zahiriddin muhammad boburning notiqlik va nutqiy mahorati

DOCX 17 pages 39.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.1 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: zahiriddin muhammad boburning nutq va notiqlik haqidagi qarashlari. reja: 1. boburning nutqiy mahorati 2. boburning notiqlik mahoratiga misol mirzo boburning harbiy notiqlik mahorati. notiqlikning bir qancha turlari bor. bular ijtimoiy-siyosiy, akademik, diniy, sud notiqligi, harbiy va ijtimoiy-maishiy notiqlikdir. bular ichida alohida ajralib turadigani harbiy notiqlikdir. tinchlik sharoitida ham, davlat boshqaruvi, hatto urush sharoitida ham qo‘shinni boshqarishda notiqlik san’atining alohida o‘rni bo‘lganligiga uzoq asrlik tarix guvoh. chunki ko‘zlangan maqsad bu strategiya bo‘lsa, uni amalga oshirish yo‘llari bu taktikadir. demak, har qanday strategiyaning ta’sirchan mexanizmi bu — til taktikasidir. harbiy notiqlik mohiyat e’tibori bilan jangovarlikni, xitob va da’vatni anglatadi. shuning uchun ham mashhur rim notig‘i mark tulliy sitseron «tarixda yo yaxshi harbiy sarkarda yoki notiq bo‘lish kerak», degan. u ko‘rib kuzatgani va anglab yetganidan so‘ng shu fikrga kelgani aniq. notiqlik va harbiy sohadagi faoliyat o‘zaro uzviy bog‘liqdir. har qanday g‘alabani ta’minlash mezoni bevosita notiqlik mahorati bilan bog‘liq. sohibqiron amir temur ham …

2 / 17

o‘zi aytadi, o‘zi qiladi...» degan «temur tuzuklari»dagi bitiklar ham o‘sha davrda notiqlik san’atining rutbasi yuqori bo‘lganini bildiradi. «yaxshi nutq egasi – uquvli, qat’iyatli, o‘ziga ishongan bo‘lishi darkor, chunki va’zxonlik – kuch. voiz bo‘lish uchun, so‘zning qudrati va sehrini egalash lozim. amir temurning qudrati, avvalo, uning donishmand fikrlarida, maslahatli kengashlardagi so‘zlangan nutqlarida namoyondir, chunki xiv asrda markazlashgan feodal davlatni tuzish, ulkan qo‘shinga sarkardalik qilish uchun har taraflama bilimdon, qat’iyatli, voiz-shaxs bo‘lish lozim edi», — deb yozadi a. aripova o‘zining «iqtisodiy nutq asoslari» o‘quv qo‘llanmasida. ushbu sifatlarni hech ikkilanmasdan zahiriddin muhammad bobur haqida ham aytish mumkin. hind xalqining buyuk davlat arboblaridan javoharlal neruning ushbu mulohazasi ham yuqoridagi fikrimizga dalildir. «bobur dilbar shaxs, uyg‘onish davrining tipik hukmdori, mard va tadbirkor odam bo‘lgan. u san’atni, adabiyotni sevardi, hayotdan huzur qilishni yaxshi ko‘rardi...» mard va tadbirkor, san’atni sevgan kishigina qat’iy iroda, o‘z so‘ziga, fikriga ega inson bo‘lishi tayin. jonli manzaralar yaratuvchi, da’vatkor kuchga ega so‘zning …

3 / 17

sidin kechkusidur, yomon ot bilan tirilgandin, yaxshi ot bilan o‘lgan yaxshiroq... tangri taolo bu nav’ saodatni bizga nasib qilibtur va mundoq davlatni bizga qariyb aylabtur. o‘lgan shahid va o‘ldurg‘on g‘oziy, barcha tangrining kalomi bilan ont ichmak kerakkim, hech kim bu qatoldin yuz yondirur xayol qilmay, to badandin joni ayrilmag‘unicha, bu muhoriba va muqotiladin ayrilmag‘ay...» boburning ushbu otashin, jangovar nutqidan so‘ng barcha askarlar yakdil holda, jam bo‘lib, jangga kirishgan. jang oldidan lashkarni ruhlantirish, g‘alabaga nisbatan ishonch tuyg‘usini uyg‘otish tajribali qo‘mondonlarning faoliyatida sinashta bo‘lgan. napoleon bonapart jangga kirishishga tayyor turgan qo‘shinga qarata shunday deyishi odat bo‘lgan. «jangda o‘lishni hamma eplaydi. mard va jasur jangchilargina tirik qoladi. menga o‘ligingiz emas, tirigingiz kerak. shunday ekan, barchangizga o‘lmaslikni buyuraman, olg‘a!» deya xitob qilarkan. boburning notiqlik mahoratiga misol sifatida shunga o‘xshash yana bir holatni kuzatish mumkin. hindistonda davlatchilik siyosatini mustahkamlash, mayda-mayda feodal, rojaliklarga bo‘linib ketgan yurtni yaxlit davlatga aylantirish, o‘lka viloyatlarini markaziy saltanatga birlashtirishda ham u …

4 / 17

-mor qilishi aqlga sig‘maydigan hol. o‘n ikki ming askar orasida yuz ming qo‘shinga qarshi jangga kirish mushkul ekanini o‘ylab, talmovsirash boshlanadi. uy-joyini qo‘msab, oila va farzandlari diydorini ko‘rmasdan behuda o‘lib ketish xavfi askarlarni cho‘chitadi. jangga kirishdan bo‘yin tovlaganlari ham bo‘ladi. nutq madaniyatiga erishishning asosiy omili tilni, ayniqsa adabiy til me`yorlarini egallash, ulardan unumli va o`rinli foydalanishdir. hozirgi adabiy til me`yorlariga rioya qilib tuzilgan nutq aniq, to`g’ri va ta`sirchan holda tinglovchiga yetib boradi. me`yor-so`zning mavjud bo`lgan ma`nosi, fonetik tuzilishi. s.i.ojegov fikricha, “me`yor-bu ijtimoiy jarayonda birga mavjud bo`lgan, bor bo`lgan, yangi paydo bo`lgan yoki o`tmishning kam ishlatiladigan til unsurlarini (lug’aviy, talaffuz, morfologik, sintaktik) tanlashning natijasi sifatida shakllangan, jamiyatga xizmat qiladigan foydali til vositalari yig’indisidir, keng ma`noda bu unsurlarni baholashdir”. adabiy me`yor o`z holicha shakllanadi. uning shakllanish va taraqqiyotiga tilning tarkibiga kiruvchi lahja, shevalar turlicha hissa qo`shadilar. qaysi hududda savdo, fan madaniyat taraqqiy etgan bo`lsa, me`yorga ham o`sha hududdagi shevalarning ulushi ko`proq bo`ladi. …

5 / 17

gapirishga intiladi, tilga hurmat bilan munosabatda bo`ladi, o`z gapi va o`zgalar gapiga e`tiborli bo`ladi, o`rinli so`zlash va tinglash madaniyati, suhbat va munozara madaniyatiga amal qiladi. bular umum-me`yor darajasidagi talablardir. nutq madaniyatida ham adabiy til me`yori-o`lchovi zarur. “til me`yori-bu til birliklari va uning qurilishini o`zaro yaxshi tushunish zaruryati tufayli paydo bo`lgan, undan foydalanuvchi xalq tomonidan yaratilgan amaldagi qoidalar yig’indisidir” -deb ta`kidlaydi olim b.n.golovin. til unsurlarining xalq o`rtasida ko`pchilikka ma`qul bo`lgan variantini tanlash-adabiy til me`yori hisoblanadi. o`zbek adabiy tilining me`yorlari: fonetik me`yorlar. bunda hozirgi o`zbek adabiy tilidagi unli va undosh tovushlarning qo`llanilishi me`yor hisoblanadi. leksik-semantik me`yor (so`z qo`llash)lar. so`z variantlaridan hamma uchun tushunarli bo`lgan ko`rinishini tanlab olish hozirgi o`zbek tilining lug’aviy me`yori hisoblanadi. imlo, talaffuz, tarjima lug’atlarida lug’aviy me`yor o`z aksini topadi. so`zning ma`nosini bilmay ishlatish, shevaga xos so`zlarni qo`llash, paronimlarning ma`nosini tushunmasdan ishlatish rus tilidan to`g’ridan-to`g’ri kalka-tarjima qilish me`yor hisoblanmaydi. masalan: bo`lsa o`rnida bo`sa so`zini ishlatish, yorug’ o`rnida yoruq so`zidan foydalanish. …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zahiriddin muhammad boburning notiqlik va nutqiy mahorati"

mavzu: zahiriddin muhammad boburning nutq va notiqlik haqidagi qarashlari. reja: 1. boburning nutqiy mahorati 2. boburning notiqlik mahoratiga misol mirzo boburning harbiy notiqlik mahorati. notiqlikning bir qancha turlari bor. bular ijtimoiy-siyosiy, akademik, diniy, sud notiqligi, harbiy va ijtimoiy-maishiy notiqlikdir. bular ichida alohida ajralib turadigani harbiy notiqlikdir. tinchlik sharoitida ham, davlat boshqaruvi, hatto urush sharoitida ham qo‘shinni boshqarishda notiqlik san’atining alohida o‘rni bo‘lganligiga uzoq asrlik tarix guvoh. chunki ko‘zlangan maqsad bu strategiya bo‘lsa, uni amalga oshirish yo‘llari bu taktikadir. demak, har qanday strategiyaning ta’sirchan mexanizmi bu — til taktikasidir. harbiy notiqlik mohiyat e’tibori bilan jangovarlikni, xitob va da’vatni anglatad...

This file contains 17 pages in DOCX format (39.1 KB). To download "zahiriddin muhammad boburning notiqlik va nutqiy mahorati", click the Telegram button on the left.

Tags: zahiriddin muhammad boburning n… DOCX 17 pages Free download Telegram