termodinamika asoslari

DOC 20 стр. 217,0 КБ Бесплатная загрузка

20 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 217,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 20

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 20

termodinamika asoslari reja: termodinamika va uning uslubi 2. holat parametrlari 3. termodinamikaviy jarayon 5. gazlar aralashmasi 6. issiqlik sig‘imi 7. real gazlar termodinamika va uning uslubi termodinamika–energiyaning aylanish (o‘zgarish) qonuniyatlari haqidagi fandir. termodinamikaga xix asrda asos solingan edi. bu davrda issiqlik dvigatellarining taraqqiyoti tufayli issiqlikning ishga aylanish qonuniyatlarini o‘rganish zaruriyati tug‘ildi. termodinamika turli fizikaviy va kimyoviy jarayonlarning u yoki bu tizimlarda qaysi yo‘nalishda sodir bo‘lishini aniqlashga imkon beradi. termodinamikaning tuzilish printsipi juda sodda. termodinamika asosiga tajriba yo‘li bilan aniqlangan ikkita asosiy qonun qo‘yilgan. termodinamikaning birinchi qonuni energiya aylanish jarayonlarining miqdoriy tomonini tavsiflaydi, ikkinchi qonuni esa fizikaviy tizimlarda sodir bo‘ladigan jarayonlarning sifat tomonini (yo‘nalganligini) belgilaydi. faqat shu ikkita qonundan foydalanib, qat’iy deduktsiya uslubi yordamida termodinamikaning barcha asosiy xulosalarini chiqarish mumkin. 2. holat parametrlari moddalar, odatda, quyidagi uchta asosiy holatning bittasida bo‘ladi: gaz, suyuqlik va qattiq jism ko‘rinishida. plazma deb ataluvchi ionlangan gazni ba’zan moddaning to‘rtinchi holatidan iborat deb hisoblaydilar. bitta jismni …

2 / 20

nisbatan olingan ekstensiv xossalar intensiv xossalar ma’nosiga ega bo‘lib qoladi. masalan, solishtirma hajm, solishtirma issiqlik sig‘imi va shunga o‘xshashlar intensiv xossalar sifatida tekshiriladi. termodinamikaviy tizimlarning holatini belgilovchi intensiv xossalar tizim holatining termodinamikaviy parametrlari deb aytiladi. holat parametrlaridan eng ko‘p tarqalgani jismning absolyut temperaturasi, absolyut bosimi va solishtirma hajmidir. temperatura eng muhim parametrlardan biri absolyut temperaturadir. temperatura jismning issiqlik holatini tavsiflaydi. issiqlikning faqat ko‘proq qizdirilgan jismdan kamroq qizdirilgan jismgagina, ya’ni yuqori temperaturali jismdan past temperaturali jismga o‘tishi tajribadan juda yaxshi ma’lum. shunday qilib, jismlar temperaturasi bu jismlar orasida issiqlikning o‘z-o‘zidan o‘tishi mumkin bo‘lgan yo‘nalishni aniqlaydi. temperatura, masalan, termometrlar yordamida o‘lchanadi. temperaturani o‘lchash uchun foydalaniladigan har qanday asbob qat’iy belgilangan temperatura shkalasiga muvofiq graduslarga bo‘lingan bo‘lishi kerak. hozir turli temperatura shkalalari – selsiy, farangeyt, reomyur va renkin shkalalaridan foydalaniladi. bu shkalalar orasidagi nisbat 1- jadvalda keltirilgan. termodinamikaviy tadqiqotlarda 1848 yilda buyuk ingliz olimi kelvin taklif etgan shkaladan foydalaniladi. kelvin shkalasining noli sifatida …

3 / 20

selsiy shkalasi, t,(s renkin shkalasi, t,(ra farangeyt shkalasi, t,(( reomyur shkalasi, t,(r selsiy shkalasi, (s - 1,25t0r renkin shkalasi, (ra 1,8(t(s+ +273,15) - t((+459,67 1,8(1,25t(r+ +273,15) farangeyt shkalasi (( 1,8t(s+32 t(ra–459,67 - reomyur shkalasi, (r 0,8t(s - absolyut bosim u jism sirtiga normal bo‘yicha ta’sir etuvchi va bu sirtning yuza birligiga nisbatan olingan kuchdan iborat. bosimni o‘lchash uchun turli birliklar: paskal (pa), bar, atmosfera (1 kg/sm2), suv yoki simob ustuni millimetri ishlatiladi. hajm moddaning solishtirma hajmi moddaning zichlik birligi egallagan hajmdan iborat. solishtirma hajm jism massasi m va uning hajmi v bilan quyidagi nisbat bilan bog‘langan. (1) moddaning solishtirma hajmi, odatda, m3/kg yoki sm3/gr hisobida o‘lchanadi. zichlik (2) odatda, kg/m3 yoki g/sm3 hisobida o‘lchanadi. sof moddaning har qanday uchta holat parametri ( p, va t) o‘zaro bir qiymat bilan bog‘langan. bu moddalarni o‘zaro bog‘laydigan tenglama ayni moddaning holat tenglamasi deb aytiladi va uni quyidagi ko‘rinishda ifodalash mumkin. f(p, ,t)=0 (3) …

4 / 20

jarayonida tizimning turli qismlari har xil temperatura, bosim, zichlik va hokazolarga ega bo‘lsa, bunday jarayon muvozanatdagimas jarayon deb aytiladi. har qanday real jarayon ma’lum darajada muvozanatdagimas holatda bo‘ladi. bundan keyin «jarayon» deganda biz muvozanatdagi jarayonni tushunamiz. termodinamikaning eng muhim tushunchalaridan biri qaytar va qaytmas jarayonlar haqidagi tushunchadir. termodinamikaviy jarayon termodinamikaviy tizimning uzluksiz o‘zgarib turadigan holatlari to‘plamidan iboratdir. tizimning har qanday ikkita holati: 1 va 2 oralig‘ida bitta yo‘lning o‘zidan o‘tadigan ikkita jarayonni tasavvur etishi mumkin: holat 1 dan holat 2 ga va aksincha holat 2 dan holat 1 ga; bunday jarayonlar to‘g‘ri va teskari yo‘nalishdagi jarayonlar deb aytiladi. to‘g‘ri va teskari yo‘nalishdagi jarayon natijasida termodinamikaviy tizim dastlabki holatiga qaytadigan jarayonlar qaytar jarayonlar deb aytiladi. to‘g‘ri va teskari yo‘nalishlarda o‘tkazilganda tizim dastlabki holatiga qaytmaydigan jarayonlar qaytmas jarayonlar deb aytiladi. tajribadan ma’lumki, o‘z-o‘zidan sodir bo‘ladigan barcha tabiiy jarayonlar qaytmas bo‘ladi; tabiatda qaytar jarayonlar bo‘lmaydi. tizimda o‘z-o‘zidan sodir bo‘ladigan har qanday jarayon va …

5 / 20

lganda gaz bosimi absolyut temperaturalarning o‘zgarishiga to‘g‘ri proportsional ravishda o‘zgaradi. (5) bu bog‘lanishni quyidagi ko‘rinishda ifodalash mumkin: p=p0(1+((t) (6) bu yerda p0 - gazning 0(s temperaturadagi bosimi, ( - gazning hajmiy kengayishining temperaturaviy koeffitsienti. bosim yetarlicha kichik bo‘lganda, turli gazlar bir xil hajmiy kengayish temperaturaviy koeffitsientiga ega bo‘ladi. bu koeffitsient taxminan (=1/273=0,003661(s-1 ga teng. gey -lyussak qonuni: bosim va massa o‘zgarmas bo‘lganda gaz xajmi absolyut temperaturalarning o‘zgarishiga to‘g‘ri proportsional ravishda o‘zgaradi: (7) yoki v=v0 (1+((t) (8) bu yerda v0 va v – gazning tegishlicha 0 va t(s temperaturalardagi xajmi. bu qonunlardan foydalanib, ideal gazning holat tenglamasini chiqarish mumkin: massasi 1 kg ga teng bo‘lgan biror gaz p1 , 1 va t1 bilan tavsiflanadigan holatdan p2, 2 va t2 bilan tavsiflanadigan boshqa holatga o‘tadi deb faraz qilaylik. bu o‘zgarish dastlab oraliq hajm 1 gacha o‘zgarmas temperature t1 da, so‘ngra esa oxirgi hajm 2 gacha o‘zgarmas bosim p2 sodir bo‘lsin. boyl – …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 20 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "termodinamika asoslari"

termodinamika asoslari reja: termodinamika va uning uslubi 2. holat parametrlari 3. termodinamikaviy jarayon 5. gazlar aralashmasi 6. issiqlik sig‘imi 7. real gazlar termodinamika va uning uslubi termodinamika–energiyaning aylanish (o‘zgarish) qonuniyatlari haqidagi fandir. termodinamikaga xix asrda asos solingan edi. bu davrda issiqlik dvigatellarining taraqqiyoti tufayli issiqlikning ishga aylanish qonuniyatlarini o‘rganish zaruriyati tug‘ildi. termodinamika turli fizikaviy va kimyoviy jarayonlarning u yoki bu tizimlarda qaysi yo‘nalishda sodir bo‘lishini aniqlashga imkon beradi. termodinamikaning tuzilish printsipi juda sodda. termodinamika asosiga tajriba yo‘li bilan aniqlangan ikkita asosiy qonun qo‘yilgan. termodinamikaning birinchi qonuni energiya aylanish jarayonlarining miqdoriy t...

Этот файл содержит 20 стр. в формате DOC (217,0 КБ). Чтобы скачать "termodinamika asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: termodinamika asoslari DOC 20 стр. Бесплатная загрузка Telegram