nejrojarrohlik tarixi

DOC 17 pages 77.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

i bob. neyrojarrohlik tarixi neyrojarrohlik (asab tizimi jarrohligi) tibbiyotning o'tgan asr oxirlarida shakllangan yosh soxalardan biri bo'lib, nazariy asosi - jarrohiya va nevrologiyadir. bosh suyak va miya jarohati, hamda uni asoratlari (tutqanoq va boshqalar)ni jarrohlik yo'li bilan davolash juda qadim zamonlardan boshlangan. arxeologik topilmalarga ko'ra, bosh suyak trepanatsiyasi 6-10 ming yil ilgari tosh va suyakdan yasalgan qurollar yordamida, so'ng esa, metalldan tayyorlangan tibbiy asboblar yordamida amalga oshirilgan. quldorlik tizimidayoq tibbiyotga oid birinchi qo'lyozmalar paydo bo'lgan. misrda 1873-yilda topilgan taniqli ebers papirusida (uzunligi 20m, eni 30sm) yozilishiga ko'ra (1550y. bizni eragacha) qadimgi misrliklar asab tizimi kasalliklarida, asosan bosh suyak jarohatlari va ulardagi suyak sinishilarida bosh suyak trepanatsiyasiniqo'llaganlar. e.smit papirusida (miloddan avvalgi 1550y.) esa umurtqa pog'onasi jarohatlari yoritilgan. qadimgi xindiston va yunonistonda ham, markaziy va periferik asab tizimi kasalliklari haqida ma'lumotga ega bo'lishgan, ular bosh miya jarohatida kraniotomiya va rinoplastikalarni qo'llashgan. buyuk shifokor gippokrat (miloddan avvalgi 460-377y.) ni «boshning yaralari to'g'risida»gi asarida …

2 / 17

va bosh miya tuzilishini ancha to'la yoritadi. rim imperiyasi davridagi shifokori tsels (miloddan avvalgi 25 yil-milod 45-yil) tutqanoqni, meningitni va boshqa kasalliklarni yozib qoldirgan. galen (miloddan avval 31-210 y.) bosh miya anatomiyasi, bosh va orqa miya nervlarini mukkamal o'rgangan. tsels va galen davrlaridayoq, miya trepanatsiyasi, repozitsiyasi va singan suyaklarni olib tashlashda tibbiy asboblar ishlatilgan. feodalizm davrida evropa va osiyoda gidrotsefaliya (jarroh antil vizantiyadan), tutqanoq (tseliy avrelian), apopleksiya va soporoz holatlar (aleksandr trelesskiy) to'g'risida asarlar paydo bo'la boshlangan. pavel eginskiy (620-680 y.) bosh suyagini sinishini to'liq yoritib bergan. shuni ta'kidlab o'tish kerakki, o'rtaosiyolik tabiblar milodning iv yilida bosh miya chanog'ida murakkab jarrohlik amaliyotinio'tkaza-bilishgan. arxeologik qazilmalarda, 15 asr ilgari yashagan ayolning bosh suyakning tepa qismida o'tkazilgan trepanatsiya qoldiqlari topilgan. tepa suyakqirg'oqlari bitib ketganligi jarrohlik amaliyotini yaxshi natija berganligini ko'rsatadi. abu aliibn sino «tib qonunlari» asarining iiikitobida asab tizimi kasalliklari, ayniqsa, tutqanoq, miya o'smalari, meningitlar, periferik asab tizimi, bosh suyak trepanatsiyasi haqida ma'lumotlar …

3 / 17

parda ichi gematomalarni va yiringlarni olib tashlashni yozib qoldirgan. paratsels (1493-1541)esa, miya yaralanganda davolash yo'llarini izohlagan. xvii asrda marchetti bosh suyakni miyaga botib sinishida muvaffaqiyatli operatsiya qilgandan so'ng, bemorda gemiplegiya yo'qolgan. 1699-yilda peyronik esa, subdural abstsessni olib tashlangandan so'ng bemornituzalishiga erishgan. fallopiy bosh suyak shikastlanganda, miya ichiga va lat egan tomonga qarama-qarshi tomonda,qon quyilishi mumkinligini aytib o'tgan. valsalva (1666-1723) miya jarohati natijasidagi falajlar, jarohat olgan miya yarim shariga teskari bo'lgan tomonda bo'lishini takidlagan. xviii asrda tibbiyotning rivojlanishiga fizika, ayniqsa optikanirivojlanishi katta ahmiyatga ega bo'lgan. shu davrda miya anatomiyasi, fiziologiyasini o'rganish davom etgan (m.malpigi, a.levenguk, r.dekart va boshkalar). xviii asrning buyuk yutuqlaridan biri, bu yopiq miya shikastlanishining patogenezini va patomorfologiyasini o'rganish bo'lgan. littre (1658-1726) bosh miya chayqalishini mufassal yoritib bergan.1677- yilda buarel hamma jarohatlarni o'z ichiga olgan «miya chayqalishi» tashhisini qayta ko'rib chiqib, «miyaning lat eyishi» tashhisini kiritgan. jan lui pti esa, birinchi marta miya chayqalishi va miya lat eyishining farqlarini …

4 / 17

y.) da jarohat olgan m.i.kutuzovning davolash natijasi yaxshi samara berganligi ko'rsatadi, uni e.o.muxin davolagan (n.i.pirogovning ustozi). akad. x.x.solomonning «operativ-jarrohiyaga qo'llanma» asarida miya suyagidan qon oqayotganda vosk surishni taklif qilgan. i.f.bushning va x.x.solomonning bir qator takliflari hozirgi kunda ham dolzarb xisoblanadi. bosh miya shikastlanishidagi operatsiyalarni xix asrda n.f.arendt, e.o.muxin, i.v.buyalskiy, x.x.solomonlar o'tkazishgan. n.i.pirogov asab tizimini shikastlanishining ilmiy yo'nalishiga asos solgan. u simptomlarning klinik tasnifini taklif qilgan. n.i.pirogov miyaning shikastlanish simptomlari doimiy emas, u o'zgaruvchan, bir-biri bilan bog'lanishi mumkin va bu tashhis qo'yishni ancha qiyinlashtirishni ta'kidlagan. u miya jarohatidagi ba'zi fazalarning rivojlanish ketma-ketligini qo'rsatgan, trepanatsiyaga ko'rsatmalarni aniqlagan va uni bemordagi shok ko'rinishlari o'tgandan so'ng o'tkazishni maslaxat bergan. lekin asab tizimidagi operatsiyalarning soni ko'p emas edi. qrim urushi (1854-1856) davridagi 10-ta trepanatsiyadan faqat 3-tasi yaxshi natija bergan. xix asrning ikkinchi yarmida tibbiyot, ayniqsa terapiya va jarrohiya tez rivojlangan. 1895-yil rentgenning rentgen nurlari to'g'risidagi axborotdan bir yil o'tgach, nyu-yorkli vrach brizaud va albert lond …

5 / 17

yarimida bosh va orqa miyaning yaralanishi va kontuziyalari o'rganilgan. 1867-yilda p.brok va 1868-yilda k.bush shikastlanishdan so'ng tutqanoqni paydo bo'lishi, miyadagi o'zgarishlarga bog'lik ekanligini aniqlaganlar. viktor gorsley 1886-yilda miyaning shikastlanish natijasida o'zgargan to'qimalarini olib tashlagani haqida xabar bergan. u birinchilar qatorida neyrojarrohlikning muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun, nevropatologlar jarrohlar bilan birga hamkorlikda ishlashlari zarurligini uqtirib o'tgan. olmoniyada e.bergmann neyrojarrohlik bo'yicha birinchi qo'llanmani yozgan, bu asar ancha vaqtgacha jarrohlarning asosiy kitobi bo'lib qolgan. 1894-yilda t.enendl birinchi marta eshitish nevrinomasida operatsiya o'tkazgan. xix asrning 80-yillarida ba'zi bir asab kasalliklarini jarrohlik yo'li bilan davolashni i.p.merjeevskiy va l.a.malinovskiy taqdim qilganlar. a.s.tauberning 1888-yildagi «bosh miya jarrohligi» birinchi o'quv qo'llanmasini nashr etilgan. n.k.lisenkov shu yili rossiyada birinchi marta «bosh miya topografiyasi va operativ jarrohiyasi» qo'llanmasini nashr etgan. a.s.tauber va n.k.lisenkov rus neyrojarrohliksining asoschilari deb xisoblanishi kerak. 1896-yil 5-noyabrda shifokor k.v.rixlinskiy miyaning peshona bo'lagiga qon quyilish tashhisini qo'ygan. r.raum miya ichi gematomasini muvaffaqiyatli olib tashlagandan so'ng, bemor sekin-asta tuzalib, unig …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nejrojarrohlik tarixi"

i bob. neyrojarrohlik tarixi neyrojarrohlik (asab tizimi jarrohligi) tibbiyotning o'tgan asr oxirlarida shakllangan yosh soxalardan biri bo'lib, nazariy asosi - jarrohiya va nevrologiyadir. bosh suyak va miya jarohati, hamda uni asoratlari (tutqanoq va boshqalar)ni jarrohlik yo'li bilan davolash juda qadim zamonlardan boshlangan. arxeologik topilmalarga ko'ra, bosh suyak trepanatsiyasi 6-10 ming yil ilgari tosh va suyakdan yasalgan qurollar yordamida, so'ng esa, metalldan tayyorlangan tibbiy asboblar yordamida amalga oshirilgan. quldorlik tizimidayoq tibbiyotga oid birinchi qo'lyozmalar paydo bo'lgan. misrda 1873-yilda topilgan taniqli ebers papirusida (uzunligi 20m, eni 30sm) yozilishiga ko'ra (1550y. bizni eragacha) qadimgi misrliklar asab tizimi kasalliklarida, asosan bosh suyak jarohat...

This file contains 17 pages in DOC format (77.0 KB). To download "nejrojarrohlik tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: nejrojarrohlik tarixi DOC 17 pages Free download Telegram