nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma’noviy siljishlari

DOCX 18 pages 42.9 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 42.9 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma’noviy siljishlari reja: i. kirish. 1.1.kurs ishining maqsad va vazifalari ii. asosiy qism 2.1. o‘zbek tilida o‘zlashma so‘zlar 2.2. o‘zlashma neologizmlar va ularning nutqda ishlatilishi 2.3. o‘zlashma so‘zlar va o‘zlashma neologizmlarning morfologik tuzilishi hamda uning ma’no qirralari iii. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar i.kirish. kurs ishining maqsad va vazifalari mavzuning dolzarbligi. keyingi yillarda o‘zbek tilshunosligida leksikologik yo‘nalishdagi tadqiqot ishlarini olib borishga e‘tibor yanada kuchaydi. shu sababli til birliklarining semantik strukturasini tekshirish, uslubiy-semantik ma‘nolarini chegaralash, bu ma‘nolarning nutqda reallashuvida til vositalarining o‘rnini belgilash kabi qator masalalar turli ilmiy-tekshirish ishlarining o‘rganish obyektiga aylandi. ayniqsa, zamon bilan birga tilimizda yangilanishlar ko‘paymoqda. tilimizga yangidan-yangi so‘zlar kirib kelmoqda. xalqimiz ularni turli ma’nolarda tilimizda qo‘llamoqda. bu esa shu o‘zlashma so‘zlarni …

2 / 18

o‘zlarning ma’no qirralarini aniqlash; − nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma’noviy siljishlarini aniqlash. tadqiqot metodologiyasi va bajarilish usullari. tadqiqotning metodologik asosi sifatida dialektikaning umumiylik-xususiylik, shakl-mazmun tamoyillari tanlandi. ishda lingvopoetik, uslubiy, qiyosiy tahlil usullaridan keng foydalanildi. tadqiqotning ilmiy yangiligi. − o‘zlashma qatlam masalasining o‘zbek tilshunosligidagi tadqiq darajasi tahlil qilindi; − umumxalq tilida faol ishlatilib turgan o‘zlashma so‘zlarning miqyosi aniqlandi; − o‘zlashma so‘zlardagi ma’noviy siljishlar turli tillar doirasida tahlilga tortildi. ii. asosiy qism qadimdan ma’lumki o‘zbek tili leksikasining tashkil topishida 3 komponent muhim rol o‘ynaydi. bular quyidagilardir: 1. barcha so‘zlar eng qadimgi turkiy tildan kelib chiqqan bo‘lib, o‘zbek tili leksikasining rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi, bundan tashqari kundalik ishlatiladigan so‘zlar va iboralar yuqoridagi unsurlarda o‘z ifodasini topadi. 2. o‘zlashma so‘zlar, bunday so‘zlar boshqa tillardan kelgan bo‘l`ib, bular quyidagilar: arab, fors-tojik, rus, nemis, fransuz, ispan, ingliz va boshqalar. bu so‘zlaning qiziqarli tomoni shundaki, ular asosan klassik tillarning birlashmasidan hosil bo‘lgan (arab, turk, fors-tojik). 3. o‘zlashma neologizmlar, …

3 / 18

z tilimizga o‘zining shakli va ma’nosi bilan kirib kelishi kuzatiladi. masalan bar, film, lider. ko‘pchilik kishilar hech qanday o‘zgarishsiz, qo‘shimchalarsiz o‘zlashma so‘zlarni yaxshi tanishadi: bar, film, lider, chunki bunday so‘zlar o‘zbek tilidagi so‘zlarning funksiyasini bajaradi, ba’zi bir insonlar esa aksincha qo‘shimcha olgan, o‘zgarishlarga uchragan o‘zlashma so‘zlarni bilishmaydi. masalan, ayrim so‘zlarning ingliz yoki fransuz tilidan kirib kelganini qancha so‘zlashuvchi biladi? ba’zi bir o‘zlashma so‘zlar o‘zlarining asl shaklida yoki ularga to‘g‘ri keladigan shaklda ifodalanadi: misol qilib fransuz tilidagi bojole, jilet, palto, ingliz tilidagi punch va ponce, roastbeef va rosbif (yoki rosbiffe) larni aytib o‘tishimiz mumkin. o‘zlashma so‘zlarning aksariyati bu tarjima qilingan so‘zlardir. bunday so‘zlarning ikki asosiy turlari mavjud bo‘lib, ular quyidagilardir: semantik, ya’ni ma’no jihatdan tarjima qilingan so‘zlardir. chet tilidan kirib kelgan so‘zning ma’nosi va shakli jihatdan o‘zbek tiliga tog‘ri kelishi va qo‘llanilishida ko‘rishimiz mumkin. masalan, confort (uy xizmatlari) ingliz tilida comforts kabi ifodalanadi. yoki o‘zbek tilidagi autoritar so‘zi bir necha yil …

4 / 18

onki referent (ya’ni obyekt va g‘oya, fikr) bilan birga bo‘lsa, masalan patata gaytan so‘zi bo‘lib italyan tiliga ispan tili orqali kirib kelgan yoki caffe so‘zi turk tilidan, zero arab tilidan (roman sonlarida zero ya’ni nol mavjud bo‘lmagan) tram, transistor, juke-box kabi so‘zlar ingliz tilidan kirib kelgan. o‘zlashma so‘zlarning boylik jihatdan stilistik va ijtimoiy holati muhim o‘rin tutadi. jamiyatni, madaniyatni, yashash sharoitini eslashga xizmat qiladi: o‘zlashma so‘zlarning boyligi leader, flirt, baby-sitter, week-end so‘zlarida ko‘rinadi. ingliz tilidagi so‘zlar va birikmalar ba’zida ularning qisqaligi qulaylik tug‘diradi: ya’ni jurnalistika tilida, sohasida uchrab turuvchi so‘zlarni tushuntirib beradi, masalan boom, show italyan tilidagi ekvivalentlari quyidagilar show (teatrning turi, bir necha har xil bo‘g‘inlardan tashkil topgan italyan tilidagi ekvivalenti sit-in ma’lum bir joyda tomoshabinlarni yig‘ish). o‘zlashma so‘zlar yozma va og‘zaki shakllar orqali tilga kirib keladi. tunnel so‘zi yozma til orqali kirib kelgan. agar tunnel so‘zi og‘zaki tildan kirib kelganda edi tanel deb talaffuz qilinar edi xuddi ingliz …

5 / 18

o‘zbek tilida talaffuz etilgan, xuddi shu holat italyan o‘zlashma so‘zlarida ham kuzatilgan, misol qilib shuni aytishimiz mumkinki, haqiqiy o‘zlashma o‘zlashma neologizm va chet tilidan kirgan so‘zning ma’nosini va ko‘chma ma’nolarini to‘g‘ri farqlay olishimiz zarur. misol qilib ba’zi bir o‘rta sharq olimlari o‘zlashma so‘zlarni yaxshi eslay olishgan, ammo ularni talaffuz eta olishmagan shu vaziyatda ular so‘zlarning ko‘chma ma’nolarini qo‘llashgan. o‘zlashma neologizmlarga nimalar kiradi? ot, fe’l va sifat so‘z turkumlariga oid so‘zlar kiradi. o‘zlashma fe’llar va sifatlar ikki lingvistik tor ma’noda uyg‘unlashadi va bundan tashqari bilingvistik sharoitni yaratadi. yana shuni ham aytib o‘tishimiz joizki, o‘zlashma so‘zlar morfologiyaning elementlari ham deyiladi. zamonaviy lingvistika o‘zlashma neologizmlarni ( yunoncha “neos” yangi va “logos” so‘z ) lingvistika evolyutsiyasining asosiy personaji sifatida ta’kidlaydi. yangi so‘z bu leksikaning boyishi demakdir. yangi so‘zning shakllanishidagi barcha jarayonlar neologiya deb ataladi. o‘zlashma neologizmlar qayerda xabar va yangiliklar tezlikda tarqalsa o‘sha hududlarda tez shakllanadi va rivojlanadi. yuqorida aytib o‘tilganidek o‘zlashma neologizmlar tilda …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma’noviy siljishlari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma’noviy siljishlari reja: i. kirish. 1.1.kurs ishining maqsad va vazifalari ii. asosiy qism 2.1. o‘zbek tilida o‘zlashma so‘zlar 2.2. o‘zlashma neologizmlar va ularning nutqda ishlatilishi 2.3. o‘zlashma so‘zlar va o‘zlashma neologizmlarning morfologik tuzilishi hamda uning ma’no qirralari iii. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar i.kirish. kurs ishining...

This file contains 18 pages in DOCX format (42.9 KB). To download "nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma’noviy siljishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqda o‘zlashma so‘zlarning ma… DOCX 18 pages Free download Telegram