xalq og’zaki ijodi janrlari, ularning tarkibi

DOC 49,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1449932671_62491.doc xalq og’zaki ijodi janrlari, ularning tarkibi adabiyotshunoslikda, shu jumladan, folklorshunoslikda badiiy asarlarning janrlari masalasi hamisha muhim ahamiyatga ega nazariy ilmiy muammo sifatida baholanib kelgan. xalq dostonlari, ertaklari, qo’shiqlar, maqollar, askiya, lof va boshqa janrlar bir-biridan qanday jihatlar bilan farqlanadi.ularning bevosita janr sifatida qanday o’ziga xos xususiyatlari bor. bu xususiyatlarning qaysi birlari ayni paytda boshqa janrlardagi asarlarda mushtarak hisoblanadi. ma’lum bir janrga oid asarning hajmi, mazmuni, nasr va nazm parchalar munosabatligi qanday muhim belgilari bilan ajralib turishi olimlarni qiziqtirib kelgan. binobarin, badiiy asarlarning janr jihatidan qaysi atamaga aloqadorligi faqat nazariy emas, balki amaliy ahamiyatga egadir. qadim zamonlardanoq taniqli adabiyotshunos olimlar so’z sa’natining asosan uch jinsga bo’linishini ta’kidlaganlar. xususan, bu uch tur epos, lirika va dramadan iboratdir. xalq og’zaki ijodiga oid badiiy asarlarni ham ana shu tamoyil asosida uch turga bo’lish mumkin bo’ladi. bu jins va turlarning bosh xususiyatini quyidagicha farqlash mumkin: 1.epos-yunoncha “epos”- rivoya, hikoya, qo’shiq so’zidan iborat bo’lib, so’z …

i janrlarni epik asarlar deb atash mumkindir. shu bilan birga maqollar, topishmoqlar kabi atamalar bilan yuritiladigan asarlarni ham, professor b. sarimsoqov “maxsus tur” deb ataydi. haqiqatan ham, ularda ma’lum darajada epiklik ya’ni qaysidir hayotiy lavha yuzasidan ma’lumot berish belgisi mavjuddir. ayni paytda, og’zaki ijodida shunday asarlar ham borki, ulardan xalqimiz tarixiga oid voqealar mardligi, jasurligi, qahramonligi bilan dong taratgan botirlarimiz faoliyati bilan uyg’un qo’yilgan holda aks etadi. bunday asarlarda ko’tarinki ruh ham alohida sezilib turadi. “alpomish” va go’ro’g’li turkumiga oid ayrim dostonlar ana shunday asarlar qatoridan o’rin oladi. lirika- inson hayotida, tabiatda ro’y bergan biron hodisa, lavhadan ta’sirlanish natijasida unga nisbatan paydo bo’lgan munosabatni ichki kechinmalar, his-tuyg’u vositasida ifodalashdir. lirika o’zida ichki kechinmalarni ifodalash xususiyati bilan epik asarlardan farqlanadi. chunki bunday asarlarda bosh maqsad sodir bo’lgan hayotiy voqeani emas, balki ana shu voqeaga nisbatan munosabat tarzida ifodalanuvchi ruhiy taassurotlarni ifodalashdan iboratdir. shuning uchun lirik asarda voqea bayonini tushunish lozim. masalan, …

r hosil qiladi. ijrochi ichki kechinmalarini bizning jismimizga singdiradi. jumladan, bolalar ijro etadigan “oftob chiqdi olamga” qo’shig’i har bir tinglovchida sovuq kunlar tugagani, olamning yorishgani bilan birga xursandlik tuyg’usini paydo qiladi. shunday qilib, lirika inson ruhiy olamini badiiy tarzda tasvirlovchiasardan iborat bo’ladi. o'zbek xalq og’zaki ijodida qo’shiqlarning hamma turlari: yor-yorlar, allalar; marosim folklridagi janrlar hisoblanadi. quyidagi qo’shiqa diqqat qiling: dayrani ul yuzidan sel keladi, sel bilan ikki o’rdak teng keladi. o'rdakka o’rdak munosib g’ozga g’oz, yigitga qayliq munosib qizga noz. bu qo’shiqda daryoning narigi betidan kelayotgan sel, selning kelishini kuzatayotganday bo’lib uchayotgan o’rdak yor haqidagi ichki his-tuyg’ularni ifodalash niyatida turgan yigit uchun shunchaki bir bahona. yigitning bosh maqsadi o’ziga teng hisoblayotgan yor tavsifi va u yorning nihoyatda nozli qiz ekanligini ta’riflashdir. ma’lum bo’ladiki, inson qaysi vosita bilan bo’lmasin o’zining ruhiy holatini tasvirlar ekan, lirik asar namunasi vujudga keladi, ana shuning uchun ham ayrim iqtidorsiz shoirlarning faqat qofiyadosh so’zlardan iborat bo’lib, …

omashabin tinglovchilarni o’ziga jalb qiladigan teatrlashgan tomosha ko’rinishi vujudga keladi. ana shunday xususiyatlarni o’zida mujassam etgan janrlar dramatik janr hisoblanadi. xalqimiz og’zaki ijodidagi xalq dramasi va askiya janrlarini ana shunday asarlar namunasi sifatida baholash mumkin. chunki xalq dramasi tomosha ishtirokchilari asar mazmuniga ko’ra qozi, jinoyatchi, jabrlanuvchi, sho’rpeshona ona, baxtsiz ota, landavur farzand kabi rollarni bajaradilar, ularning xarakteriga mos ohangda so’zlaydilar, atrofdagilarni kuldirish uchun turli harakatlar o’ylab topadilar. askiyada esa mazkur so’z o’yini musobaqasida qatnashadigan askiyabozlar to’y, sayilga kelgan odamlarning davrasida ko’zga ko’rinarli e’tiborni egallaydilar. ular bir-birlariga gap tashlar ekanlar, nutqlaridagi alohida ma’noga ega bo’lgan so’zlarni maxsus urug’ bilan, nozik intonatsiya bilan talaffuz qiladilar. natijada, askiyabozlar o’z-o’zidan jonli sahna ishtirokchilariga aylanib qoladilar. qizig’i shundaki, jonli ijro bilan yashaydigan og’zaki drama va askiya asarlarini yozma matnlari hech qachon jonli ijro kabi taassurot qoldirgan emas. uning uchun ham yuqorida qayd etilgan janrlarni dramatik asarlar majmuasi deb qabul qilsh mumkin. xalq og’zaki ijodidagi asarlarni …

bo’lmas” kabi maqollarni birlashtirib turadi. rostgo’ylik, mehnatsevarlik, adolat, ilm-hunar egallash kabi mavzular ham o’z navbatida bir qator dostonlar, ertaklar, maqollarni jamlaydi. xalq og’zaki ijodida an’anaviy estetik jihatlar ham umumiy hisoblanadi. jumladan, deyarli hamma janrlardagi asarlar tilining soddaligi, ba’zan boshqa-boshqa janrlar namunalarining bir mavzuga bag’ishlanishi (“tohir va zuhra” ertagi va dostoni), epik asarlar syujeti va kompozitsiyasidagi yaqinliklar va, hatto, bir necha janrlarga oid namunalarda o’xshatish, sifatlash, mubolag’a kabi tasvir vositalarining o’xshashligi fikrimizning dalilidir. halq og’zaki ijodi janrlari, ularning tarkibi haqida gap borar ekan, janrlarning o’zaro munosabatlarini ham hisobga olish lozimdir. avvalo, janrlararo munosabatlar o’ta murakkab jarayon ekanini nazarda tutish kerak. ma’lumki, o’zbek xalq og’zaki ijodi dunyodagi eng qadimiy so’z san’ati namunasiga oid asarlardan tashkil topgan. hech ikkilanmay aytish mumkinki, eramizdan keyingi ikkinchi ming yillikning o’zida og’zaki ijodimiz mahorat jihatidan juda ko’p hayotiy sinovlarga duch kelgan. natijada, kichik janrlar deb atalmish maqol, matal, topishmoqlardan birikkan epik asarlar maydonga kelgan bo’lishi mumkin. ayni …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xalq og’zaki ijodi janrlari, ularning tarkibi"

1449932671_62491.doc xalq og’zaki ijodi janrlari, ularning tarkibi adabiyotshunoslikda, shu jumladan, folklorshunoslikda badiiy asarlarning janrlari masalasi hamisha muhim ahamiyatga ega nazariy ilmiy muammo sifatida baholanib kelgan. xalq dostonlari, ertaklari, qo’shiqlar, maqollar, askiya, lof va boshqa janrlar bir-biridan qanday jihatlar bilan farqlanadi.ularning bevosita janr sifatida qanday o’ziga xos xususiyatlari bor. bu xususiyatlarning qaysi birlari ayni paytda boshqa janrlardagi asarlarda mushtarak hisoblanadi. ma’lum bir janrga oid asarning hajmi, mazmuni, nasr va nazm parchalar munosabatligi qanday muhim belgilari bilan ajralib turishi olimlarni qiziqtirib kelgan. binobarin, badiiy asarlarning janr jihatidan qaysi atamaga aloqadorligi faqat nazariy emas, balki amaliy ahamiyatga...

Формат DOC, 49,5 КБ. Чтобы скачать "xalq og’zaki ijodi janrlari, ularning tarkibi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xalq og’zaki ijodi janrlari, ul… DOC Бесплатная загрузка Telegram