tayyorladi: toshboyeva sabina

PPT 18 pages 9.5 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.5 MB

File type PPT

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

11 – мавзу фалсафа категориялари tayyorladi: toshboyeva sabina boshlang’ich ta’lim oriental universiteti pedagogika fakulteti * * reja: 1. falsafada usul va uslub muammosi. 2. falsafiy qonunlar. 3. falsafiy kategoriyalar. * falsafada usul va uslub muammosi olamdagi narsa va hodisalarning harakati, o'zgarishi, bir holatdan ikkinchi holatga o'tib turishi, rivojlanishi, ular o'rtasidagi aloqadorlik va o'zaro ta'sir kabi masalalar qadimdan mutafakkirlar, olimlar, faylasuflar o'rtasida turli bahs, munozara, tortishuvlarga sabab bo'lgan. chunki ular to'brisida aniq bilimga ega bo'lmasdan turib, olam va uning taraqqiyoti, rivojlanish manbai, harakatlantiruvchi kuchlari to‘g`risida hamda, eng asosiysi, kelajak haqida ilmiy tasavvurga ega bo'lish qiyin. inson qonunlarni bilishi, ularga amal qilishi doirasida erkindir. erkinlik nimab erkinlik anglab olingan zaruriyatdir. har qanday qonunga xos belgilardan biri zaruriylik, ya'ni ob'ektiv tarzda amalga oshish, o'z-o'zidan namoyon bo'lishdir. erkinlik esa ana shu zaruriylikni anglab olish va unga amal qilishdan iborat faoliyatni anglatadi. . * koinot yer quyosh harakat * atrofimizdagi jamiki narsa-hodisalar, ya'ni eng mayda …

2 / 18

rlikda va ta'sirda bo'lmagan birorta ham voqea yoki hodisa mavjud emas. demak, o'zaro boblanish va ta'sir natijasida narsa-hodisalarda o'zgarish sodir bo'ladi. lekin, barcha o'zgarishni har doim ham birdaniga, yaqqol sezish mumkin emas. chunki olamning namoyon bo'lishi turli darajada bo'lganligi sababli, o'zgarishlar ham turlichadir. * «harakat» tushunchasi «borliq falsafasi» mavzuida yoritilganligi sababli, bu yerda uning quyidagi qisqa ta'rifi bilan cheklanamiz: harakat deb olamdagi har qanday o'zgarishga aytiladi. rivojlanish tushunchasi esa quyidan yuqoriga, oddiydan murakkabga tomon ilgarilab boruvchi harakatni ifodalaydi. lekin bu jarayon goh to'bri chiziqli, goh asta-sekin kengayib boradigan spiralsimon shakldagi harakatdan iborat bo'lishi mumkin. bunda doimiy bir tomonga, masalan, vaqtning o'tmishdan kelajakka tomon o'tishi ham, lekin makonda voqea va hodisalarning takrorlanishi, zamonda orqaga qaytishlar ham sodir bo'lib turadi. ba'zida taraqqiyotning ma'lum bir bosqichida oldingi bosib o'tilgan davr takrorlangandek bo'ladi, ammo bu ilgarigidan farq qiladigan, boshqacharoq tarzdagi takrorlanishdir. * qonun tushunchasi. dunyoning mavjudligi ana shunday botiniy va zohiriy o'zgarishlarning abadiy takrorlanib …

3 / 18

i bo’lib, arastu ta’riflab bergan. u o’zining «kategoriyalar» degan asarida ularni ob’ektiv voqelikning umumlashgan in’kosi sifatida qarab, turkumlashtirishga harakat qilgan. xususan, uningcha quyidagi kategoriyalar mavjud: «mohiyat» (substantsiya), «miqdor», «sifat», «munosabat», «o’rin», «vaqt», «holat», «mavqe», «harakat», «azob-uqubat». bu turkumlashtirish, o’z vaqtida ilmiy bilishda juda katta ahamiyatga ega bo’lgan. keyinchalik arastu «metafizika» asarida «mohiyat», «holat» va «munosabat» kategoriyalarini ham izohlagan. www.arxiv.uz www.arxiv.uz falsafa fanining kategoriyalari haqidagi turli qarashlarni umumlashtirib aytganda, ularning mantiqiy tushunchalar sifatidagi quyidagi tavsiflari bor: 1) ob’ektiv voqelikning in’ikosi; 2) narsa va hodisalarning o’zaro bog’lanish va aloqadorligini mantiqiy umumlashtiruvchi bilish usuli; 3) narsa va hodisalarning rivojlanishi bilan o’zgarib turuvchi mantiqiy tushuncha; 4) borliqning mavjudligidan kelib chiqadigan tarixiy — mantiqiy bilish darajalaridan biri. ko’pchilik mutaxassislar kategoriyalar olam, undagi narsa va voqealar, ularning asosiy va takrorlanib turuvchi aloqadorligini ifodalaydigan keng mazmundagi tushunchalardir, degan fikrga qo’shiladilar. bu ma’noda borliq, voqelik, harakat, makon, zamon, miqdor, sifat va boshqalar falsafaning ana shunday kategoriyalaridir. www.arxiv.uz www.arxiv.uz …

4 / 18

gi makon-zamon munosabatlarini konkret tarzda namoyon qiladi. umumiylik – olamdagi alohida, individual tarzda namoyon bo’layotgan narsa – hodisalarning turfa, xilma-xil umumlashtiruvchi xossa hamda xususiyatlarning mushtaraklashgan holda namoyon bo’lishidir. alohidalik va umumiylik o’rtasidagi bog’lanish, aloqadorlik va munosabat «xususiylik» kategoriyasi orqali ifodalanadi. birinchidan, bu kategoriyalarning mazmuni olamning birligi, ularning mantiqiy ifodasi konkretlik bo’lib hisoblanadi. ikkinchidan, «alohidalik», «xususiylik», «umumiylik» narsa va hodisalarning makon-zamon konkretligini ifodalaydigan, nisbatan mustaqil mantiqiy tushunchalar tarzidagina namoyon bo’lishi mumkin. zero, ularning nisbatan mustaqilligi, ichki birligining namoyon bo’lish shaklidir. www.arxiv.uz www.arxiv.uz sistema, struktura, element. bular falsafaning muhim kategoriyalaridan bo’lib hisoblanadi. sistema – grekcha so’z bo’lib, mantiqiy ma’nosi butunlik, yaxlitlik, elementlardan tashkil topgan birikma, degan ma’nolarni anglatadi. www.arxiv.uz www.arxiv.uz sistema kategoriyasining mazmuni, uni tashkil qilgan elementlarning strukturaviy munosabatlariga mos keladi. shu nuqtai nazardan, bilish jarayonidagi sistemalashtirish, nazariy faoliyat sifatida, ularning tashkil qilingan tarkibiy elementlarini tarixiy-mantiqiy izchil tartibga keltirish bilan izohlanadi. xususan, bu elementlarning funktsional faoliyatini, ahamiyatiga ko’ra turkumlashtirish, muhim metodologik ahamiyatga …

5 / 18

quv qo’lanmalaridan farqli o’laroq, bu kategoriyalarni qiyosiy tahlil qilishimizdan maqsad, boshqa juft kategoriyalarning mazmunini ochib berish imkoniyatini yaratishdir. chunki, «mohiyat va hodisa», «mazmun va shakl», «sabab» va oqibat», «zaruriyat va tasodif», «imkoniyat va voqelik» kategoriyalarining mazmuni, yuqorida ko’rsatilgan «alohidalik», «xususiylik» «umumiylik», «butun», «qism», «struktura», «element», kategoriyalari mazmuni bilan uzviy bog’liqdir. shuning uchun biz falsafa kategoriyalarini bir-birini taqozo qiluvchi, nisbatan mustaqil bilish usullarining yaxlit sistemasi tarzida olib qarashni lozim topdik. lekin, buning uchun har bir kategoriyaning mazmunini alohida tahlil qilish zarur. www.arxiv.uz www.arxiv.uz

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tayyorladi: toshboyeva sabina"

11 – мавзу фалсафа категориялари tayyorladi: toshboyeva sabina boshlang’ich ta’lim oriental universiteti pedagogika fakulteti * * reja: 1. falsafada usul va uslub muammosi. 2. falsafiy qonunlar. 3. falsafiy kategoriyalar. * falsafada usul va uslub muammosi olamdagi narsa va hodisalarning harakati, o'zgarishi, bir holatdan ikkinchi holatga o'tib turishi, rivojlanishi, ular o'rtasidagi aloqadorlik va o'zaro ta'sir kabi masalalar qadimdan mutafakkirlar, olimlar, faylasuflar o'rtasida turli bahs, munozara, tortishuvlarga sabab bo'lgan. chunki ular to'brisida aniq bilimga ega bo'lmasdan turib, olam va uning taraqqiyoti, rivojlanish manbai, harakatlantiruvchi kuchlari to‘g`risida hamda, eng asosiysi, kelajak haqida ilmiy tasavvurga ega bo'lish qiyin. inson qonunlarni bilishi, ularga amal qilishi...

This file contains 18 pages in PPT format (9.5 MB). To download "tayyorladi: toshboyeva sabina", click the Telegram button on the left.

Tags: tayyorladi: toshboyeva sabina PPT 18 pages Free download Telegram