik holatiga o'tishlarining tabiatini o'rganish va yangi o'tao'tkazuvchan moddalarni aniqlash sohasida katta ilmiy tadqiqot ishlari davom etmoqda. tajribada o'ta o'tkazuvchanlik holatini ikki usulda kuzatish mumkin: 1. tok o'tayotgan umumiy elektr zanjirga o'tao'tkazgichdan iborat qismni qo’shish (ulash) yo'libilan, bunda o'tao'tkazuvchanlik holatga o'tayotganda qismning uchlaridagi potentsiallar ayrimasi (u= 2- 1=0) nolga aylanadi. 2. o'ta o'tkazuvchan moddadan yasalgan halqani unga perpendikulyar bo'lgan magnit maydoniga joylashtirgandan so'ng, halqa tk dan past temperaturaga sovuganda magnit maydonini uzish 5.magnit maydon induksiyalagan tok halqada chekiz uzoq aylanib turaveradi. xuddi shunday tajribani 1911 yilda golland fizigi g.kamerling – onnes amalga oshirib o’tao’tkazuvchanlik hodisasini kashf etdi. 1959 yilda kollinz 2,5 yil davomida ham halqadagi tokning kamaymaganligini aniqladi. o'tao'tkazuvchi moddalar daelektr qarshilikning yo'hol ishdan tashhari, ularga magnit maydoni ham kira olmasligi aniqlandi, ya'ni ular magnit maydonini to'lasicha siqib chiqaradi. …

3 / 13

idako'ramiz, o'tkazuvchanmoddalaruchunelektron - fonono'zarota'sirasosiyrolo'ynaydi. o’tao’tkazuvchanlik nazariyasi 1957 yilda bardin, kuper va shrifferlar to-monidan ishlab chiqilgan (bksh). mazkur nazariyaga binoan metalldag ielektron-lar bir-birlaridan kulon kuchlari bilan o'zaro itarish ishdan tashhari, ular, tortishishning maxsus turi bilan, bir-birlariga tortishadilar ham. o'zaro tor-tishish itarishishdan ustun bo'lganda o’tao’tkazuvchanlik hodisasi sodir bo'ladi. o'zarotortishish natijasida o'tkazuvchanlik elektronlari birlashib kuper juft-larni hosil qiladilar. bunday juftlikka kirgan elektronlar qarama-qarshi yo'nalgan spinga ega bo'ladilar. shuning uchun juftliklarning spini nolga teng va ular bozonga aylanadilar. bozonlar asosiy energetic holatda to'planishga moyil bo'ladilar vaularni uyg’ongan holatga o'tkazish nisbatan qiyin. agar ku-per juftlar muvofiqlashgan harakatga keltirilsa shuholatdaular cheksiz uzoq vaqt holishlari mumkin. bunday juftlarning muvofiqlashgan harakati o’tao’tkazuvchanlik tokini hosil qiladi. aytilgan gaplarni kengroq tushuntiramiz. tk dan past temperaturalarda metalda harakatlanayotgan elektronlar, musbationlardan tashkil topgan metallning kristall panjarasini diformatsiyalaydi (qutblaydi). deformatsiyanati-jasidaelektron, panjara bo'ylab electron bilan ko'chadigan, musbat zaryadli bulut bilan chor atrofidan o'ralib qoladi. ii asosiy qism 1.1 o’ta o’tkazuvchanlikning kvantomexanik talqini elektron va …

4 / 13

rzdagi fonon almashinish oqibatida elektronlar orasida, tortishish xarakteriga ega bo'lgan qo’shimcha o'zaro tasirlashishpaydo bo'ladi. past temperaturalarda o'tao'tkazgich moddalarda bu tortishish kulon tortishishdan ustin bo'ladi. fanon almashinish bilan bog’liq bo'lgan o'zarotasirlashish, impuls va spinlari qarama-qarshi bo'lgan elektronlar orasida kuchliroq namoyon bo'ladi. natijada bunday ikkita elektron kuper juftliklarga birlashadi. hamma o'tkazuvchanlik elektronlari kuper juftliklarni hosil qilishmaydi. temperatura absolyut noldan farqli bo'lganda juftlarning buzilishining ma’lum ehtimolligi mavjud. shuning uchun xardoim juftliklar bilan birqator dakristall bo'ylab oddiy tarzda harakatlanadigan "normal" elektronlarbo'ladi. temperatura tk ga yaqinlashgan sari normal elektronlarning hisasi ortib boradiva tk da 1ga tengbo'ladi. demak, tk dan yuqori temperaturalarda o’tao’tkazuvchanlik holati bo'lishi mumkin emas. elektronlar jufti (kuper juftlari) ning hosil bo'lishi metallning energetic spektrini o'zgarishga olib keladi. elektron sistemani uyg’otish uchun (o’ta o’tkazuvchanlik holatida) xech bo'lmasa, bitta elektronlar jufti orasidagi bog’lanishni buzish kerak, buning uchun e bog’ energiyasiga teng energiya berish kerak. demak, o'ta o'tkazuvchan holatda energetic spektrda e bog’ ga teng bo'lgan …

5 / 13

etallarning solishtirma qarshiligi sovishda barcha temperaturalarda chekli, qolgan holda monoton kamayishi kerak. qarshilikning bunday temperaturaviy bog`lanishi anchagina ham yuqori temperaturalarda kuzatiladi. biroq temperaturalarni yetarlicha past (bir necha kelvin) olinsa, bu bog`lanish batamom boshqacha bo`ladi. avvalo solishtirma qarshlik temperaturaga bog`liq bo`lmay qoladi va biror chegaraviy qoldiq qiymatga erishadi. bu qiymat turli moddalar va hatto bir moddaning turli namunalari uchun ham turlicha bo`ladi. bu qoldiq qarshilik, ayniqsa qotishmalarda katta bo`ladi, biroq sof metallarda ham bo`ladi. tajribada metal qanchalik toza bo`lsa va tekshirilayotgan namuna qanchalik strukturaviy nuqsonlardan holi bo`lsa, qoldiq qarshilik shuncha kichik bo`lishini ko`rsatadi. agar temperaturа yanada pasaytirilsa, u holda ba`zi moddalarda ajoyib hodisa - o`ta o`tkazuvchanlik hodisasi kuzatiladi. absolyut nolga yaqin temperaturalarda ba`zi metallarning elektr qarshiligini birdaniga butunlay yo`qotish hodisasi bilan bog`liq o`ta o`tkazuvchanlik holati 1911-yilda gollandiyalik fizik g.kamerling- onnes tomonidan kashf qilingan. u toza simobning elektr qarshiligi juda past temperaturalarda birdaniga nolgacha kamayib ketishini aniqladi. keyinchalik, ba`zi boshqa metallarda ham …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizika fanidan tayyorlangan mustaqil ish"

toshkent axborot texnologiyalari universiteti farg’ona filiali pochta aloqasi yo’nalishi 770-23-guruh talabasi do’syorova charosning fizika fanidan tayyorlagan mustaqil ishi rejasi: i kirish 1.1 o`ta o’tkazuvchalik holatidagi modda xossalari ii asosiy qism 2.1 o’ta o’tkazuvchanlikning kvantomexanik talqini 2.2 magnit maydonida o`ta o`tkazuvchanlik hodisasi 2.3.zamonaviy dunyoda o’ta o’tkazuvchanlikning qiymati iii xulosa foydalanilgan adabiyotlar i kirish 1.1 o’ta o’tkazuvchanlik holatidagi modda xossalari absolyut nolga yaqin temperaturalarda bir qator metall va qotishmalarning elektr qarshiliklari birdaniga sakrab nolga aylanadi, ya'ni modda o’ta o’tkazuvchanlik holatiga o'tadi. bunday temperatura kritik temperatura deyiladi va tk bilan belgilanadi. o'tkazgich solishtirma qarshiligining ...

This file contains 13 pages in PDF format (294.5 KB). To download "fizika fanidan tayyorlangan mustaqil ish", click the Telegram button on the left.

Tags: fizika fanidan tayyorlangan mus… PDF 13 pages Free download Telegram