ertaklarning janriy tabiati va tasnifi

DOCX 7 pages 39.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.0 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan referat mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ mavzu: ertaklarning janriy tabiati. ertaklar tasnifi va turlari. adabiy ertaklar. adabiy ertaklarga xos xususiyatlar. o’zbek adabiy she’riy va nasriy ertaknavislik an’analari. reja: · ertak istilohi haqida tushuncha · ertaklarni ijro etish tartibi · ertaklarning janriy tabiati · ertaklar tasnifi va turlari · ertak umumfolklor hodisasi sifatida eng qadimiy epik janrlardan bo`lib, m.qoshg`ariy o`z "devonu lug`otit turk" asarida turkiy xalqlarda uning "etuk" atamasi bilan yuritilganini qayd etadi. unga ko`ra, etuk "biror voqeani og`zaki hikoya qilish"ni anglatadi. biroq jonli so`zlashuvda o`zbekistonning turli joylarida, chunonchi, namangan viloyatining janubiy qismida "ertangi" deb yuritiladigan bu hodisa - ertangi bo`lib o`tgan, qadimgi zamonlardan qilinajak hikoya ma`nosini anglatsa, samarqand, farg`ona va surxondaryoda bu hodisa – matal, xorazmda –varsoqi, buxoroda – ushuk, toshkentda–cho`pchak, yana …

2 / 7

lug` ir" aslida doston bo`lib, uni yotug`on (hozir do`mbira) jo`rligida yirov ijro etgan. yirov yoki jirov hozir ham xalq an`anaviy dostonlari ijrochisini anglatadi. navoiy zamonasida "ir" dostonni anglatgani bois u ertak ma`nosida "cho`rchak" istilohini qo`llaydi va og`zaki eposga xos bu ikki hodisani bir- biridan farqlaydi: habibim husni vasfin uyla muhlik anglakim, bo`lg`ay, qoshingda qissai yusuf bir uyqu keltirur cho`rchak. shuni ta`kidlash joizki, navoiy qo`llagan "cho`rchak" istilohi hozir toshkent muzofotida "cho`pchak" va uyg`urlarda "cho`chek" shakllarida fonetik o`zgarishga uchragan holda iste`moldadir. ertak xalq og`zaki badiiy ijodining eng qadimiy, ommaviy, hajman yirik, kattayu kichiklar uchun baravar qiziqarli bo`lgan janridir. ular juda uzoq o`tmishda ibtidoiy ajdodlarimizning mifologik dunyoqarashi, qadimiy urf-odatlari, marosimlari asosida paydo bo`lgan. ertaklarda, odatda, xalqning maishiy turmushi va eng olijanob insoniy fazilatlari haqidagi orzu-o`ylari xayoliy va hayotiy uydirmalar vositasida bayon etiladi. ertaklar janr sifatida uzoq muddatli shakllanish jarayonini kechgan. ular ibtidoiy odamlarning turmushdagi biror voqeani oddiygina hikoya qilishlari asosida yuzaga kelgan. davrlar …

3 / 7

borgach, ertaklarda ham shu ijtimoiy munosabatlarni ifodalash tamoyili chuqurlasha bordi, natijada hayotiy uydirmalar asosidagi maishiy ertaklar paydo bo`la boshladi. shu zaylda ertaklar ijtimoiy - estetik hodisa sifatida xalq epik ijodiyotida mustahkam qaror topdi. ertaklar o'z janriy tabiatiga xos badiiy-kompozitsion qurilishga ega. ular bir xil badiiy shakliy qoliplar doirasida yaratiladi va ijro etiladi. kirish, boshlanish, tugun, epik sarguzasht va tugallama ertak kompozitsion qurilmasining asosini tashkil etadi. ertaklarning an'anaviy kirish bilan boshlanishi jahondagi barcha xalqlar ertakchiligi uchun mushtarak xususiyat hisoblanadi. an'anaviy kirishning vazifasi tinglovchilar e'tiborini bir nuqtaga jalb etish, ertak tinglashga hozirlashdir. an'anaviy kirishlar sujet tabiatiga mos tushadigan xayoliy fon yaratishni, auditoriya, tinglovchilar qalbida ko'tarinki ruh, xushchaqchaq kayfiyat paydo qilishni ko'zlaydi. odatda, ertaklarning kirish qismlari sajlangan nasriy parchalar shaklida bo'lib, zamon va makon haqidagi ma'lumotlarni ifoda etadi. misol uchun «gulpari» ertagining kirish qismida bu holatni ko’rishimiz mumkin. quyida undan bir parcha keltiramiz: «bir bor ekan, bir yo'q ekan, bo'ri bakovul ekan, tulki …

4 / 7

veradi. ertakda boshlama sujet chizig'ida doimiy element hisoblansada, sujet rivojiga aloqador emas, balki harakatning tashkil topishiga turtki bermaydi. u qahramonlar haqid a ma'lumot beradi. sujet chizig'ida sodir bo'ladigan voqea-hodisalarning qaysi zamon va makonda kechajagidan xabar beradi. boshlama sujet yo'nalishida noaniqlik va umumiylik kasb etadi. «bor ekanda, yo'q ekan. och ekanda, to'q ekan. qadim zamonda bir podsho o'tgan ekan» kabi. boshlamalar har gal bir-birini inkor etuvchi muddaoni ifoda etadi. ularda voqea va hodisalarning bo'lib o'tgan o'rni noma'lum bo'lib, nomi aytilmaydi, ularda noaniqlik hukmronlik qiladi: «bir shahar, bir mamlakat» deb ta'kidlanadi, xolos. sehrli ertaklar boshlanishida asosiy qahramonlar nomi sir saqlanadi, laqabigina izohlanadi: «uch og'ayni bor ekan. to'ng'ichining oti — yulduz sanar, o'rtanchasining oti — daryo bog'lar, kenjasining oti — qilich qora ekan». ertak boshlamalari ko'rinishiga ko'ra uzun yo qisqa bo'lib, voqea hodisalarning kelajak o'rni va vaqti haqida noaniq, umumiy va mavhum ma'lumot beradi. ba'zan boshlama ertak voqeligi bilan qo'shib yuborilishi ham kuzatiladi: …

5 / 7

ushida qizni ko'rishi-tugunni hosil qilgan. ayni choqda sujet rivojiga — epik sarguzashtga asos bo'luvchi konfliktga ishoraga aylangan. ekspozitsiya, asosan, ertak bosh qahramonlarini aniqlaydi, yo'l-yo'lakay ularning axloq-odobi, qiyofasi, xarakter-xususiyati haqida ma'lumot beradi, o'zaro munosabatlarini oydinlashtiradi. bu jihatdan «to'rabekxonim» ertagi ekspozitsiyasi diqqatga sazovor: «bir podsho bor ekan, davlat unga yor ekan, qo'shnilari ko'p ekan, yurtdan ko'ngli to'q ekan, eli ko'p obod ekan, oti odilshoh ekan, adl unga hamroh ekan. odilshohning dunyoda birgina qizi bor ekan. uning otini to'rabekxonim der ekanlar. bu qiz yakka-yagona ekan, oqil-u dono ekan. kiyim kiysa yarashar, hamma unga qarashar ekan, o'zi ko'p sohibjamol, har kim ko'rsa aqli lol ekan, ko'p kitob o'qir ekan, she'r-g'azal to'qir ekan. saroyda maslahatchi, maydonda botir jangchi, arg'umoqlar yetolmas, yetib o'tib ketolmas ekan. to'rabekxonim o'n sakkiz yoshga yetgan, dovrug'i olamga ketgan ekan. uzoq- yaqin yurtlardan shahzoda-yu xonvachcha — bekzodalar to'rabekxonimni xotinlikka olaman deb, umid bilan kelar ekanlar, lekin to'rabekxonim barini mot qilib qaytarar ekan. …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ertaklarning janriy tabiati va tasnifi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan referat mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ mavzu: ertaklarning janriy tabiati. ertaklar tasnifi va turlari. adabiy ertaklar. adabiy ertaklarga xos xususiyatlar. o’zbek adabiy she’riy va nasriy ertaknavislik an’analari. reja: · ertak istilohi haqida tushuncha · ertaklarni ijro etish tartibi · ertaklarning janriy tabiati · ertaklar tasnifi va turlari · ertak umumfolklor hodisasi sifatida eng qadimiy epik janrlardan bo`lib, m.q...

This file contains 7 pages in DOCX format (39.0 KB). To download "ertaklarning janriy tabiati va tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: ertaklarning janriy tabiati va … DOCX 7 pages Free download Telegram