tranzistorlar va ularning qo’llanilishi

PPTX 18 pages 747.7 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 747.7 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

slayd 1 tranzistorlar va ularning qo’llanilishi reja: kirish: rtanzistorlarning ishlash prinsipi. tranzistorlarning qo’llanilishi. termistorlar va fotorezistorlar. xulosa: adabiyotlar: kirish: tranzistorning ishlash prinsipini tushunish oson emas, ammo uni ixtiro qilishibdi-ku! ishonchimiz komilki. siz uning qanday ishlashini qisqacha tavsifnomaga qarab ham o’rganib olasiz. germaniy yoki kremniydan yasalgan, ichiga donor va akseptor-aralashmalar qo’shilgan tranzistor-lardan birini ko’rib chiqamiz. aralashma shunday qo’shilganki, tip yarimo’tkazgichning ikki qatlami orasida tip yarimo’tkazgichning juda yupqa (bir necha mikron chamasida) katlami hosil qilinadi. bu yupqa qatlam asos yoki bazis deb ataladi. kristallda ikkita o’tish sohasi hosil bo’ladi, bularning to’g’ri o’tish yo’nalishlari bir-biriga qarama-qarshi. o’tkazuvchanliklarining tipi turlicha bo’lgan sohalardan chiqqan uchta klemma tranzistorni tasvirlangan sxema bo’yicha ulashga imkon beradi. tranzistor ko’rsatilgandek ulanganda chapdagi o’tish to’g’ri o’tish bo’lib, bazani o’tkazuvchanligi tipdagi sohadan ajratib turadi; bu soha emitter deb ataladi. agar o’ng tomondagi «-o’tish sohasi bo’lmaganda edi, «emitter –baza» zanjirida tok bo’lgan bo’lar edi, bu tokning kuchi manbalari (b 1 batereya va o’zgaruvchan …

2 / 18

rda gap bunday. emitter bilan baza orasida kuchlanish xosil qilishda p - tip yarim o’tkazgichning asosiy zaryad tashuvchilari bo’lmish teshiklar bazaga o’tib, u yerda ular no asosiy zaryad tashuvchilar bo’lib qoladi. baza juda yupqa va undagi asosiy zaryad tashuvchilar (elektronlar) soni ko’p bo’lmagani uch o’n bazaga tushgan teshiklar undagi elektronlar bilan deyarli rekombinasiyalashmaydi va diffuziya hisobiga kollektorga o’tadi. o’ng tomondagi n –p – o’tish zonasi bazaning asosiy zaryad tashuvchilari bo’lmish elektronlarni o’tkazmaydi, biroq teshiklarni o’tkazadi. kollektorda teshiklar elektr maydon ta’sirida harakatga kelib zanjirni bekitadi. emitter zanjiriga bazadan tarmoqlanib o’tadigan tok kuchi juda kichik, chunki bazaning gorizontal tekislikdagi ko’ndalang kesimi vertikal tekislikdagi ko’ndalang kesimidan ancha kichik. kollektordagi tok kuchi amalda emitterdagi tok kuchiga teng bo’lib, emitterdagi tok bilan birga o’zgaradi. r rezistorning qarshiligi kollektordagi tokka kam ta’sir ko’rsatadi, bu qarshilikni yetarlicha katta qilish mumkin. emitter tokini emitter zanjiriga qo’shilgan o’zgaruvchan kuchlanish manbai yordamida boshqarib biz r rezistordagi kuchlanishni sinxron ravishda o’zgartira …

3 / 18

izish uchun ancha vaqt talab qilib cho’g’lanadigan katodning yo’qligidir. undan tashqari, bu asboblar elektron lampalarga qaraganda bir necha va o’n yuzlab marta kichik bo’lib, massalari ham juda ko’p marta oz. ular qiyosan pastrok kuchlanishlarda ishlaydi. tranzistorlarning kamchiligi yarim o’tkaz-gichli diodlarning kamchiligi bilan bir xil. ular haroratning ko’tarilishiga, ortiqcha elektr nagruzkalariga va kuchli ta’sir qiladigan nurlanishlarga chidamaydi. o’tishning xossa-lari yarimo’tkazgichlarda elektr tebranishlari-ni hosil qilish va kuchaytirish uchun ishlatila-di. yarimo’tkazgichli diod va tranzistorlar yarimo’tkazgichlarning hamma imkoniyatlari emas. yarimo’tkazgichli asboblarning yana ikki turi bilan tanishamiz. termistorlar. yarimo’tkazgichlarning elektr qarshiligi haroratga ko’p darajada bog’liq. yarimo’tkazgichlarning bu xossasidan yarimo’tkazgichli zanjirdan o’tayotgan tok kuchiga qarab haroratni o’lchashda foydalaniladi. bu asboblar termistorlar va termorezistorlar deb ataladi. termistorlar yarimo’tkazgichli asboblarning eng oddiysi hisoblanadi. ular sterjen, naycha, disk, shayba va munchoq shaklida ishlanib, o’lchamlari bir necha mikrometrdan tortib bir necha santimetrgacha bo’ladi. ko’pchilik termistorlar 170 dan 570 k gacha oraliqdagi haroratni o’lchaydi. biroq juda yuqori («1300 k) haroratlarni va …

4 / 18

hlarning uzilishi, erkin elektronlar va teshiklar hosil bo’lishi tufayli ortadi. bu hodisa fotoelektr effekti deb ataladi. yarimo’tkazgichlarda yuz beradigan fotoelektr effekti hodisasidan foydalanadigan asboblar fotorezistorlar yoki fotoqarshiliklar deb ataladi. fotorezistorlarning ixcham va yuqori darajada sezgir bo’lishi kuchsiz yorug’lik oqimlarini qayd qilish va o’lchashda ulardan fan va texnikaning turli sohalarida foydalanishga imkon beradi. fotorezistorlar yordamida sirtlarning sifati aniqlanadi, buyumlarning o’lchamlari nazorat qilib turiladi va hokazo. tyermorezistorlar xaroratni o’lchaydi. fotorezistor-lar zaif yorug’lik okimlarini kayd kiladi va o’lchaydi. n –p –n tranzistor tuzilmasi keltirilgan bo’lib, tranzistor elektrodlariga tashqi kuchlanishlar berilganda u orqali oquvchi toklar yo’nalishlari rasmda ko’rsatilgan. kovak tashkil etuvchi elektron tashkil etuvchiga nisbatan qanchalik kam bo’lsa, emitter o’tishining samaradorligi birga shunchalik yaqinlashishi ushbu ifodadan ko’rinib turibdi. tranzistor bazaviy sohasiga purkalgan elektronlar diffuziya natijasida kollektor o’tishga tomon harakatlanadilar. agar bazaviy soha kengligi elektronlarning diffuziyaviy yugurish yo’lidan kichik bo’lsa, purkalgan elektronlarning ko’p qismi kollektorga yetib keledi. yuqorida aytilganidek, kollektor o’tishga teskari kuchlanish berilsa, ya’ni …

5 / 18

chilari. yuqorida aytilganidek, emitterdan bazaga purkalgan elektronlarning hammasi ham kollektor o’tishga yetib bormaydilar va kollektor tokini hosil qilishda ishtirok etmaydilar. elektronlarning bir qismi baza sohasida bu sohaning asosiy zaryad tashuvchilari bo’lgan kovaklar bilan rekombinatsiyalanadi. emitter va kollektordagi toklarning farqi, ya’ni bazada rekombinatsiyalanuvchi elektronlar, bazaning rekombinatsiya toki deb ataladi. tokning rekombinatsiyaviy tashkil etuvchisini kamaytirish maqsadida bazaviy soha kengligini elektronlarning diffuziyaviy yugurish uzunligidan kichikroq qilinadi. image1.wmf image2.wmf oleobject1.bin oleobject2.bin image3.wmf image4.wmf oleobject3.bin oleobject4.bin oleobject5.bin oleobject6.bin image5.wmf image6.wmf oleobject7.bin oleobject8.bin oleobject9.bin oleobject10.bin oleobject11.bin image7.png image8.png image9.jpeg image10.jpeg image11.wmf image12.wmf image13.wmf oleobject12.bin oleobject13.bin oleobject14.bin image14.wmf image15.png oleobject15.bin - n - n - - n p - p - - n p - p ( ) nk pk nk k j j j j / + = nk j - pn j b k e i i i + = /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tranzistorlar va ularning qo’llanilishi"

slayd 1 tranzistorlar va ularning qo’llanilishi reja: kirish: rtanzistorlarning ishlash prinsipi. tranzistorlarning qo’llanilishi. termistorlar va fotorezistorlar. xulosa: adabiyotlar: kirish: tranzistorning ishlash prinsipini tushunish oson emas, ammo uni ixtiro qilishibdi-ku! ishonchimiz komilki. siz uning qanday ishlashini qisqacha tavsifnomaga qarab ham o’rganib olasiz. germaniy yoki kremniydan yasalgan, ichiga donor va akseptor-aralashmalar qo’shilgan tranzistor-lardan birini ko’rib chiqamiz. aralashma shunday qo’shilganki, tip yarimo’tkazgichning ikki qatlami orasida tip yarimo’tkazgichning juda yupqa (bir necha mikron chamasida) katlami hosil qilinadi. bu yupqa qatlam asos yoki bazis deb ataladi. kristallda ikkita o’tish sohasi hosil bo’ladi, bularning to’g’ri o’tish yo’nalishlari b...

This file contains 18 pages in PPTX format (747.7 KB). To download "tranzistorlar va ularning qo’llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tranzistorlar va ularning qo’ll… PPTX 18 pages Free download Telegram