jismlarning elektrlanishi

DOCX 162 pages 2.7 MB Free download

162 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type DOCX

Pages 162

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 162

sana : 4 .09.2016 1-dars 8-sinf 1-§. kirish. jismlarning elektrlanishi. elektr hodisalari haqida beruniy fikrlari. dars maqsadi ta’limiy maqsad ––o`quvchilarga jismlarning elektrlanishi haqida tushincha berish tarbiyaviy maqsad – dars jarayonida o’quvchilarni b.k.mlarini shakllantirish rivojlantiruvchi maqsad –.– dars jarayonida o’quvchilarni kasblarga yo`llash. dars turi: yangi tushuncha, darsda foydalaniladigan metodlar interfaol darsda foydalaniladigan jihozlar: mexanik vositalar, ko’rgazmali va didaktik materiallar. tashkiliyqism; o’tilgan mavzini takrorlash (7-sinfdagi nyuton qonunlarini) yangi mavzuni tushuntirish; yangi mavzu bayoni 1.elektr hodisalar qachon va kim tomonidan kashf etilgan? ba'zi elektr hodisalar qadim zamonlardanoq ma'lum edi. qadimgi yunon faylasufi fales miletskiy (eramizdan avvalgi 625-547-yillar) elektr hodisalarni o'rgangani haqida ma'lumotlar bor. u mo'ynaga ishqalangan qahrabo o'ziga yengil buyumlarni tortishini aniqladi. buyuk mutafakkir abu rayhon beruniy ayrim jismlar bir-biriga ishqalnaganda yengil jismlarni o'ziga tortish xossasiga ega bo'lib qolishini bayon qilib, elektrni qahrabo, ya'ni somon tortuvchi, yunoncha “elektron”deb izohlanadi. 2. jismlarning elektlanishi. ipga osilgan yengil buyumlarga plastmassa tayoqcha va quruq mo'ynani navbatma-navbat yaqinlashtiramiz. …

2 / 162

mlar faqat yengil buyumlarnigina emas, balki barcha buyumlarni ham o'ziga tortadi. bunga ishonch hosil qilish uchun o'tkir uchli tayanchga uzunligi taxminan 2 m bo'lgan metall nay o'rnatamiz. (nay o'rtasining past tomonida tayanch uchun teshik ochilgan.) nayga elektrlangan tayoqcha yaqinlashtirib, uning asta-sekin tayoqcha tomon burilganini sezamiz (2-rasm). 2-rasm 3-rasm 4-rasm elektrlangan jismlarga faqat qattiq jismlargina emas, balki suyuqliklar ham tortiladi. bunga ishonch hosil qilish uchun idishdan oqib chiqayotgan ingichka suv tizimiga elektrlangan tayoqchani yaqinlashtiramiz. suv tizimi elektrlangan tayoqcha tomonga og'ganini sezamiz (3-rasm.) elektrlangan jismlar gazlarni ham o'ziga tortadi: sham yoki gaz alangasiga elektrlangan tayoqchani yaqinlashtirsak, alanganing ham tayoqcha tomon tortilishini sezamiz (4-rasm). elektrlangan xossalari ularga boshqa jismlarning tortilishi bilangina cheklanmaydi. agar biror jism kuchli elektrlansa va u boshqa jismga yaqinlashtirilsa, ular orasida uchqun chaqnaydi va chirsillagan ovoz chiqadi. jism qanchalik kuchli elektrlansa, uchqun shunchalik yorqin, chirsillagan ovoz esa shunchalik kuchli bo'ladi. 4. elektrning ikki turi. ikkita bir xil plastmassa tayoqcha olamiz. …

3 / 162

rs jarayonida o’quvchilarni b.k.mlarini shakllantirish rivojlantiruvchimaqsad –.– dars jarayonida o’quvchilarni kasblarga yo`llash. dars turi: yangi tushuncha, darsda foydalaniladigan metodlar interfaol darsdafoydalaniladiganjihozlar: mexanik vositalar, ko’rgazmali va didaktik materiallar. tashkiliyqism; o’tilgan mavzini takrorlash (mustahkamlash); yangi mavzuni tushuntirish; darsning borishi: yangi mavzu bayoni 1. elektr o'tkazgichlar. plastmassa tagliklarga o'rnatilgan ikkita metall shar olamiz. chap tomondagi shar yaqinida yengilgina zar yaproqchalar osib qo'yamiz (7-a rasm). o'ng tomondagi sharga elektrlangan tayoqcha tekkizamiz. bu hol zar yaproqchaga hech qanay ta'sir ko'rsatmaydi. sharlarni metall sim bilan tutashtiramiz va tajribani takrorlaymiz. o'ng tomondagi sharga elektrlangan tayoqcha tegishi bilanoq, zar yaproqcha chap tomondagi sharga tortiladi (7 b rasm). tajriba elektr o'ngdagi shardan sim bo'ylab chapdagi sharga uzatilganidan dalolat beradi. shunday qilib, metall sim elektrni o'tkazadi yoki boshqacha aytganda, u o'tkazgichdir. barcha metallar, tuzlar va kislotalarning suvdagi eritmalari, ho'l yog'och, yer, beton, nam matolar, ko'mir va boshqalar elektr o'tkazgichlardir. inson tanasi ham elektrni o'tkazadi. a b 2. elektr o'tkazmovchilar. sharlarni …

4 / 162

atlangan strelka 2 mahkamlangan. sterjen va stelka tashqi ta'sirlardan metall g'ilof 3 bilan himoya qilingan. elektroskopning old va orqa tomonlari oyna bilan bekitilgan bo'lib, ichida shkala o'rnatilgan. strelkaning shkalaga nisbatan vaziyatiga qarab elektrlanish darajasi haqida fikr yuritish mumkin. sterjen metall g'ilofdan izolyator 4 bilan ajratilgan. bunday elektroskopni elektrometr deb ham ataladi. agar elektrlangan jism elektrometr sterjeniga tekkizilsa, u holda sterjen va strelka bir xil zaryad bilan elektrlanadi va strelka sterjendan itariladi. sterjen va strelka qanchalik kuchli elektrlangan bo'lsa, strelka shunchalik katta burchakka og'adi. tajribada ko'rganlarimiz haqida o'ylab ko'raylik. tayoqcha bilan mo'yna bir-biriga tegishi natijasida elektrlanadi. elektrlangan tayoqchalar bir-biridan itariladi, biroq elektrlangan mo'ynaga tortiladi. elektrlangan mo'yna bilan o'tkazilgan tajribada ham shunday bo'ladi: elektrlangan mo'ynalarning bir bo'lagi ikkinchisidan itariladi, lekin elektrlangan tayoqchaga tortiladi. o'tkazilgan tajribalarning ko'rsatishicha, elektrlash jarayonida mo'yna va tayoqchada turlicha elektr hosil bo'ladi. qahrabo tayoqchada hosil bo'lgan elektrni manfiy (-) deb, mo'ynadagi elektrni esa musbat (+) deb hisoblashga kelishilgan. mustahkamlash. …

5 / 162

kizamiz. elektrometr strelkasi uncha katta bo'lmagan burchakka og'adi (12-a rasm). tayoqchani yana bir marta mo'ynaga ishqalab elektrlaymiz va yana elektrometr sterjeniga tekkizamiz. bunda elektrometr strelkasi kattaroq burchakka og'adi (12- b rasm). tajriba elektr miqdorining turlicha bo'lishi mumkinligini ko'rsatadi. elektr miqdorini xarakterlash uchun maxsus kattalik-elektr zaryad kiritiladi. elektr zaryadni q yoki q (qu) harfi bilan belgilash qabul qilingan. elektr zaryad manfiy (qahraboniki) va musbat (mo'ynaniki) bo'lishi mumkin. a b zaryad miqdori ko'p va oz bo'lishi mumkin. ikkita bir xil metall shar olamiz va ularni elektrometr sterjenlariga kiydiramiz (13-a rasm). chap tomondagi sharni elektrlaymiz. uning zaryadi ko'p yoki ozligi haqida elektrometr strelkasining og'ishiga qarab hukm chiqarish mumkin. elektrlangan sharni elektrlanmagan shar bilan o'tkazgich yordamida (izolyatsiyalangan dastasidan ushlab) tutashtiramiz (13-b rasm). elektrometrlar strelkalarining ko'rsatishiga qarab, birinchi sharning zaryadi ikki marta kamayganini, ikkinchi shar zaryadi esa shuncha marta ortganini ko'ramiz. sharlardan o'tkazgichni olib, ikkinchi elektrometrni yerga ulab zaryadsizlaymiz. tajribani takrorlaymiz. eleketrometrlarni yana o'tkazgich bilan …

Want to read more?

Download all 162 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jismlarning elektrlanishi"

sana : 4 .09.2016 1-dars 8-sinf 1-§. kirish. jismlarning elektrlanishi. elektr hodisalari haqida beruniy fikrlari. dars maqsadi ta’limiy maqsad ––o`quvchilarga jismlarning elektrlanishi haqida tushincha berish tarbiyaviy maqsad – dars jarayonida o’quvchilarni b.k.mlarini shakllantirish rivojlantiruvchi maqsad –.– dars jarayonida o’quvchilarni kasblarga yo`llash. dars turi: yangi tushuncha, darsda foydalaniladigan metodlar interfaol darsda foydalaniladigan jihozlar: mexanik vositalar, ko’rgazmali va didaktik materiallar. tashkiliyqism; o’tilgan mavzini takrorlash (7-sinfdagi nyuton qonunlarini) yangi mavzuni tushuntirish; yangi mavzu bayoni 1.elektr hodisalar qachon va kim tomonidan kashf etilgan? ba'zi elektr hodisalar qadim zamonlardanoq ma'lum edi. qadimgi yunon faylasufi fales miletskiy...

This file contains 162 pages in DOCX format (2.7 MB). To download "jismlarning elektrlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: jismlarning elektrlanishi DOCX 162 pages Free download Telegram