tibbiy biologiya, gistologiya, sitologiya va emriologiya

PPTX 33 pages 2.9 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.9 MB

File type PPTX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

tibbiy biologiya, gistologiya, sitologiya va emriologiya fani tibbiy biologiya, gistologiya, sitologiya va emriologiya fani mashg‘ulotlar shakli va semestrga ajratilgan – 94 soat ma’ruza – 10 soat amaliy mashg‘ulotlar – 30 soat mustaqil ta’lim – 54 soat kredit miqdori – 3 soat fan o‘qituvchisi: sultanov sirojiddin mavzu: sitologiya faniga kirish. hujayra klasifikatsiyasi. reja kirish hujayrani o‘rganish tarixi va hujayra nazariyasi hujayrani o‘rganish usullari hayotning hujayrasiz shakllari prokariot va eukariotlar 1. kirish qismi sitologiya (yunoncha kytos – "hujayra" va logos – "ta’limot") hujayralarning tuzilishi, funksiyalari, ko‘payishi va rivojlanishini o‘rganadigan fan. bu soha barcha tirik organizmlarning asosiy tuzilma birligi bo‘lgan hujayralarni chuqur tadqiq qiladi va biologiyaning muhim tarmoqlaridan biri hisoblanadi. robert guk 1665-yilda hujayra tushunchasini ilmiy dunyoga kiritgan. u ilk bor mikroskop yordamida tirik bo‘lmagan o‘simlik hujayrasini ko‘rgan va uni "hujayra" deb atagan. guk bu nomni lotincha cellula (kichik xona) so‘zidan olgan. uning bu ishlari hujayra biologiyasining boshlanishiga asos solgan. biroq, gukning ishlari …

2 / 33

akteriyalar, amyoba)ni ham ko‘rgan va ilmiy ishlarida tasvirlagan. matis shleyden va teodor shvann (1830-yillar) shleyden (botanik) va shvann (zoolog) hujayra nazariyasini yaratishda muhim rol o‘ynadi. ular hujayraning barcha tirik organizmlar uchun asosiy birligi ekanligini isbotladilar. shleyden o‘simliklar hujayralarini, shvann esa hayvon hujayralarini o‘rganib, hujayra nazariyasini shakllantirdilar. rudolf virxov (1855) virxov hujayraning ko‘payishi va hujayra bo‘linishi jarayonlarini tasvirladi. u "hujayra faqat hujayradan paydo bo‘ladi" degan fikrni ilgari surdi, ya'ni yangi hujayralar faqat mavjud hujayralardan bo‘linib ko‘payishi natijasida kelib chiqadi degan. hujayra nazariyasi hujayra nazariyasi — bu hujayra tuzilishi, funksiyasi va rivojlanishini o‘rganish bo‘yicha asosiy ilmiy yondashuvdir. u quyidagi asosiy tamoyillarga asoslanadi: 1. barcha tirik organizmlar hujayralardan tashkil topgan. shleyden va shvann hujayra nazariyasining birinchi tamoyilini ilgari surdilar. ular barcha o‘simliklar va hayvonlar hujayralardan iborat ekanligini isbotladilar. 2. hujayra — tirik organizmlarning asosiy tuzilish, funksional va rivojlanish birligi hujayra nafaqat organizmning tuzilma birligi, balki uning hayotiy faoliyatini ta'minlovchi asosiy funksional birligi hisoblanadi. …

3 / 33

hisoblanadi. mikroskopiya turli xil mikroskoplar yordamida amalga oshiriladi: yorug‘lik mikroskopiyasi: hujayra va uning tuzilmalari haqida dastlabki tasavvurlarni taqdim etadi. bu usul oddiy mikroskop yordamida amalga oshiriladi. yorug’lik mikroskopi zamonaviy yorug’lik mikroskopi elektron mikroskop elektron mikroskopiyasi: elektron nurlari yordamida hujayra tuzilishini juda yuqori aniqlikda o‘rganish imkonini beradi. elektron mikroskoplar yordamida hujayraning ichki organellalari, masalan: ribosoma, mitoxondriya, endoplazmatik to‘r, golji apparati, mikronaychalar va boshqalar haqida aniq ma’lumotlar olish mumkin. sitokimyoviy usul: bo‘yoqlar yordamida hujayraning maxsus tuzilmalari yoki molekulalarini aniqlash va ularning miqdorini aniqlash imkonini beradi. bu usul xususiy oqsillar yoki dnk segmentlarini izlashda qo‘llaniladi. gematologik neoplazmalarda sitokimyoviy bo‘yoqlar sentrifugalash usuli. sentrifugalash – bu hujayralar va ularning tarkibiy qismlarini zichligiga qarab ajratish uchun ishlatiladigan laboratoriya usuli. ushbu usulda suyuqlik yoki suspenziya maxsus qurilma – sentrifuga yordamida yuqori tezlikda aylantiriladi, natijada moddalar zichligiga qarab ajraladi. sentrifugalashning asosiy prinsipi hujayralar yoki ularning tarkibiy qismlari zichligi va massasiga qarab har xil tezlikda cho‘kadi. og‘irroq va katta …

4 / 33

h juda yuqori tezlikda (100 000 gacha aylanish/min) amalga oshiriladi. dnk, rnk, ribosomalar va boshqa kichik zarrachalarni ajratish uchun ishlatiladi. sitologiyada sentrifugalashning ahamiyati hujayra organellalarini ajratib, ularning tuzilishi va funksiyasini tadqiq qilish imkonini beradi. biokimyoviy va genetik tadqiqotlar uchun toza hujayra fraksiyalarini tayyorlashga yordam beradi. klinik diagnostikada qon va boshqa suyuqliklarni tahlil qilish uchun ishlatiladi. biokimyoviy usullar hujayra tarkibidagi kimyoviy moddalarning mavjudligi va miqdorini aniqlash uchun biokimyoviy usullar qo‘llaniladi. ular yordamida: hujayra membranasidagi oqsillar va lipidlar o‘rganiladi. hujayra ichidagi kimyoviy reaktsiyalar va fermentlar faoliyatini aniqlash mumkin. hujayra jarayonlarini tadqiq qilishda radioaktiv izotoplar yoki fluorescent markirovkalar qo‘llaniladi. genetik va molekulyar usullar hujayra ichidagi genetik materialni va uning funksiyalarini o‘rganish uchun genetik va molekulyar biologiya usullari qo‘llaniladi: pcr (polimeraza zanjir reaksiyasi): dnkni ko‘paytirish va hujayra ichidagi genetik materialni tahlil qilish usuli. sekvenlash: dnk yoki rnk ketma-ketligini o‘rganish orqali hujayra ichidagi genetik informatsiyani tahlil qilish. hujayra o‘rganishning bir nechta usullari mavjud, har biri …

5 / 33

ujayralari – ular atigi 2-5 kun ichida to‘liq yangilanadi. 4. hujayralar ham "o‘z joniga qasd qiladi"! apoptoz – bu hujayralarning o‘zini o‘zi yo‘q qilishi jarayoni. agar hujayra shikastlansa yoki keraksiz bo‘lib qolsa, u o‘zini "o‘chiradi", bu esa tanani sog‘lom saqlashga yordam beradi. qiziqarli savollar 1-savol: inson tanasida nechta hujayra har soniyada o‘ladi? 2-savol: hujayralar ham aloqa qila oladimi? ❓ savol: "insonlar telefonda yoki internet orqali gaplashadi, lekin hujayralar qanday qilib bir-biri bilan aloqa qiladi?“ 3-savol: qaysi hujayra organizmdagi “shaxsiyati”ni belgilaydi? ❓ savol: "agar tanangizdagi barcha hujayralar bir xil dnkga ega bo‘lsa, nega har bir odamning tanasidagi hujayra va organlari har xil?" 1-savol javobi: taxminan 25 million hujayra har soniyada nobud bo‘ladi, lekin shu vaqtda shuncha yangi hujayra ham hosil bo‘ladi! 2-savol javobi: hujayralar maxsus kimyoviy moddalar (gormonlar, neyrotransmitterlar) va elektr signallari orqali bir-biri bilan muloqot qiladi. masalan, neyronlar elektr signallari bilan, immunitet hujayralari esa kimyoviy moddalar yordamida aloqa qiladi. 3-savol …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tibbiy biologiya, gistologiya, sitologiya va emriologiya"

tibbiy biologiya, gistologiya, sitologiya va emriologiya fani tibbiy biologiya, gistologiya, sitologiya va emriologiya fani mashg‘ulotlar shakli va semestrga ajratilgan – 94 soat ma’ruza – 10 soat amaliy mashg‘ulotlar – 30 soat mustaqil ta’lim – 54 soat kredit miqdori – 3 soat fan o‘qituvchisi: sultanov sirojiddin mavzu: sitologiya faniga kirish. hujayra klasifikatsiyasi. reja kirish hujayrani o‘rganish tarixi va hujayra nazariyasi hujayrani o‘rganish usullari hayotning hujayrasiz shakllari prokariot va eukariotlar 1. kirish qismi sitologiya (yunoncha kytos – "hujayra" va logos – "ta’limot") hujayralarning tuzilishi, funksiyalari, ko‘payishi va rivojlanishini o‘rganadigan fan. bu soha barcha tirik organizmlarning asosiy tuzilma birligi bo‘lgan hujayralarni chuqur tadqiq qiladi va biologiya...

This file contains 33 pages in PPTX format (2.9 MB). To download "tibbiy biologiya, gistologiya, sitologiya va emriologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: tibbiy biologiya, gistologiya, … PPTX 33 pages Free download Telegram