ichaklarda ovqat hazm bo'lishi va qonga so'rilishida jiyakli enterotsitning ahmiyati

PDF 18 pages 1012.2 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1012.2 KB

File type PDF

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

ichaklarda ovqat hazm bo’lishi va qonga so’rilishida jiyakli enterotsitning ahamiyati. reja :  ingichka ichak tuzilishi  jiyakli hujayralar oziq moddalar so’rilishining sinfizialogiyasi  anatomik jihatdan ingichka ichak me'dadan keyin joylashgan, o'rtacha 5-6 m boʻlib, uchta qismdan iborat: o'n ikki barmoqli, och va yon bosh ichaklar.  fiziologik jihatdan ingichka ichakda oziq moddalarning oxirigacha parchalanishi va so'rilishi bilan bog'liq jarayonlar amalga oshadi. bu yerda barcha oziq moddalar-oqsil, yog' va karbon suvlar kimyoviy jihatdan qayta ishlanadi, ya'ni parchalanadi.  oqsillarni parchalashda me'da osti bezi shirasi fermentlari-tripsin, ximotripsin, kollagenaza, elastaza, karboksilaza va ichak shirasi fermentlari - enterokinaza, aminopeptidaza, leytsinaminopeptidaza, alaninaminopeptidaza, tri- va dipeptidazalar ishtirok etadi.  uglevodlarni parchalashda ham me'da osti va ichak fermentlari - b- amilaza, amilo- 1,6-glyukozidaza, oligo- 1,6-glikozidaza, maltaza (a- glikozidaza), laktazalar ishtirok etadi. 202-расм. меъданинг ўн икки бармоқ ичакка ўтиш жойи. бўялиши: гем. – эозин. 1 - шиллиқ ва шиллиқ ости пардалар, 1.1 – эпителий, 1.1.1 - бир …

2 / 18

rakatini ta'minlaydi. bu jarayon ichak mushak pardasining peristaltik qisqarishi tufayli amalga oshiriladi.  ichakning endokrin vazifasiga maxsus sekretor hujayralar tomoni- dan ishlab chiqaruvchi biologik aktiv moddalar kiradi. ularga - serotonin, gistamin, motilin, sekretin, enteroglyukagon, xolitsisto- kinin, pankreazimin, gastrin va gastrinni ingibirlovchi omil kiradi. jiyakli entrotsitlar  jiyakli prizmatik hujayralar (enterotsitlar) vorsinkalar epiteliysi- ning asosiy hujayralarini tashkil etadi. balandligi 22-26 mkm, eni 8 mkm, shakli silindrsimon (prizmatik), choʻzinchoq yadrosi hujayraning bazal qismida joylashgan. apikal plazmolemma mikrovorsinkalardan iborat «jiyak» (hoshiya) hosil qiladi. har bir hujayrada mik- rovorsinkalar 2-3 mingga yaqin bo'lsa, ingichka ichak shilliq yuza- sining 1 mm² da ularning soni 200 mln ga to'g'ri keladi. mikrovor- sinkalarning balandligi taxminan 1 mkm, diametri 0,1 mkm ga teng. aylana burmalar ichak yuzasini 3, vorsinkalar 10, mikrovorsinkalar 20 martagacha oshirsa, birgalikda ular ichak yuzasini 600 martaga oshiradi, bunda ichak yuzasi 200 m² ga yetadi. har bir mikrovorsinka uch qismdan tashkil topgan. 203-расм. ўн икки …

3 / 18

shkil top- gan glikokaliks joylashgan. markaziy qismida vertikal joylashgan aktin mikrofilamentlaridan iborat tutamlar mavjud. ular yuqorida vorsinkalar yuzasidagi plazmolemma bilan biriksa, quyi qismida hujayraning apikal sitoplazmasida, ya'ni mikrovorsinkalar asosida joylashgan terminal to'r (gorizontal yo'nalgan aktin va miozin mikrofilamentlar to'ri) bilan birikadi. terminal to'r mikrofilamentlari qo'shni enterotsitlar bilan qo'shilib, hujayralarning apikal qismida zich hujayralararo birikmalarni hosil qiladi.  enterotsitlarni qoplab turgan glikokaliks tarkibida fosfataza, ami- nopeptidaza, invertaza, nukleoziddifosfataza, glikozidaza, maltaza, laktaza, saxaraza va boshqa fermentlar aniqlangan. bu mikrovor- sinkalar faqatgina hujayraning soʻrish yuzasini oshirib qolmay, balki so'riladigan moddalarni parchalashda ham aktiv ishtirok etishini ko'rsatadi. ushbu jarayon devoriy hazm deb nomlanadi.  enterotsitlarda aniq qutblanishni kuzatish mumkin. yadro, dona- dor endoplazmatik to'r va ribosomalar hujayraning bazal qismida joylashgan. golji majmuasi yadro ustida joylashgan, undan hosil bo'lgan lizosomalar va sekretor vezikulalar hujayraning apikal va lateral qismida to'planadi. terminal to'r ostida yog'lar so'rilishida ishtirok etuvchi silliq endoplazmatik to'r sisternalari joylashgan. mitoxondriyalar hujayra sitoplazmasida bir …

4 / 18

шиллик ости нерв чи- галини элементлари, 2 – мушак парда, 2.1 – циркуляр қават, 2.2 – ташқи бўйлама қават, 2.3 – сийрак толали би- риктирувчи тўқима, 2.4 – мушаклараро нерв чигали , 3 - сероз парда, 3.1- сийрак толали бириктирувчитўқима, 3.2 – мезотелий . oziq moddalar so'rilishining sitofiziologiyasi  oziq moddalarning so'rilishi murakab fermentativ jarayon boʻlib, bosqichma-bosqich amalga oshadi. oziq moddalar avvalo fermentlar ta'sirida ichak bo'shlig'ida parchalanadi (bo'shliqdagi hazm). shu jarayonda hosil boʻlgan oligo- va dimerlar jiyakli hujayralar mikro- vorsinkalari yuzasida monomerlargacha parchalanadi (membranadagi yoki devor oldi hazmi).  hujayra membranasi orqali so'rilib o'tgan monomerlar jiyakli hujayralar sitoplazmasida yana qayta ishlanadi (hujayra ichki hazmi). so'ngra ular shilliq pardaning xususiy plastinkasi orqali qonga (oqsillar, uglevodlar) yoki limfaga (yog'lar) tushadi. ingichka ichakdagi membrana hazmida va oziq moddalarning so'rilishida  asosan ichak vorsinkalari ishtirok etadi. kriptalar esa vorsinkalar uchun jiyakli enterotsitlar yetkazib beradi va kripta-vorsinka sistemasi faoliyatining optimal bo'lishini ta'minlaydi. vorsinkalar stromasida joylashgan …

5 / 18

rtiqligini nazarda tutilsa, ichakda minutiga  45 sm ga yaqin oziq moddalar so'rilishi mumkin. fiziologik va immunomorfologik usullarni qoʻllash bilan voyaga yetgan odam va laboratoriya hayvonlarida ularning jiyakli hujayralari mikrovorsinkalari membranasi orqali oziq moddalar monomerlargacha parchalanib o'tishi aniqlangan. glikokaliks tarkibida boʻlgan gid- rolitik fermentlar ta'sirida oqsillar aminokislotalargacha parchala- nib, karbonsuvlar monosaxaridlar, yog'lar yog' kislotalari va glit- seringacha parchalanadi.  yog'lar yaxshi bo'yalgani uchun ularning hazm bo'lish jarayoni yaxshi o'rganilgan. yog'larning so'rilishi ichak vorsinkalarining uchidan boshlanib, uning asosiga qarab davom etadi. ovqatlantirishdan 15- 20 minut o'tgandan keyin mayda yog tomchilari (xilomikronlar) avvalo jiyakli hujayralarning mikrovorsin- kalari orasida paydo bo'ladi. bu yerda ular glikokaliksda bo'lgan lipaza fermenti ta'sirida glitserin va erkin yog' kislotalariga parchalanadi. yog' kislotalari xolinesteraza va xolinesterin yordamida hujayra tomonidan yaxshi so'riluvchi xolesterin efirlariga aylanadi.  jiyakli hujayra membranasidan o'tgandan keyin xolesterin efirlari parcha- lanadi, natijada, erkin yog' kislotalari paydo bo'ladi. atsiltransferaza yordamida yog' kislotalari hujayraga so'rilgan glitserin bilan qayta …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ichaklarda ovqat hazm bo'lishi va qonga so'rilishida jiyakli enterotsitning ahmiyati"

ichaklarda ovqat hazm bo’lishi va qonga so’rilishida jiyakli enterotsitning ahamiyati. reja :  ingichka ichak tuzilishi  jiyakli hujayralar oziq moddalar so’rilishining sinfizialogiyasi  anatomik jihatdan ingichka ichak me'dadan keyin joylashgan, o'rtacha 5-6 m boʻlib, uchta qismdan iborat: o'n ikki barmoqli, och va yon bosh ichaklar.  fiziologik jihatdan ingichka ichakda oziq moddalarning oxirigacha parchalanishi va so'rilishi bilan bog'liq jarayonlar amalga oshadi. bu yerda barcha oziq moddalar-oqsil, yog' va karbon suvlar kimyoviy jihatdan qayta ishlanadi, ya'ni parchalanadi.  oqsillarni parchalashda me'da osti bezi shirasi fermentlari-tripsin, ximotripsin, kollagenaza, elastaza, karboksilaza va ichak shirasi fermentlari - enterokinaza, aminopeptidaza, leytsinaminopeptidaza, alani...

This file contains 18 pages in PDF format (1012.2 KB). To download "ichaklarda ovqat hazm bo'lishi va qonga so'rilishida jiyakli enterotsitning ahmiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: ichaklarda ovqat hazm bo'lishi … PDF 18 pages Free download Telegram