islom sivilizatsiyasida san’at: xattotlik va hunarmandchilik

DOCX 10 pages 31.9 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.9 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: islom sivilizatsiyasida san’at: xattotlik va hunarmandchilik reja: 1. islom sivilizatsiyasida xattotlik. 2. turli hunarmandchilik sohalarining yuzaga kelishi va rivoji. 3. konchilik, degrezlik, to‘qimachilik, duradgorlik, kashtachilik. 28 harfdan iborat bo‘lgan arab alifbosining dastlabki shakli xatti ma’qaliy deb atalgan. ma’qaliy xati kufiy xatigacha bo‘lgan qadimiy yozuvlardan bo‘lib, uning harflari butunlay tekis – yoyiq, tik chiziqlar bilan ifodalangan bo‘lib, hech bir harfida dumaloq shakl bo‘lmaganligi bilan kufiy hatidan ajralib turadi. bu xatni “ma’qaliy” deyilishiga sabab shuki, milodiy 623 da shu nom bilan ataluvchi ikkita shaxs yashagan – biri makkada ma’qal ibn sinon al-asjiy, ikkinchisi basrada ma’qal ibn yasor al-muzaniylarning biriga nisbat berilganligini bildiradi. ammo mazkur xat uzoq iste’molda bo‘lmagan, shuhrat qozona olmagan. vii asrdan boshlab uning o‘rnini arab yozuvining eng qadimiysi va eng mashhuri xisoblangan xatti kufiy egallaydi kufiy xati. arablar fath qilingan erlardagi devonlarni arablashtiruv va tartibga solishdan avval barcha musulmonlar uchun o‘qishga oson bo‘lgan yozuvni tanlash ustida bosh qotiradilar. oqibatda …

2 / 10

t tarqaladi. kufiy xati deb nomlanishi haqida bir necha fikrlar bor: 1) kufa shahrida ijod etilgani uchun kufaga nisbati berilib «kufiy» deyilgan; 2) zamonamiz olimlaridan buxorolik mashhur xattot abdulg‘ofir razzoq buxoriy esa bu haqda shunday deganlar: “ikki dunyo saodati bo‘lmish qur’oni karim ham mana shu xatda bitilgan”. hazrati usmon roziyallohu anhu boshchiligida qur’on kitobat qilindi va bir necha nusxada ko‘chirtirildi. u zot qur’onni mana shu asl nusxadan ko‘chirishni buyurdilar. shulardan bir nusxasi kufa shahriga yuborilgan. keyinchalik iroq, xuroson, o‘rta osiyo xalqlari mana shu kufa shahriga yuborilgan qur’ondan nusxa ko‘chirganlari uchun u “kufiy qur’on” va “kufiy xati” deb atala boshladi va shunday qilib, “kufiy” atamasi xat olamiga kirib qoldi. shuningdek, ummaviylar zamonida vii asr oxirida tangalar kufiy xatida zarb qilina boshladi. keyinchalik kufiy xatiga nuqtalar, e’roblar (zamma, fatha, kasra) qo‘yildi. tafsir, hadis, fiqh, aqoid, tarix ilmlarining shiddat bilan rivojlanishi xat yozishning ham tez, ravon va qulay bo‘lishini taqozo qilar edi. kufiy …

3 / 10

arning yanada mukammal, jozibador bo‘lishiga o‘zlarining bebaho hissalarini qo‘shganlar, xatdagi uslublarni oxiriga etkazib, takomillashtirganlar”. arab xatining turlari. devoniy xati. usmoniylar davlati tugatilishi davrida sulton farmonlari va davlatning devonlaridagi hujjatlar va vasiqalar uchun ishlatiladigan maxsus xat turi yuzaga keladi va devoniy xati deb nomlanadi. qalam yurgizishga, harflarining shakliga ko‘ra ushbu xatdan ajralib chiqqan xat turi bo‘lib, u jaliy devoniy (yoki gulli devoniy) deb ataladi. agar devoniy xatida harflar orasidagi cho‘ziqlar bo‘sh qolsa, jaliy devoniyda ushbu bo‘shliqlar bezak shakllar bilan to‘ldiriladi. ijoza xati. bu xat turi nisbatan kam ishlatilib, u rayhoniy xatining rivojlantirilgan formasi sanaladi. undagi harflar xatti suls va xatti nasx harflarining qorishmasidan yasalgan. ix–x asrlarda ilk xattotlardan ibrohim sikiziy, yusuf sijistoniy, ibn bavvob va boshqa ustodlar o‘ttiz olti tur xatni ixtiro etishgan. ular quyidagilar: 1. tumor – ingichka, mayda xat yoki qalam. 2. jalil – katta, yo‘g‘on qalam. 3. majmu’ – qo‘shilma xat. 4. sulsayn – qalamning uchdan ikki hissasi …

4 / 10

– qalam sifati. 24. muammayot – muammolar yozadigan. 25. muxaffaf – qalam sifati 26. mursal 27. mabsut – yoyiq, harakatlardan holi bo‘lgan xat. 28. tov’amon – egizak qilib yoziladigan soya berilgan xat. 29. mu’jiz – e’joz chegarasiga etkazilgan xat. kotiblarni ojiz qoldiradigan xat. 30. muxalla’ – qalam sifati. 31. devoniy – devonxona, daftardor, kotiblarning bir turli shikasta xati. 32. siyoqat – qalamni tez yurgizib yozilgan yassi xat. 33. qurama – kesib yopishtirilgan xat. 34. tur xatdan boshqa shuhrat qozongan xat nomlari: - shikasta; - shikasta nasta’liq; - xatti sunbuli; - xatti mehi; - jali devoni, ijozat, riq’a, shajari; - zulf; - uyg‘uri; - xatti musalsal nasta’liq bilan; - xatti moriqa; - rumuzod xatlari; - san’atli kufiy xati; - xatti shohiy, xatti bobiriy; - xatti tug‘ro, deboj, xatti noxun va boshqalar; - tirnoq bilan bo‘rttirib yoziladigan xat. 2. madaniyat tasodifan paydo bo‘lgan emas, balki u turli bilimlar majmuidan, ishonch-e’tiqodlardan, san’atning barcha …

5 / 10

iga ko‘ra, sug‘d hududiga kirib kelgan ko‘chmanchi chorvadorlarning aksariyat qismi ommaviy tarzda o‘troqlashadi. bu holat o‘z navbatida, ko‘chmanchi chorvador qabilalar madaniyatining (bu madaniyat qovunchi madaniyati nomi bilan fanga kiritilgan) butun sug‘d bo‘ylab keng yoyilishiga sabab bo‘ladi. bu madaniyatning ta’siri eng avvalo, hunarmandchilikda ayniqsa, kulolchilikda yaqqol ko‘zga tashlanadi. ma’lum muddat ijtimoiy hayotda kulolchilik mahsulotlari - an’anaviy nafis, xushbichim, hilma-hil bozorgir sopol idishlar o‘rnini ancha sifatsiz, dag‘al va qo‘pol, sirti sayqallanmagan sopol idishlar egallaydi. idish dastalarida, quloqlarida va qozon tushirg‘ichlarida hayvonlar ramzi aks ettiriladi. bu madaniyatga xos arxeologik topilmalarda “..qo‘y kulti, ayniqsa, qo‘chqor siymosi keng ko‘lamda tasvirlangan”. o‘rta osiyoda aholi o‘troqlashuvining kuchayib borishi bevosita mazkur davrda buyuk ipak yo‘li tarmoqlaridagi savdo-iqtisodiy va madaniy aloqalar rivoji bilan ham izohlanadi. zotan, “buyuk ipak yo‘lida turkiy qabilalar harakatining faollashuvi shahar madaniyati rivojida muhim o‘rin egalladi. bu jarayon esa qozog‘iston va o‘rta osiyo hududida yangi shahar markazlari tizimining vujudga kelishiga zamin yaratdi, savdo yo‘llaridagi yoki savdoiqtisodiy …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom sivilizatsiyasida san’at: xattotlik va hunarmandchilik"

mavzu: islom sivilizatsiyasida san’at: xattotlik va hunarmandchilik reja: 1. islom sivilizatsiyasida xattotlik. 2. turli hunarmandchilik sohalarining yuzaga kelishi va rivoji. 3. konchilik, degrezlik, to‘qimachilik, duradgorlik, kashtachilik. 28 harfdan iborat bo‘lgan arab alifbosining dastlabki shakli xatti ma’qaliy deb atalgan. ma’qaliy xati kufiy xatigacha bo‘lgan qadimiy yozuvlardan bo‘lib, uning harflari butunlay tekis – yoyiq, tik chiziqlar bilan ifodalangan bo‘lib, hech bir harfida dumaloq shakl bo‘lmaganligi bilan kufiy hatidan ajralib turadi. bu xatni “ma’qaliy” deyilishiga sabab shuki, milodiy 623 da shu nom bilan ataluvchi ikkita shaxs yashagan – biri makkada ma’qal ibn sinon al-asjiy, ikkinchisi basrada ma’qal ibn yasor al-muzaniylarning biriga nisbat berilganligini bildiradi. ...

This file contains 10 pages in DOCX format (31.9 KB). To download "islom sivilizatsiyasida san’at: xattotlik va hunarmandchilik", click the Telegram button on the left.

Tags: islom sivilizatsiyasida san’at:… DOCX 10 pages Free download Telegram