islom sivilizatsiyasida sufizm (2-dars)

DOC 20 pages 167.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 167.5 KB

File type DOC

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu: islom sivilizatsiyasida sufizm (2-dars) reja: 1. sufizmning shakllanishi 2. tasavvuf yo‘nalishlari va namoyondalari so‘fiylarning o‘zini ham orif so‘fiylar, zohid so‘fiylar, rind so‘fiylar, faqir so‘fiylar, faylasuf so‘fiylarga ajratish mumkin. zohidlik davri so‘fiylari9 taqvo va parhezkorlikni bosh maqsad deb bilgan bo‘lsalar, keyingi davr so‘fiylari tafakkuriy-shuuriy rivojlanish – ya’ni dunyoni va ilohni bilish, tanishni asosiy maqsad deb hisoblaganlar. birinchi davrni tasavvufning ibtidoiy davri (“avvalgi davr”) sifatida tilga oladilar. oriflik davri deb ataganimiz ikkinchi davr ham (bu ix asr o‘rtalaridan boshlanadi) bir necha bosqichlarga ega. chunonchi, ix–x asrlar – xonaqohlarning paydo bo‘lishi, tariqat rusumlarining shakllanish davri. xi–xii asrlar – tasavvuf maktablari, silsilalarning tarkib topish davri. bunda misr, bag‘dod, basra, buxoro, nishopur, termiz, balx shaharlari tasavvuf va tariqat markazlari sifatida muhim rol o‘ynagan. natijada misr, xuroson, movarounnahr, iroq va turkiston maktablari shuhrat topgan. xiii asr oxiri – xiv asr boshlari tasavvuf tarixida alohida bir mahsuldor davridir. bu davrga kelib, tasavvuf ham nazariy-ilmiy nuqtai nazardan, …

2 / 20

d” nomi bilan shuhrat topdi. so‘fiylar endi koinot tuzilishi, odamlarning hususiyatlari, olam va odam munosabatlari, komil inson anglamalari bilan bosh qotiradigan bo‘ldilar. natijada ibn arabiy va jaloliddin rumiy kabi zotlarning asarlarida butun bir falsafiy tizim o‘z ifodasini topdi, ular ilohiy kashfu karomat, ruhiy-psixologik holatlar, botiniy latifliklar bilan birga, real insoniy hayot haqida ham ko‘p ajoyib fikrlarni bayon etdilar. shunday qilib, tasavvuf sharq fikriy taraqqiyotidagi ko‘p asrlik tajribalarni o‘z ichiga qamrab olib, uni rivjlantirdi, din va falsafa, hikmat va vahdat, kalom va hadis ilmlarini birlashtirdi, ilohiy ilmlar bilan dunyoviy ilmlarni o‘zaro bog‘lashga harakat qildi. natijada tasavvuf sharq kishisining tafakkur tarzi va axloq normasini belgilaydigan hodisaga aylanib qoldi. tasavvuf tarixiga nazar tashlar ekanmiz, islom dinidagi mazhablar, qarashlar xilma-xilligi so‘fiylar hayoti va dunyoqarashiga ham inchunin ta’sir etib turganini ko‘ramiz. xususan, sunniy va shia yo‘nalishlari orasidagi kurash sezilarli iz qoldirgan. eron olimlari, jumladan, “tasavvuf istilohlari sharhi” 10 nomli qomus muallif sayid sodiq guharin tasavvufning …

3 / 20

i. bahouddin naqshbandning asosiy jiddu jahdi ham tasavvuf va tariqatni sunniy mazhabiga moslashtirish, uni shiachilikka xos jahru samo’lardan tozalashdan iborat bo‘lgan. natijada naqshbandiya sunniy yo‘nalishidagi aholi orasida chuqur yoyilgan. shu zaylda, tasavvuf tarixi islom tarixi bilan birga rivojlanib, islom madaniyati va ma’rifatiga ulkan hissa bo‘lib qo‘shildi. agar dastlabki paytlarda kufa, basra va bag‘dod shaharlarida sanoqli darajada zohid so‘fiylar yashagan bo‘lsa, bora-bora musulmon olamida shayxu mashoyixlar, so‘fiy darveshlar, qalandarlarning soni ko‘paydi, yuqorida aytganimizday bu o‘ziga xos bir harakatga aylandi. birgina abdurahmon jomiyning “nafahotul uns minal hazarotul quds” nomli kitobida 664 ta shayxu so‘fiyning nomi zikr etiladi. bu xv asrgacha yashab o‘tgan atoqli so‘fiylar tazkirasi, vaholanki ulardan ko‘plarining nomi jomiy kitobida zikr etilmagan, navoiy ularning bir qismini “nasoyimul muhabbat” asariga kiritgan. shulardan yuzdan ortiqrog‘i turonzaminda yetishib chiqqan buzurgvorlar hisoblanadi. xv asrdan keyin ham yana qancha azizu avliyolar yashab o‘tganlar. tasavvuf tarixi haqidagi qisqacha fikrimiz nihoyasiga yetar ekan, yana bir nuqtani ta’kidlamoqchimiz: tasavvufda …

4 / 20

vardigor zoti olami tajallisining surati deb biladigan so‘fiylar. ular dunyoni naqsh va ranglardan deb bilib, butun olamni esa parvardigorning zotidan iborat deb hisoblaydilar. ularning fikricha, mutlaq iloh dunyo suratida tajalliy etibdur va mohiyat uning o‘zidir. oshiq va ma’shuq ham udir, demak, haqiqiy qibla ham uning o‘zidir. 3. hamma narsani mutloq iloh tajallisi deb bilib, isoga o‘xshab fikr yuritadigan va o‘ng yuzingga shapatilasalar, chap yuzingni ham tut, degan aqidani olg‘a suradiganlar. ular zulmga e’tiroz bildirmaydilar, ammo mazlumlarga iloji boricha iltifot ko‘rsatadilar. ular uchun dunyo va uning ishlari ma’nisiz, arzimas, inson burchini ilohni tanishdan iborat deb biladilar. 4. falsafani, aqlni rad etuvchi so‘fiylar. ular xayol olamiga g‘arq bo‘lib, lohut olamidan so‘z aytadilar, o‘tmishdan va kelajakdan karomat qiladilar. “yer yuzidan xabarlari yo‘q, ammo osmonni qadamlab kezib chiqqanday gapiradilar. oyoqlari ostidagi quduqni bilmaydilar, lekin sayyoralar sayriyu samoviy ajoyibotlardan so‘zlaydilar” 11 . 5. o‘z tasarruflarida falsafa va hikmatni rad etmoqchi bo‘lgan, lekin aslida so‘fiyona aqidalarni …

5 / 20

m bo‘lgan. ular na toza musulmon, na butunlay g‘ayri iymondirlar. dardlari ichlarida, yonib, qiynalib yuradilar. biror dinga yoki mazhabga bog‘lanmaydilar. ammo ularning botiniy olami nihoyatda boy. ular zohirlarini berkitib sir saqlab yuradilar. ularning a’moli va so‘zlariga diqqat qilsangiz, ziddiyatni ko‘rasiz. barcha hollarda ollohga bandalikni bajo keltiradilar va ayni holda suratu siyratlar, rasmu rusumlarni pisand qilmaydilar, axloqu ilmlari bilan barchadan ustunliklarini namoyon etadilar, zakovat va qobiliyatlari hayratlanarlidir. tasavvufning nazariy asoslari va uning islom ta’limoti bilan uyg‘unligi ix asr boshlariga kelib tasavvufning nazariy asoslari ishlab chiqildi, so‘fiylarning amaliy, ruhiy-psixologik mashqlari, o‘z-o‘zini tarbiyalash va chiniqtirish tabdir-usullari shakllandi. tariqat, ma’rifat, haqiqat degan tushunchalar yuzaga kelib, tasavvufning ushbu uch qismiga oid qarashlar majmui tuzildi – tasavvuf alohida ilm sifatida qaror topdi. so‘fiylar dastlabki paytlar tasavvufni nuqul siru asror, tushuntirib bo‘lmaydigan holatlar (iboraga kelmaydigan ishoratlar) deb hisoblagan bo‘lsalar, borabora bu holatlar haqida fikr-mulohazalar bayon qilina boshlandi, so‘fiyni tarbiyalash vazifasi, pir-muridlik qoidalari, odobini yaratish zarurati tug‘ildi. natijada, …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom sivilizatsiyasida sufizm (2-dars)"

mavzu: islom sivilizatsiyasida sufizm (2-dars) reja: 1. sufizmning shakllanishi 2. tasavvuf yo‘nalishlari va namoyondalari so‘fiylarning o‘zini ham orif so‘fiylar, zohid so‘fiylar, rind so‘fiylar, faqir so‘fiylar, faylasuf so‘fiylarga ajratish mumkin. zohidlik davri so‘fiylari9 taqvo va parhezkorlikni bosh maqsad deb bilgan bo‘lsalar, keyingi davr so‘fiylari tafakkuriy-shuuriy rivojlanish – ya’ni dunyoni va ilohni bilish, tanishni asosiy maqsad deb hisoblaganlar. birinchi davrni tasavvufning ibtidoiy davri (“avvalgi davr”) sifatida tilga oladilar. oriflik davri deb ataganimiz ikkinchi davr ham (bu ix asr o‘rtalaridan boshlanadi) bir necha bosqichlarga ega. chunonchi, ix–x asrlar – xonaqohlarning paydo bo‘lishi, tariqat rusumlarining shakllanish davri. xi–xii asrlar – tasavvuf maktablari, s...

This file contains 20 pages in DOC format (167.5 KB). To download "islom sivilizatsiyasida sufizm (2-dars)", click the Telegram button on the left.

Tags: islom sivilizatsiyasida sufizm … DOC 20 pages Free download Telegram