hind xalq eposi – “kalila va dimna”

DOC 72,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1447856834_62274.doc hind xalq eposi – “kalila va dimna” jahon adabiyoti xazinasining noyob durdonasi sanalmish “kalila va dimna” qadim hindistonda yaratilgan. asarning aslini sanskrit (qadimgi zamon hind adabiy tili)da yozilgan deb hisoblaydilar. asos e’tibori bilan qadimgi hind folklori zaminida vujudga kelgan “kalila va dimna”ning mashhur “panchatantra”, “xitopadesha” kabi asarlar bilan ildizi birdir. ali ibn ash-shoh al-forisiyning naql qilishicha, “kalila va dimna”ni hind podshohi dobshalim uchun faylasuf beydabo (bedpoy) yozgan. asarda hukmdorlik siyosatida shohlar nimalarga asoslanishlari, ularning a’yonlar va raiyat bilan qanday munosabatda bo’lishlari, shaxsiy fazilatlardan qaysilari shohlar uchun farz sanalishi kabi masalalarni “badiiyatning go’zal libosi”da hikmat va donishmandlik bezaklari bilan “orasta” holda berilganligi haqidagi xabar eron shohi anushiravon binni qubod sosoniy (531 — 579) ga yetib keladi. anushiravon esa ilmni va ibratli kitoblarni juda sevar edi. uning amri bilan saroy fozillaridan biri barzuya hakim hindistondan “kalila va dimna”ni keltirishga muvaffaq bo’ldi hamda uni o’sha davrdagi fors tili — pahlaviy tiliga tarjima …

allaganini e’tirof etadi. ibn al- muqaffa tarjima sohasida mavjud bo’lgan an’anaga ko’ra faqat muqaddima yozibgina qolmay, balki asar matniga talay o’zgarishlar ham kiritadi va “dimna ishining tekshirilishi” degan faslni qo’shadi, bazi o’rinlarni o’z zamonasining mafkurasi taqozosi bilan qisqartirib yoxud yangicha talqin etib ketadi. x — xi asrlarda “kalila va dimna” ibn al-muqaffa tarjimasidan yana suryoniy tiliga va yunon tiliga tarjima qilinadi. xii asrda yunonchadan slavyan tiliga, xiii asr o’rtalarida yahudiy tiliga (tarjimoni raben juel), bir necha o’n yillar o’tgach, ana shu yahudiy tilidagi tarjimadan lotin tiliga (tarjimon ravmon de bazi), lotinchadan esa fransuz, italyan, nemis va boshqa qator g’arb tillariga tarjima qilinadi. 1889-yilda mashhur arabshunoslar m. attaye va m. ryabinlar ilk daf’a “kalila va dimna”ni rus tiliga tarjima qiladilar. mashhur arabshunos olim i. yu. krachkovskiy 1920-yillarda o’zining iste’dodli shogirdi i. p. kuzminga “kalila va dimna”ni tarjima qilish ishini topshiradi. bu tarjima uchun 1905-yilda olim bayrutda nashrdan chiqqan hamda 1923-yilda esa …

bo’lganligini dalillashda firdavsiy “shohnoma”sida keltirilgan ana shu ma’lumotga alohida e’tibor bilan qaraydilar. rudakiy tarjimasidagi “kalila va dimna”, shuningdek, undan keyin bir necha marta fors tilida amalga oshirilgan tarjimalar qadim zamonlar taloto’plarida yo’q bo’lib ketgan. rudakiy tarjimasidan esa ba’zi tazkiralar, lug’at va adabiyotga oid asarlarda, ayrim parchalargina bizgacha yetib kelgan. xv asrga kelib, bu asarni husayn boyqaro farmoni bilan hirotlik shoir, alisher navoiyning yaqin suhbatdoshlaridan husayn voiz koshifiy qaytadan tarjima qiladi va uni husayn boyqaro hamda davrning nufuzli siymosi, mashhur shoir shayxim suhayliyga bag’ishlaydi. shu tufayli yangi tarjimani “anvori suhayliy” deb ataydi. husayn voiz koshifiy tarjimasi dabdabali uslubda yozilgan bo’lib, jimjimador iboralar-u uzundan uzun mavhum jumlalar, juda ko’p she’rlar bilan to’lib-toshgandir. boburiylardan buyuk akbarshoh (1556 — 1605) davrida “kalila va dimna”, agar ta’bir joiz bo’lsa, yana hindistonga qaytadi. uni akbarshohning vaziri abdulfazl bin muborakshoh husayn voiz koshifiy tarjimasidan birmuncha soddalashtirib, qo’shilgan madhli tafsilotlar hamda ko’plab she’rlarni qisqartirgan holda yangidan forschaga tarjima …

arab va forschani puxta bilmagan turkiyzabon odam bu tarjimani erkin tushunishi amrimahol. shunga qaramay, bu tarjima bir necha marta nashr etilgan. “xumoyunnoma” 1726 - 1727-yilda mufti yahyo afandi va usmonzod tomonidan soddalashtirilib, balandparvoz lafziy takalluflardan xoli qilib, qayta ishlanadi. “kalila va dimna”ning o’zbek tiliga kilingan birinchi tarjimasi taxminan xiii asrga mansub bo’lib, uning yagona nusxasi londondagi “indiya offis” kitobxonasida saqlanadi. ingliz sharqshunosi ete katalogida tarjimon iftixoriddin muhammad bahriy deb ko’rsatiladi. 1718 – 1719-yillarda “kalila va dimna”ni qashqarda mulla temur “anvori suhayliy” asosida tarjima qiladi va unga “osori imomiya” deb nom beradi. 1837 – 1838- yillarda esa xivada mulla muhammad niyoz degan tarjimon “kalila va dimna”ni o’zbek tiliga tarjima qilib, unga o’zidan ancha mufassal so’zboshi yozib, unda asarning o’rta osiyoda keng tarqalganligi, bir necha bor qilingan tarjimalari kitobxonlar tomonidan sevilib o’qilganligini bayon etadi. “kalila va dimna” xix asrda abdula’lam fayzxon o’g’li tomonidan arabchadan tatar tiliga o’giriladi va bu tarjima toshbosma usulida …

xalqning olim va faylasuflari qanday vositalar bilan bo’lmasin, o’z orzu va istaklarini amalga oshirmoq, mavjud tartibni intizomga solmoq uchun hamisha fikr yuritganlar, har xil tadbirlar ila ish ko’rmoqchi bo’lganlar, bu haqda har xil asarlar yozmoqqa intilganlar. shulardan biri qushlarning va yovvoyi, yirtqich hayvonlarning tilidan yozlgan, g’oyat chuqur ma'noli, nafis ramz va muammolarga to’la ushbu kitobdir. olimlar bu yo’lni tanlab zo’r imtiyozga ega bo’lganlar: avvalo, bu bilan ular xohlagan so’zlarini aytib, har bir bobni orzu qilganlari darajada bezash imkoniyatiga ega bo’ldilar. buning ustiga, ular shu yo’l bilan nasihat, hikmat, latifa va hazil-mutoyiba javohirlarini bir-biriga qo’shganlar, toki dono odamlar bu kitobni mutolaa qilib, foydalansinlar, nodon odamlar esa, uni afsona deb o’qisinlar. yosh shogirdlar esa savodli bo’lmoq, ilm orttirmoq, naql aytmoq maqsadida bu kitobda yozilganlarni osonlik bilan yodlarida saqlab qolgusidurlar. katta bo’lib, aql va tajriba egasi bo’lganlarida, yodlab olgan va esda saqlab qolgan naqllar ustida fikr yuritib, ularni tushunganlarida dillari naqadar foydali hikmatlar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hind xalq eposi – “kalila va dimna”"

1447856834_62274.doc hind xalq eposi – “kalila va dimna” jahon adabiyoti xazinasining noyob durdonasi sanalmish “kalila va dimna” qadim hindistonda yaratilgan. asarning aslini sanskrit (qadimgi zamon hind adabiy tili)da yozilgan deb hisoblaydilar. asos e’tibori bilan qadimgi hind folklori zaminida vujudga kelgan “kalila va dimna”ning mashhur “panchatantra”, “xitopadesha” kabi asarlar bilan ildizi birdir. ali ibn ash-shoh al-forisiyning naql qilishicha, “kalila va dimna”ni hind podshohi dobshalim uchun faylasuf beydabo (bedpoy) yozgan. asarda hukmdorlik siyosatida shohlar nimalarga asoslanishlari, ularning a’yonlar va raiyat bilan qanday munosabatda bo’lishlari, shaxsiy fazilatlardan qaysilari shohlar uchun farz sanalishi kabi masalalarni “badiiyatning go’zal libosi”da hikmat va donishmandl...

Формат DOC, 72,0 КБ. Чтобы скачать "hind xalq eposi – “kalila va dimna”", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hind xalq eposi – “kalila va di… DOC Бесплатная загрузка Telegram