quyosh sistemasi.sayyoralar va ularning tuzilishi

PPTX 27 pages 1.0 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

1. quyoshning tuzilishi va evolyutsiyasi. quyosh sistemasi.sayyoralar va ularning tuzilishi reja: kirish 1. quyoshning tuzilishi va evolyutsiyasi. 2 quyosh toji haqida! 3.quyosh va galaktikal haqida nazariya, gipeoteza va frazalar! foydanilgan adabiyotlar insoniyat antik davrda «avesto»dan boshlab yulduzlar va sayyoralarni o‘rganib, astronomiyaga asos soldi. al-xorazmiy tomonidan ix asrda koinot haqidagi birinchi «zij»i asar yozildi. xv asrda ulug‘bek tomonidan. «ziji kuragoniy» yoki «ziji ulug‘bek» yaratildi. samarqandda yulduzlar ilmini o‘rganadigan rasadxona qurildi. bu ishlar yulduzlarni, kosmosni o‘rganish yo‘lidagi ilk ilmiy kashfiyotlar hisoblanadi. 1940 yil boshida quyosh radioto‘lqinlar manbai ekanligi, keyinchalik quyosh toji spektorida bir necha chiziqlarni, ko‘p marta ionlangan kimyoviy elementli chiziqlar ekanligi hamda quyosh tojining yuqori haroratga egaligi kashf etildi. quyosh asosan vodorod va geliydan tashkil topgan. uning yuzasidagi harorat 6000o ga yaqin. quyoshdan chiqadigan energiya termoyadro reaksiyasi jarayonida vodorodning geliyga aylanishidan hosil bo‘ladi. quyoshda 69 kimyoviy element borligi olimlar tomonidan aniqlangan. gallaktika nima koinot deganda, inson odatda, o‘zi yashagan makon va …

2 / 27

tdagi yerga eng yaqin bo’lgan yulduzdir. u sariq mitti yulduzlar safiga kiradi. quyosh 70 foiz vodoroddan va 27 foiz geliydan iborat, o’ta qizigan, yorug’lik tarqatib turadigan gazsimon shardir. quyoshning zichligi yernikidan 4 marotaba kichik. uning markazida bosim 300 mlrd. atmosferaga, harorat esa 10-15 mln. darajaga yetadi. quyoshning markazidagi yuqori bosim va harorat yadro reaktsiyalarini hosil bo’lishiga imkon beradi. bunda vodorod geliyga aylanadi. quyoshning paydo bo‘lishi vaqt o‘tishi bilan bu bulutning shakli o‘zgarib borgan, zarralarning to‘qnashishlari va ularning o‘zaro energiya almashinishi shunga olib kelgan-ki, bunda bulut asta-sekin yassilana borgan, zarralarning orbitalari esa aylanalarga yaqinlashib borgan. yirik zarralar o‘zlariga maydalarini qo‘shib olgan. bir tomonga yo‘nalgan harakat ko‘payib borgan. moddaning quyuqlashgan bo‘laklari hosil bo‘lib, ular qalinligi diametriga qaraganda minglab marta kichik bo‘lgan disk shaklida taqsimlangan. eng yirik quyuqlashgan bo‘laklarning massasi tez ortib borgan. keyin moddaning har xil kattalikdagi hosil bo‘lgan dastlabki «po‘k» guvalaklarning ko‘pchiligidan bir necha yirik jismlar-planetalar paydo bo‘lgan. quyoshning paydo bo‘lishi …

3 / 27

ekvatorida 2 km/sek. bo‘lib, qutblari tomon kamayib boradi. ekvatorda aylanish davri - 25, qutblari yaqinda esa - 31 sutkaga teng. quyosh o‘z o‘qi atrofida o‘rtacha hisobda 27,27 sutkada bir marta aylanadi. quyosh, galaktika markazi atrofida 200 mln. yil davomida bir marta aylanib chiqadi. yaqin yulduzlarga nisbatan quyosh sekundiga 20 km tezlik bilan xarakat qiladi. quyoshning tuzilishi va evolyutsiyasi. quyosh-quyosh sistemasi markazida joylashgan yerga eng yaqin yulduz. quyosh og‘irligi yerdan 330 ming, diamyetri bo‘yicha 109 barobar katta. quyosh ichiga yerday sharlarning milliondan ortig‘i sig‘adi. quyoshningichkituzilishi yadro-quyoshningmarkazi,bosimvaharoratjudayuqori,natijadadoimoyadroreaksiyalarisodirbo’libturadi.yadrodeyarliko’zgako’rinmaydiganvaharakatsizo’tayuqoriharoratgaegabo’lgangazlardaniborat issiqliknitashqiqobiqlargauzatilishinuryordamidaamalgaoshiriladi,bundagazlarharakatsizqoladi.mazkurjarayonquyidagichasodirbo’ladi:yadrodanissiqliknurhududgaqisqato’kinlidiapazonlardakeladi(gammanurtaratish),ketishdaesauzunto’lqinlidiapazonlardaketadi(rentgenli),buesatashqaridaharoratnipastligibilanbog’liq. konvektivhududissiqlikni nur yordamida tashilishhududning tepasida joylashgan. mazkurhududham konvektiv holatdagi ko’zga ko’rinmaydigan gazlardan iborat. issiqlikning konvektiv harakati quyoshning markazi va tashqarisida bosim va haroratning farqlari tufayli sodir bo’ladi quyoshningatmosferasi fotosfera.quyoshatmosferasinigquyiqatlami.bevositakonvektivhududiningtepasidajoylashgan.fotosferaqizigan,ionlashgangazlardaniborat.uningquyiqismida(asosida)harorat6000daraja,yuqoriqismidaesa4500daraja.fotosferajudayupqagazqatlamidaniborat; xromosfera.quyoshto’latutilgandaqoraygandoiraningengchekkasidaochqizilyog’duko’rinadi. anashuyog’duxromosferadeyiladi. ufotosferanungtepasidajoylashgan. quyoshtoji–joylashgquyoshningtashqiatmosferasihisoblanadi. ujudasiyrakionlashgangazlardaniborat.quyoshtojiningtashqiqatlamlarikoinotgatojgazlarnitarqatadi.mazkurgazlarquyoshshamolide

4 / 27

bataladi. quyosh mash’allari va flokullalari quyosh doirasining chekkasida quyi atmosferaning sovuq qatlamida yorug’ mash’allar kuzatiladi. olimlarning taxminicha mash’allar fotosferaga nisbatan yuqori haroratga ega. mash’allarning balandligi ming, hattoki bir necha 10000 km.ga yetishi mumkin. ular quyosh dog’larini o’rab turadi. xromosfera qatlamida mash’allarning tepasida flokullalar joylashadi. ularning balandligi bir necha 100000 km.ga yetadi. gorizontal yo’nalishda ular quyosh doirasining (diskining) 30 % igacha bo’lgan maydonni egallaydi. quyosh toji — quyoshning tashqi, eng qoʻp choʻzilgan (quyoshning bir necha dia-metriga teng) qatlami. quyosh toji quyosh gar-dishidan taxminan million marta xira boʻlib, quyosh toʻla tutilishi paytida aniq koʻrish mumkin. quyosh toji quyosh faolligi maksimal yillarda simmetrik, minimal yillarda esa ekvator boʻylab choʻziq shaklda boʻladi. quyosh toji spektrida koʻp marta ionlangan gʻe, sa, m, s, o va 8 elemetlari atomlarining emission chiziqlari bor. quyosh tojida barcha atomlar ionlangan. quyosh toji quyosh tojining oʻrtacha temperaturasi 1060 k dan yuqori va toj boʻylab sekin oʻzgaradi. quyosh tojining tashqi qatlamlaridan …

5 / 27

hi to’g’risidagi kosmogonik gipoteza nemis faylasufi i.kantning 1755 yilda nashr etilgan «koinotning umumiy tabiiy tarixi va nazariyasi» asarida bayon etilgan. i.kant osmon bo’shlig’idagi zarralar bir-biri bilan o’zaro tortishi natijasida bir markazda to’planib quyuqlashgan va hozirgi quyoshning paydo bo’lishiga sabab bo’lgan, quyosh atrofida aylanayotgan jismlar esa hozirgi sayyoralarni hosil qilgan degan g’oyani ishlab chiqqan. p.laplas gipotezasi (1795 yili frantsuz matematigi va astronomi ) quyosh tizimi avval aylanuvchi, o’ta siyrak, qizigan changlardan iborat bo’lib, uning markazida changlikning (tumanlikning) o’zagini tashkil etuvchi juda quyuq gazsimon moddalar zich holatda to’plangan. mazkur tumanlikning tobora sovushi va siqilishi oqibatida uning tezligi kuchaygan. shuning natijasida uning aylanishi yanada tezlashadi, markazdan qochma kuchlar tortish kuchidan ustun kelgach, tumanlikdan turli vaqtda gazsimon halqalar ajralib chiqib keta boshlagan. ajralib chiqqan halqalardan sayyoralar hosil bo’lgan. p.s.laplasning fikricha tumanlikning markaziy sharsimon yirik qismi quyosh, undan ajralib chiqqan halqalar esa sayyoralarni va ularning yo’ldoshlarini keltirib chiqargan. 1795 yili frantsuz matematigi va astronomi p.laplas …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh sistemasi.sayyoralar va ularning tuzilishi"

1. quyoshning tuzilishi va evolyutsiyasi. quyosh sistemasi.sayyoralar va ularning tuzilishi reja: kirish 1. quyoshning tuzilishi va evolyutsiyasi. 2 quyosh toji haqida! 3.quyosh va galaktikal haqida nazariya, gipeoteza va frazalar! foydanilgan adabiyotlar insoniyat antik davrda «avesto»dan boshlab yulduzlar va sayyoralarni o‘rganib, astronomiyaga asos soldi. al-xorazmiy tomonidan ix asrda koinot haqidagi birinchi «zij»i asar yozildi. xv asrda ulug‘bek tomonidan. «ziji kuragoniy» yoki «ziji ulug‘bek» yaratildi. samarqandda yulduzlar ilmini o‘rganadigan rasadxona qurildi. bu ishlar yulduzlarni, kosmosni o‘rganish yo‘lidagi ilk ilmiy kashfiyotlar hisoblanadi. 1940 yil boshida quyosh radioto‘lqinlar manbai ekanligi, keyinchalik quyosh toji spektorida bir necha chiziqlarni, ko‘p marta ionlangan...

This file contains 27 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "quyosh sistemasi.sayyoralar va ularning tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh sistemasi.sayyoralar va … PPTX 27 pages Free download Telegram