maqol va hikmatli so‘zlarning so‘zlashuv, publisistik va badiiy nutqda qo‘llanilishi

DOCX 21 pages 48.3 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 48.3 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ maqol va hikmatli so‘zlarning so‘zlashuv, publisistik va badiiy nutqda qo‘llanilishi reja: i. kirish. kurs ishining maqsad hamda vazifalari ii. asosiy qism. 2.1. so‘zlashuv uslubida maqol va hikmatli so‘zlar 2.2. publisistik uslubda maqol va hikmatli so‘zlar 2.3. badiiy uslubda maqol va hikmatli so‘zlar iii. xulosa foydalanilgan adabiyotlar. i.kirish maqol — xalq ogʻzaki ijodi janri; qisqa va loʻnda, obrazli, grammatik va mantiqiy tugal maʼnoli hikmatli ibora, chuqur mazmunli . muayyan ritmik shaklga ega. maqollarda avlod-ajdodlarning hayotiy tajribalari, jamiyatga munosabati, tarixi, ruhiy holati, etik va estetik tuygʻulari, ijobiy fazilatlari mujassamlashgan. asrlar mobaynida xalq orasida sayqallanib, ixcham va sodda poetik shaklga kelgan. maqollar mavzu jihatdan nihoyatda boy va xilma-xil. vatan, mehnat, ilmhunar, doʻstlik, ahillik, donolik, hushyorlik, til va nutq …

2 / 21

tashida" kabi. maqol baʼzan maye al, zarbulmasal, naql, hikmat, hikmatli soʻz, tanbeh, mashoyixlar soʻzi, hikmatli maqol, donishmandlar soʻzi, otalar soʻzi kabi nomlar bilan ham yuritiladi. maqollarning ijtimoiysiyosiy va tarbiyaviy ahami-yati gʻoyat katta. matal va narsa tasviri, uning xarakteristikasi beriladi, maqolda esa toʻla tugallangan fikr-xulosa ifodalanadi. hikmatli soʻzlar — tugal fikrni anglatuvchi, oʻtkir mazmunli qisqa va loʻnda ibora, bayt, jumla. xalq maqollaridan farqli ravishda hikmatli soʻzlar kelib chiqishi jihatidan maʼlum bir shaxs (yozuvchi, shoir, publitsist, faylasuf, olim, davlat arbobi va boshqalar)ga mansub boʻlib, individualligini saqlab qoladi. hikmatli soʻzlar ning mustaqil janr shaklidagi namu-nalari bilan birga ilmiy, falsafiy, tarixiy hamda badiiy asarlar tarkibida uchraydiganlari ham boʻladi. baʼ-zan asar boshdan-oyoq hikmatli soʻzlardan iborat boʻlishi ham mumkin (forobiy va boshqalar). alisher navoiyning ayrim asarlari hikmatli soʻzlarga boy ("nazm ul-javohir", "arbain", "mahbub ul-qulub" va boshqalar). sharq xalqlari adabiyotida, jumladan, oʻzbek adabiyotida hikmatli soʻzlarning koʻp qismi pand-nasihat, oʻgit, tanbeh shakllarida boʻladi. masalan: doʻstlik, sadoqatga belingni bogʻla, …

3 / 21

iri so’zlashuv uslubidir. bu uslubda ko’pincha adabiy til mе'yorlariga rioya qilinadi. so’zlashuv uslubidagi nutq ko’pincha dialogik shaklda bo’ladi. ikki yoki undan ortiq shaxsning luqmasidan tuzilgan nutq dialogik nutq dеyiladi. so’zlashuv uslubida ko’pincha turli uslubiy bo’yoqli so’zlar, grammatik vositalar, tovushlarning tushib qolishi, orttirilishi mumkin: obbo, hamma ishni do’ndiribsiz-da. mazza qildik. kеtaqo-o-ol! bundan tashqari so‘zlashuv uslubida maqollar faol ishlatiladi. ayniqsa, qariyalar nutqida buni ko‘p eshitamiz: ish ishtaha ochar, dangasa ishdan qochar; mehnatkashga mehnat, rohatkashga rohat topiladi; sabr tagi-oltin; mehnatning tagi rohat; neki kelsa tilingdan keladi; kattaga hurmatda, kichikka izzatda bo’l; yetti o‘lchab bir kes kabilar. so’zlashuv uslubida gapdagi so’zlar tartibi ancha erkin bo’ladi. ko’proq sodda gaplar, to’liqsiz gaplar, undalmali gaplardan foydalaniladi. oilada, ko‘cha – ko‘yda kishilarning fikr almashish jarayonoda qo‘llanadigan nutq uslubi so‘zlashuv uslubi deyiladi. so‘zlashuv uslubiy adabiy va oddiy so‘zlashuv uslublarini o‘z ichiga oladi. adabiy til me’yorlariga qat’iy amal qilingan so‘zlashuv uslubi adabiy so‘zlashuv uslubi, bunday xususiyatga ega bo‘lmagan so‘zlashuv uslubi …

4 / 21

asoslanilmaydi. faqat muayyan bir hududga xos ayrim belgilarni o‘zida namoyon qilgan til shakli sheva hisoblanadi. bir qancha shevalar yig‘indisi lahja deyiladi. sheva va lahjalar ma’lum bir hududda yashovchi aholining mahalliy so‘zlashuv tilidir (masalan, toshkent shevasi, farg‘ona shevasi kabi). 2.2. publisistik uslubda maqol va hikmatli so‘zlar tilshunoslikning frazeologiya sohasi soʻzga semantik jihatdan ekvivalent boʻladigan turgʻun soʻz birikmalari – ma’no hamda struktura jihatidan bir butun gapga toʻgʻri keladigan turgʻun iboralarni o‘rganish, ularning o‘ziga xos xususiyatlarini tekshirish bilan shugʻullanadi. frazeologizmlar so‘zlar kabi tilning lug‘aviy birliklarini tashkil etuvchi, koʻp uchraydigan, oʻtkir ma’noli, nutqda tez-tez takrorlanib turadigan barqaror soʻz birikmalaridir. bular oʻzlarining ifodalaydigan ma’nolariga koʻra har doim tayyor holda qoʻllaniladigan va bir butun holda ayrim soʻzlarga toʻgʻri keladigan barqaror soʻz birikmalari sanalsa ham, ba’zan butun bir gapga toʻgʻri kelishi ham mumkin. frazeologiya tilda uzoq davrlardan buyon bir qolipga kelib qolgan, nutq jarayoniga xuddi so‘zlar kabi tayyor holda kiritiladigan barcha turgʻun soʻz birikmalarini oʻz ichiga oladi. …

5 / 21

ga. tilshunoslikda frazeologizmlarni aniqlashda ularning tayyor holda nutqda qoʻllanilishi, ifodaliligi, tarjima qilinmasligi kabi belgilariga asoslaniladi. lekin bu belgilar frazeologik iboralarning ichki hamda tashqi sintaktik aloqa va munosabatlarini koʻrsatmaydi. frazeologizmlarni aniqlashda uni til sistemasiga kirituvchi tashqi munosabatlar ham hisobga olinishi kerak. bu munosabatda frazeologik ibora kontekstdagi boshqa erkin soʻzlar bilan grammatik aloqaga kirishadi, ba’zan bu munosabat shu darajada boʻladiki, sintaktik planda bu soʻz frazeologik iboradan ajratilmay, uning qatorida olib qaraladi. frazeologiya mustaqil fan boʻlib ajralib chiqqanidan buyon oʻtgan nisbatan qisqa vaqt ichida frazeologik birliklar turli jihatlardan oʻrganildi. ularning semantikasiga, grammatik qurilishiga, sintaktik vazifasiga, stilistikasiga oid qator ilmiy izlanishlar yuzaga keldi. yuqorida iboralarning badiiy uslubda ishlatilishini misollar vositasida ko‘rib chiqdik. endi iboralarning publisistik uslubda ishlatilish imkoniyatlarini ko‘rib chiqamiz. o`zbek tilshunosligida publisistik uslub t.qurbonov tomonidan maxsus o`rganildi. bu uslub oav, xususan, gazeta, jurnal, radio, televideniye material-lari uslubidir. tilshunoslik va jurnalistikada "publisistika janrlari", "gazeta janrlari" terminlari hozirgi vaqtda kam ishlatilmoqda. adabiyotshunoslikda ham "publisistika janrlari" …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "maqol va hikmatli so‘zlarning so‘zlashuv, publisistik va badiiy nutqda qo‘llanilishi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ maqol va hikmatli so‘zlarning so‘zlashuv, publisistik va badiiy nutqda qo‘llanilishi reja: i. kirish. kurs ishining maqsad hamda vazifalari ii. asosiy qism. 2.1. so‘zlashuv uslubida maqol va hikmatli so‘zlar 2.2. publisistik uslubda maqol va hikmatli so‘zlar 2.3. badiiy uslubda maqol va hikmatli so‘zlar iii. xulosa foydalanilgan adabiyotlar. i.kirish maqol — xalq ogʻzaki ijodi jan...

This file contains 21 pages in DOCX format (48.3 KB). To download "maqol va hikmatli so‘zlarning so‘zlashuv, publisistik va badiiy nutqda qo‘llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: maqol va hikmatli so‘zlarning s… DOCX 21 pages Free download Telegram