yer yuzasi relyefining asosiy shakllari

DOCX 34 стр. 1,1 МБ Бесплатная загрузка

34 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,1 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 34

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 34

ozbekiston respublikasi maktabgacha va maktab ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti sobirova aminaning boshlang’ich ta’limda tabiiy fanlar fanidan yer yuzasi relyefining asosiy shakllari mavzusida kurs ishi bajardi:kechki bt 301-guruh o’quvchisi a.sobirova ilmiy rahbar:boshlang’ich ta’lim pedagogika kafedrasi dotsenti g.f.n x.xalilova toshkent 2024 reja: i.kirish ii.asosiy qism: 1. yer yuzasi relyefining asosiy shakllari 2. relyefning o’zgaruvchanligi va uni o’lchash usullari 3. relyefning qurilishi va uning o’zgaruvchanligi: tektonika, vulkanizm 4. relyefning xaritada ko’rinishi va uni tasvirlash usullari iii. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar kirish globusga yoki dunyoning tabiiy xaritasiga bir nazar tashlasangiz, yer yuzining juda notekis ekanligini ko‘rasiz. ba'zi joylar keng tekisliklardan iborat bo‘lsa, boshqa joylarda tog‘li o‘lkalar minglab km ga cho‘zilib ketgan. okeanlar tagi ham quruqliklarga o‘xshagan, juda notekis. yer yuzasining bunday notekisligiga yerning ichki kuchlari asosiy sabab bo‘lgan. bu kuchlar ta'sirida yer yuzining ayrim joylari ko‘tariladi, boshqa joylari cho‘kadi, yer po‘sti yorilib, lavalar oqib chiqadi, vulqon tog‘larni hosil qiladi. yer qimirlashlar …

2 / 34

iq toshlar kunduzi quyosh nuridan qiziydi, kechasi soviydi. natijada yorilib, maydalanib ketadi. xullas, tashqi kuchlar tog‘larni yemirib, chuqurliklarni to‘ldiradi, ya'ni, yer yuzasidagi baland-pastliklarni tekislaydi. shunday qilib, ichki kuchlar bilan tashqi kuchlar bir-birlariga butunlay teskari ish bajaradi. ya'ni ichki kuchlar baland-pastliklar hosil qiladi, tashqi kuchlar esa ularni tekislaydi. materiklar – yer po‘stining ko‘tarilib qolgan eng yirik bo‘laklari.materiklar va okeanlar yer relyefining eng yirik shakllaridir.materiklarning katta qismi okean suvlaridan ancha baland ko‘tarilib turadi. yer sharida 6 ta materik bor. bular: yevrosiyo, afrika, shimoliy amerika, janubiy amerika, avstraliya va antarktida. dunyo okeani – materiklarni o‘rab turgan va bir-biri bilan tutashib ketgan suvli hudud. dunyo okeani to‘rtta – tinch, atlantika, hind, shimoliy muz okeanlari. dunyo okeani yer yuzining 71 foiz (%)ini, quruqlik esa 29% ini egallagan. kurs ishining dolzarbligi –kurs ishini asosiy mavzusi relyef va uning shakllari bo’lib bu ish davomida biz yer yuzasi relyefi, uning shakllari, ularning qanday paydo bo’lishi va o’lchash usullari …

3 / 34

kengroq tanishish kurs ishini obyekti—kurs ishi mavzusini yoritishda yordam beradigan relyef shakllarining xaritadagi ko’rinishini, relyef turlarining yerning qaysi qismlarida uchratishimizni o’rganish jarayoni. kurs ishi predmeti— relyef shakllarini o’lchash jarayonlarida ishladigan asbob uskunalar.o’quvchilarga relyef va uning shakllarini tanishtirish jarayonida qo’l keladigam axborot texnologiya vositalari,kitob,qo’lyozma manbalar va hokazolar kiradi. yana har xil o’rganish ishlari jarayonida qo’l keladigan jihozlarni,buyumlarni ham misol qilib olsak boladi 1.yer yuzasi relyefining asosiy shakllari. yer qobig‘ida bo‘lib turadigan doimiy harakatlar natijasida baland-pastlik va notekisliklar vaqt davomida o‘zining eski shakllarini o‘zgartirib, yangi shakllarga aylanib turadi. bunday o‘zgarishlar erning endogen va ekzogen kuchlar ta’siri natijasidir. rel’eflar shakli va har xil elimentlari bilan bir-biridan farq qiladi. rel’ef shakli deb – tabiiy tana va bo‘shliqlarga aytilib, ularning eng soddalarini geometrik shakllarga o‘xshatish mumkin (konus, piramida, prizma va boshqalar). bir necha sodda shakllar erning murakkab juda katta shakllarini hosil qiladi, masalan: quruqlik, dengiz, chuqurliklari, tog‘ tizmalari va boshqalar. rel’ef shaklining elementlariga quyidagilar kiradi: …

4 / 34

el’eflar: daralar, erozion soylar, jarliklar, kotlovanlar kiradi. akkumulyativ tipdagi rel’ef shakllari – suv, shamol, muzliklar keltirgan tog‘ jinslari bo‘lakcha va zararachalarining to‘planishidan hosil bo‘lgan rel’ef shakllaridir. bularga – daryo vodiysining terrasalari, morena balandliklari, barxanlar kiradi. rel’ef shaklining o‘lchamiga qarab quyidagi turlarga bo‘linadi: geotektura, morfostruktura va morfoskulptura. relyef endogen (ichki) va ekzogen (tashki) kuchlarning birgalikda hamda muntazam oʻzaro taʼsiri natijasida vujudga keladi. shuningdek, yer yuzasining shakllanishiga gravitatsiya jarayonlari, inson faoliyati ham oʻz taʼsirini koʻrsatadi. endogen jarayonlar (yer poʻstining tektonik harakatlari) taʼsiri natijasida nisbatan yirik mikyosdagi — kuru klik, dengiz va okeanlar tubida strukturali relyef shakllari hosil boʻladi. yirik relyef shakllarining vujudga kelishi (sayyoraviy masshtabda), shuningdek, kosmik kuchlar — yerning aylanishi, quyoshoy tortilishi va boshqa bilan ham bogʻliq. ekzogen kuchlar (oqar suvlar, dengiz toʻlqinlari, shamol va h.k.) odatda, nisbatan maydaroq relyef shakllarini yuzaga keltiradi, yirik masshtabli relyeflarni yemiradi, pasaytiradi, mayda shakllarga boʻlib yuboradi, pastqam joylarni nurash mahsulotlari bilan toʻldiradi. endogen kuchlar natijasida …

5 / 34

va h.k.da foydalaniladi. yer geografiyasi batafsil o'rganadigan ko'plab tabiiy komponentlar mavjud. relyef ulardan biri. bizning sayyoramiz go'zal va betakror! uning ko'rinishi turli jarayonlarning butun majmuasi ta'sirining natijasidir. chuqur suv osti daralari va eng baland cho'qqilar, ulkan tekis platolar va botqoqli cho'qqilar, keng cheksiz tekisliklar va tepalikli tepaliklar - bularning barchasini ajoyib sayyoramiz yuzasida topish mumkin. keling, oddiy savolga javob berishga harakat qilaylik: nima uchun yer relyefi juda xilma-xil? bu xilma-xillikning asosiy sababi sayyora yuzasida ichki (endogen) va tashqi (ekzogen) jarayonlarning o'zaro ta'siridir. o'z navbatida, quyosh energiyasi bu jarayonlar uchun katalizator bo'lib xizmat qiladi. endogen jarayonlarning mohiyati er qobig'ining vertikal va gorizontal bo'lishi mumkin bo'lgan harakatlaridan iborat. bu harakatlar nafaqat yer qobig'ining umumiy tuzilishini o'zgartiradi, balki rel'efning yangi shakllarini ham yaratadi. endogen jarayonlar sayyora relefini tashkil etsa (quruvchi sifatida harakat qiladi), ekzogen jarayonlar yer shakllarining qandaydir "haykaltaroshlari" bo'lib, uni jilolaydi va bezatadi. ular yer yuzasida tashqi tomondan, tog' jinslarining parchalanishi, er …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 34 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "yer yuzasi relyefining asosiy shakllari"

ozbekiston respublikasi maktabgacha va maktab ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti sobirova aminaning boshlang’ich ta’limda tabiiy fanlar fanidan yer yuzasi relyefining asosiy shakllari mavzusida kurs ishi bajardi:kechki bt 301-guruh o’quvchisi a.sobirova ilmiy rahbar:boshlang’ich ta’lim pedagogika kafedrasi dotsenti g.f.n x.xalilova toshkent 2024 reja: i.kirish ii.asosiy qism: 1. yer yuzasi relyefining asosiy shakllari 2. relyefning o’zgaruvchanligi va uni o’lchash usullari 3. relyefning qurilishi va uning o’zgaruvchanligi: tektonika, vulkanizm 4. relyefning xaritada ko’rinishi va uni tasvirlash usullari iii. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar kirish globusga yoki dunyoning tabiiy xaritasiga bir nazar tashlasangiz, yer yuzining juda notekis ekanligini k...

Этот файл содержит 34 стр. в формате DOCX (1,1 МБ). Чтобы скачать "yer yuzasi relyefining asosiy shakllari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: yer yuzasi relyefining asosiy s… DOCX 34 стр. Бесплатная загрузка Telegram