bilish jarayonlari

PPTX 15 стр. 2,1 МБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,1 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

bilish jarayonlari bilish jarayonlari reja: 1.bilish muammosini falsafada qo’yilishi va hal qilinishi. 2.bilish voqelikni inson ongida inhikos etish jarayoni. bilishning ob`yekti va sub`yekti. 3.bilish jarayonining dialektik hususiyati. hissiy va mantiqiy bilish. 4.haqiqat tushunchasi. haqiqatning ob`yektivligi. nisbiy va mutloq haqiqat dialektikasi. 5.ilmiy bilish va uning o’ziga xos xususiyatlari. olam va uning qonunlarini bilish falsafiy dunyoqarash bilan bevosita bog’langan masaladir. shuning uchun ham dunyoni bilish masalasi doimo falsafa fanining diqqat markazida bo’lib kelgan. qadimgi faylasuflar ham dunyoni bilish mumkinligini ehtirof qilganlar. masalan, atomistik nazariyaning asoschisi demokrit olamni bilish va haqiqatga erishish mumkinligini tahkidlaydi. u bilish jarayonida hissiy jihat va tafakkur rolini oddiy va sodda holda ko’rsatadi. markaziy osiyo mutaffakkirlaridan farobiyning aytishicha, bilish muammosi inson mohiyatini aniqlash masalasining bir qismini tashkil etadi. u insonni bilish subyekti, o’rab turgan tabiatni reallikni bilish ob`yekti deb hisoblaydi. seziluvchi narsa, farobiy fikricha, sezgilarga qadar mavjud bo’lgandek, bilinuvchi narsa ham unga oid bo’lgan bilimga qadar mavjuddir. uning ta`rificha, …

2 / 15

etib bo’lmaydigan dalillarga asoslanish lozim: tabiatni bilish jarayoni sezgilar bilan boshlanish tafakkurgacha ko’tariladi, ma`lum narsalarga va hodisalarni bilishga tomon rivojlanib boradi, biroq bir avlodning hayotida hamma narsani bilish mumkin emas. buyuk alloma abu ali ibn sinoning bilish nazariyasida aql – faol ijodiy kuch va bilish qurolidir, biroq moddiy olam, uning qonuniyati tajriba jarayonida o’rganiladi: buyumlar va hodisalar to’g’risida tushunchalar paydo bo’ladi. inson aqli o’z bilimini og’ir va uzoq mehnat jarayonida hissiy qabul qilish orqali ko’paytiradi. alisher navoiy ham o’z falsafiy qarashlarida moddiy olamni bilish mumkinligini asosan e`tirof etadi. uning bilishning manbai real voqelikdir, dunyoda mavjud narsalarning hammasi hislarimizning predmetidan (ob`yektidan) iborat. ulug’ gumanist inson baxtining manbai, uni bilishda deb tahkidlaydi. falsafa tarixida bunday olamni bilishni ehtirof etuvchi qarashlar bilan birga tabiat va jamiyatni rivojlantirish qonunlarni bilish mumkinligini inkor etuvchi turli oqimlar ham bor. dunyoni bilish mumkinligini, bilimlarimizning to’g’ri va aniq ekanligini inkor etuvchi va shubha qiluvichlar agnostitsizm va skeptitsizm ta`limotidir. …

3 / 15

rsa” bilan “narsa o’zida” sezgi a`zolariga aralash ta`sir etish bilan bilish mumkin bo’lgan hodisalar yuzaga keladi, inson ularni o’zining tug’ma aprior tushunchalari bilan tartibga soladi. umuman kantning bilish nazariyasi boshdan oyoq chalkash, g’ayri ilmiy reaktsion bo’lib, o’z mohiyati ehtibori bilan bilan inson aqlining bilish imkoniyatlarini fanning rivojlanish istiqbollarini inkor etishga qaratilgan. bilish nazariyasining rivojlanishida xvii-xviii asr faylasuflari (ingliz bekon, dekart, didro, gol’bax, gelvetsiylar) muhim o’rin tutadi. ular agnostitsizm, spektitsizmni qattiq tanqid qilib olamni bilish mumkinligini ta`kidlaydilar. biroq ularning qarashlarida ma`lum nuqsonlar ham bor edi. masalan, ularning bilish nazariyasi metafizik xususiyatga ega bo’lib bilishda hissiy va ratsional jihatlarning dialektik birligini ko’rsata olmas edi. ular bilish jarayonining ziddiyatli ekanligini ochib bera olmadilar. shuningdek ular kishilar ijtimoiy tarixida amaliyot rolini tushuna olmadilar, kishilarning ongli faoliyati rolini inkor etdilar. ma`lumki, ob`yektiv dunyo, uning predmet va hodisalari bilishning birdan -bir manbaini tashkil etadi. shunday bo’lsada, ayrim faylasuflar va din ta`limotida bilishning manbai sifatida qandaydir mistik, …

4 / 15

fiyotlar ilmiy falsafaning bilish nazariyasini to’g’riligini tasdiqlaydi. insonning bilish qobiliyati cheklanmagan, lekin har bir aniq tarixiy davrda o’zi xohlagan barcha narsa va hodisalarni emas, balki bilish imkoni borlarinigina bilib, bilmaganini keyinroq biladi. lekin shuni aytish kerakki, inson bilimining cheki yo’q, chunki makro-mikro olamning cheksizligi inson bilimining ham cheksizligini ko’rsatadi. 2. bilish nima? bilish – moddiy olamning inson ongida in`ikos etish jarayonidir, aniqrog’i, bilish oddiy mexanik holdagi aks etish bo’lmay, balki ob`yektiv olamdagi narsa-xodisalarning inson miyasida umumlashtirilgan, abstraktlashgan holdagi, ilmiy tushunchalar shaklida aks etishdir. dunyoning moddiyligini va uning rivojlanish qonunlarining inson ongida in`ikos etishni e`tirof qilish ilmiy falsafa bilish nazariyasining asosidir. fan qonunlari tabiat va jamiyatda inson ongiga bog’liq bo’lmagan holda yuz beradigan ob`yektiv jarayonlarining inhikosidan boshqa narsa emas. falsafaning bilish nazariyasi asosan quyidagilardan asoslanadi. - ob`yektiv olam bizning sezgi va tasavvurlarimizga bog’liq bo’lmagan holda undan tashqari mavjud, ob`yektiv olam – inson sezgi va tasavvurlari manbai; - inson dunyo va uning …

5 / 15

mavjud bo’lgan qonuniy bog’lanishlarni ochib beradi. obhektga nisbatan ham amaliy, ham nazariy jihatdan yondoshadi. masalan, nemis fiziologi gelg’mgolning ilgari surgan simvollari nazariyasiga muvofiq, inson avvalo o’z sezgirlarida tashqi olamni yaratadi. o’z sezgilarini narsa, xodisaga aylantiradi, keyin esa uni bilishga intiladi. u buyum obrazini buyumning o’zi bilan tenglashtiradi. sezgi ob`yektiv olam obrazi bo’lmay, olamning o’zi bo’lib qoladi. demak ushbu simvollar nazariyasiga ko’ra narsa bilan narsaning tasavvuri orasida farq yo’q. o’z vaqtida ibn sino empirik tabiatshunos sifatida pifagor, platon, o’rta asrdagi sxolast g’azzoliy kabilarni fikrlariga zarba berib mistik son yoki geometrik figuralari yo’q: son, geometrik figuralar konkret predmetsiz bo’lmaydi, degan xulosaga keladi. sezgi mazmuni predmetlar xossalari bilan hech qanday umumiylikka ega bo’lmagan belgilar, simvollar bilan almashtirish noto’g’ri. sezgi obrazi moddiy dunyo narsa va xodisalarining inson sezgi ahzolarida aks etishi natijasida yuzaga kelgan. demak sezgi va tushunchada narsaning o’zi emas, narsaga nisbatan ikkilangan ko’rinishi hosil bo’ladi. obraz sezgi va tushunchadan tashqarida mavjud bo’lish …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bilish jarayonlari"

bilish jarayonlari bilish jarayonlari reja: 1.bilish muammosini falsafada qo’yilishi va hal qilinishi. 2.bilish voqelikni inson ongida inhikos etish jarayoni. bilishning ob`yekti va sub`yekti. 3.bilish jarayonining dialektik hususiyati. hissiy va mantiqiy bilish. 4.haqiqat tushunchasi. haqiqatning ob`yektivligi. nisbiy va mutloq haqiqat dialektikasi. 5.ilmiy bilish va uning o’ziga xos xususiyatlari. olam va uning qonunlarini bilish falsafiy dunyoqarash bilan bevosita bog’langan masaladir. shuning uchun ham dunyoni bilish masalasi doimo falsafa fanining diqqat markazida bo’lib kelgan. qadimgi faylasuflar ham dunyoni bilish mumkinligini ehtirof qilganlar. masalan, atomistik nazariyaning asoschisi demokrit olamni bilish va haqiqatga erishish mumkinligini tahkidlaydi. u bilish jarayonida hissi...

Этот файл содержит 15 стр. в формате PPTX (2,1 МБ). Чтобы скачать "bilish jarayonlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bilish jarayonlari PPTX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram