mantiq

PPTX 31 pages 2.9 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.9 MB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

mantiq mantiq 1 reja: mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. . mantiq fanining yo’nalishlari 3. tushunchaning mazmuni va hajmi 4. tushunchalarni tariflash va bo‘lish 2 kelib chiqishiga ko‘ra arabcha bo‘lgan “mantiq” (grekcha logos) atamasi «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat», “talimot” kabi manolarga ega. biz ko‘rib chiqayotgan munosabatda u tafakkur shakllari va qonunlari to‘g‘risidagi talimotni ifodalaydi hamda falsafaning genoseologiya, metodologiya bo‘limlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan qismini tashkil etadi. «mantiq» so‘zi ilk bor demokritning «mantiq haqida yoki kanon» asarida ishlatgan. lekin bu terminning doimiy qo‘llanishi ellin faylasuftlari, platonchilar, peripatetiklar va, ayniqsa, stoiklar ijodi bilan bog‘liq. stoiklar grammatikani (sintaksisni) va falsafiy mushohada tilini mantiqning tarkibiga kiritdilar hamda ritorika va dialektikani mantiq bilan uzviy bog‘liq ilm turlari sifatida ajratdilar. xususan, «ritorika deb – yaxshi muhokama qilishni, dialektika deb esa, savol-javoblar orqali vujudga keladigan tortishuvlar qoidalari haqidagi fanni tushundilar». tafakkurda voqelik abstraktlashgan va umumlashgan holda inikos qilinadi. hissiy bilishdan farqli o‘laroq, tafakkur bizga predmetning nomuhim, ikkinchi darajali …

2 / 31

mavjud. fikr ideal hodisadir. u faqat tilda – moddiy hodisada (tovush to‘lqinlari, grafik chiziqlar, alfavitlarga asoslangan til ifodalari, turli simvollarda) reallashadi. mantiq faniga katta hissa qo’shgan olimlardan biri aristoteldir. mantiq ilmi ayniqsa, ix-xi asrlarda markaziy osiyoda mashhur mutafakkirlar al-forobiy, ibn sino, abu abdulloh al-xorazmiy, nasriddin tusi, davoniy, jurjoniy va boshqalarning asarlarida rivojlantirilgan. ular aristotelning mantiqiy talimotini tiklabgina qolmay, undagi asosiy tamoyillarga tayanib, o‘zlari mustaqil talimot yaratishga harakat qilganlar. forobiy “mantiqqa kirish” risolasida, “mantiq ilmi xatoga yo‘l qo‘yish ehtimoli mavjud bo‘lgan holda tafakkurning to‘g‘ri kechishini ko‘zlab, aqlni to‘g‘irlab turadi” , deb yozadi yana u “mantiq aqlni to‘g‘ri tafakkurga eltadigan narsalarni o‘zida mujassamlashtirgan sanatdir” deydi. abu ali ibn sino al-forobiyning falsafa va mantiqshunoslikda boshlab bergan ishini rivojlantirdi. u «mantiqni barcha fanlarning muqaddimasi, ularni egallashning zarur sharti hamda falsafaning ajralmas qismi sifatida talqin etdi». 17-asr fransuz faylasufi r.dekart deduktiv metodni jiddiy tadqiq etishi bilan mantiqni rivojlantirishga ulkan hissa qo‘shdi. uning ishlab chiqqan aqliy …

3 / 31

xususan, uchta prinsip – ayniyat prinsipi, nozidlik prinsipi va uchinchisi mustasno prinsipi — asosli muhokama yuritishning zaruriy , bazan esa etarli sharti deb hisoblab kelingan mantiq fanining yo‘nalishlari. tafakkur ko‘p qirrali jarayon bo‘lib, uni turli xil tomonidan, xususan, mazmuni va shakli (strukturasi) bo‘yicha, tayyor holida yoki kelib chiqishi va taraqqiyotida olib o‘rganish mumkin. bularning barchasi mantiq ilmining vazifasini tashkil etadi, uning turlicha metodlardan foydalanishiga, har xil yo‘nalishlarga ajralishiga sabab bo‘ladi. masalan, tafakkurni o‘rganishda qanday metodlarni qo‘llashiga qarab formal mantiq va uning rivojining hozirgi bosqichi bo‘lgan simvolik mantiq(strukturaviy metod), matematik mantiq(matematik metodlar), dialektik mantiq(dialektik metod) va boshqalarni ajratish mumkin. mantiq tarixida esa dastlab shakllangan talimot an’anaviy mantiq deb ataladi. uni aristotel xulosaviy bilim olish to‘g‘risidagi talimot sifatida asoslagan va “analitikalar”ida sillogizm nazariyasi tarzida bayon qilgan.shuning uchun ham mutafakkir yaratgan mantiqni mutaxassislar uning sillogistikasida deb bilishadi. eto izobrajenie, avtor: neizvestniy avtor, litsenziya: cc by-nc-nd an’anaviy mantiq mohiyatiga ko‘ra formal mantiqdir. formal mantiq …

4 / 31

susan, n.i. kondakov klassik mantiqning o‘ziga xosligini ikki qiymatli bo‘lishi(fikrni chin yoki xato deb baholashdan kelib chiqishi) hamda sivolikadan keng foydalanishga asoslanganligida deb bilgani holda uni matematik mantiqning bir yo‘nalishi deb hisoblaydi zamonaviy(simvolik) mantiq formal mantiq rivojining yuqori bosqichi bo‘lib, o‘z ichiga klassik va noklassik hamda relevant mantiq kabilarni oladi. noklassik mantiqnning turli yo‘nalishlarida (ular birgalikda noklassik mantiq deb nomlanadi) mulohazalarning chinligi turli darajadagi ehtimollikdan iborat bo‘lishi, yani ko‘p qiymatli (ko‘p manoli) bo‘ladi. shunga muvofiq ravishda ko‘p manoli noklassik mantiq turlari shakllangan. ko‘p qiymatli(manoli) mantiq hozirgi zamon mantig‘ining bir tarmog‘i bo‘lib, muhokamani «chin», «xato», «qisman chin», «qisman xato», kabi tushunchalar orqali ifodalaydi. agar formal va klassik mantiqlardada mulohazalar ikki qiymatli (chin yoki xato) bo‘lsa, ko‘p manoli mantiqda mulohazalar uchta va undan ortiq qiymatlidir. shuning uchun bu mantiq «ko‘p manoli mantiq» deb yuritiladi. bu mantiqda eng oddiy sistema uch manolidir. masalan, siz “bmtning nizomini bilasizmi? -degan savolga “ha”, “yo‘q”, “qisman bilaman …

5 / 31

o‘lmagan, lekin fikrda qurish mumkin bo‘lgan obektlarni, ularning o‘zaro mantiqiy bog‘lanishlarini tadqiq etadi. intuitsionistik mantiq ham matematikaning rivoji bilan uzviy bog‘liq ravishda shakllangan. asoschisi gollandiyalik matematik va mantiqshunos l.brauer bo‘lib, u va uning tarafdorlari fikriga ko‘raintuitsiya matematika va mantiqning asosida yotadi. ularning takidlashicha, to‘plam nazariyasi bilan bog‘liq paradokslarning vujudga kelishi nafaqat cheksiz lik abstraksiyasini qabul qilish 335 bilan, balki klassik mantiqning qonunlari hamda muhokama yuritish usullariningyangi bilish vazifalarini hal etishdagi zaifligi bilan ham bog‘liq. tushunchaning mazmuni va hajmi tushuncha o‘zining mazmuni va hajmiga ega. tushunchaning mazmunini unda fikr qilinayotgan predmetning muhim belgilari to‘g‘risidagi axborot tashkil etadi. masalan, «fan» tushunchasining mazmunini fanning muhim belgilari, yani 339 uning amaliyot bilan aloqada ekanligi, predmetlarning birorta sohasiga oid tushunchalar, qonunlar, prinsiplar shaklidagi obektiv mazmunga egabilimlar tizimidan iborat bo‘lishi, dunyoqarashning shakllanishida ishtirok qilishi va shu kabilar tashkil qiladi. tushunchaning hajmi esa, unda fikr qilinayotgan predmetlar yig‘indisini aks ettiradi. masalan, yuqorida misol qilib keltirilgan «fan» tushunchasining …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

mantiq mantiq 1 reja: mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. . mantiq fanining yo’nalishlari 3. tushunchaning mazmuni va hajmi 4. tushunchalarni tariflash va bo‘lish 2 kelib chiqishiga ko‘ra arabcha bo‘lgan “mantiq” (grekcha logos) atamasi «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat», “talimot” kabi manolarga ega. biz ko‘rib chiqayotgan munosabatda u tafakkur shakllari va qonunlari to‘g‘risidagi talimotni ifodalaydi hamda falsafaning genoseologiya, metodologiya bo‘limlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan qismini tashkil etadi. «mantiq» so‘zi ilk bor demokritning «mantiq haqida yoki kanon» asarida ishlatgan. lekin bu terminning doimiy qo‘llanishi ellin faylasuftlari, platonchilar, peripatetiklar va, ayniqsa, stoiklar ijodi bilan bog‘liq. stoiklar grammatikani (sintaksisni) va falsafiy mushohada tilini man...

This file contains 31 pages in PPTX format (2.9 MB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq PPTX 31 pages Free download Telegram