bilish jarayonlari haqida ta'limotlar

PPTX 42 pages 865.2 KB Free download

42 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 865.2 KB

File type PPTX

Pages 42

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 42

powerpoint presentation 4 mavzu. bilish jarayonlari haqida ta’limotlar. (4 soat ma’ruza, 4 soat seminar) 1 bilish nima? bilish – moddiy olamning inson ongida in`ikos etish jarayonidir, aniqrog’i, bilish oddiy mexanik holdagi aks etish bo’l- may, balki ob`yektiv olamdagi narsa-xodisalar-ning inson miyasida umumlashtirilgan, abstr-aktlashgan holdagi, ilmiy tushunchalar shakli-da aks etishdir. ilmiy bilish esa, oddiy (kundalik) bilishdan farqlanib, u borliqdagi predmet va xodisalarning qonunyatlarini, ularning mohiyatini bilishdir. ilmiy bilish, fanda ilmiy tadqiqotlar va ilmiy izlanishlar olib borish asosida amalga oshadi. shu sababli ilmiy bilish uzoq davom etadigan, muayyan usullar va yo’llar bilan amalga oshiriladigan murakkab, ziddiyatli bilishdir. bilish bu tirik mavjudotlarning idrok, bilim va sub'ektiv xususiyatlaridan ma'lumotlarni qayta ishlash qobiliyatidir. u o'rganish, mulohaza yuritish, e'tibor, xotira, muammolarni hal qilish, qaror qabul qilish yoki hissiyotlarni ishlab chiqish kabi jarayonlarni o'z ichiga oladi. kognitiv so'z lotin tilidan olingan bo'lib, bu erda "kognoser" bilish degan ma'noni anglatadi. shu tarzda, bilish eng keng va etimologik ma'noda …

2 / 42

kabr 950 va 12 yanvar 951, damashq). abu nasr forobiy - "sharq aristoteli" deb tanilgan o‘rta osiyolik faylasuf va entsiklopedik olim. qadimgi yunon fanining yutuqlarini o‘rta asr sharqida targ‘ib qilishda va tarqatishda muhim rol o‘ynadi, yunon mutafakkirlari - platon, aristotel, evklid, ptolemey, porfiriy asarlariga sharxlar yozdi, ularning ilmiy fikrlarini rivojlantirdi. markaziy osiyo mutaffakkirlaridan farobiyning aytishicha, bilish muammosi inson mohiyatini aniqlash masalasining bir qismini tashkil etadi. u insonni bilish sub’yekti, o’rab turgan tabiatni reallikni bilish ob`yekti deb hisoblaydi. seziluvchi narsa, farobiy fikricha, sezgilarga qadar mavjud bo’lgandek, bilinuvchi narsa ham unga oid bo’lgan bilimga qadar mavjuddir. uning ta`rificha, odam o’z bilimlarini tashqaridan, atrofdagi hodisalardan bilish jarayonida oladi. forobiy asarlarida insonning ruhiy quvvatlari va ularning klassifikatsiyasiga katta o‘rin berilgan. u barcha ruhiy quvvatlarni harakatlantiruvchi va biluvchi guruhlarga ajratadi. harakatlantiruvchi butun tabiatga xos, biluvchi quvvat esa tirik jonivorlarning psixikada tashqi predmetlarni aks ettirishini anglatadi. forobiy fikriga ko‘ra inson tug‘ilganda paydo bo‘ladigan birinchi quvvat oziqlantiruvchi …

3 / 42

do bo‘ladi. nihoyat unda aql quvvati paydo bo‘ladiki, uning yordamida inson aqliy va mavhum fikr yuritadi, go‘zallik va badbasharalikni farqiga boradi, ilm, san’at va fanni egallaydi. shundan so‘ng forobiy bilish-psixik jarayonlarning klassifikatsiyasini beradi: 1.oziqlantiruvchi quvvat-quvvayi roziyyadan- tashqi va ichki ruhiy quvvatlar paydo bo‘ladi. 2.tashqi quvvatlar beshta: 1) tuyish-teri sezgisi, 2) ta’m bilish, 3) hid bilish, 4) eshitish sezgisi, tovushni sezish, 5) ko‘rish sezgisi. bularning hammasi sezuvchi quvvat - quvvai hissiya deb yuritiladi. 3.ichki ruhiy quvvatlar: 1) eslovchi va tasavvur qiluvchi quvvat (xotira, tasavvur va hayol) - quvvai mutaxayyila. 2) intiluvchi quvvat (emotsiyani harakatga keltiruvchi kuch-ehtiros, g‘azab va boshqalar)-quvvai nazihiyya. 3) so‘zlovchi quvvat- quvvai notiqiyya. 4. so‘zlovchi quvvat tarkibida fikrlovchi quvvat - quvvai fikriya. abu ali xusayn ibn abdullox ibn al-xasan ibn ali ibn sino, g‘arbda avitsenna nomi bilan mashxur (buxoro yaqinidagi afshona, 16 avgust 980 yil — xamadon, 18 iyun 1037 yil). ilm ahli abu ali ibn sinoni jahon fani …

4 / 42

insonning bilimi bir necha darajaga ega bo‘lib, asosan 4 bosqichni bosib o‘tadi, so‘ng etuk haqiqatni egallash, dunyoviy aql bilan bog‘lanib ketishi orqali tugaydi. ibn sino mantiq usullari, ta’riflash, hukm, xulosa chiqarish, isbotlash masalalarini o‘rganishga katta hissa qo‘shdi va mantiq fanini forobiydan so‘ngv bilishning to‘g‘ri metodi sifatida rivojlantirdi. ibn sino psixikaning miyaga bog‘liqligi g‘oyasiga amal qilib tabiblar va faylasuflar uchun alohida-alohida ruhiy quvvatlar klassifikatsiyasini berdi. hamma quvvatlar "ichdan fahmlanadigan” va "tashqaridan fahmlanadigan" turlarga bo‘linadi. tabiblar va faylasuflar o‘rtasidagi kelishmovchilik aynan birinchi guruh ruhiy quvvatlariga taalluqli bo‘lib, tabiblar uchun bu quvvatlar a) umumiy hissiyot yoki tasavvur; b) fikrlovchi quvvat; v) sezilayotgan buyumlar mohiyatini (obrazni emas) saqlovchi va qayta tiklovchi quvvatlarga bo‘linadi. har bir quvvat miyaning u yoki bu qopchig‘ida lokallashgan. ibn sinoning mashhur aks ettirish nazariyasi, ya’ni olamning inson hissiyotlari, aqli va ruhida aks ettirilishi haqidagi nazariya haqiqatda olamni inson tomonidan bilish mumkinligi haqidagi nazariya hisoblanadi. beruniy fikricha, bilishning asosi, olam haqidagi …

5 / 42

rat. ulug’ gumanist inson baxtining manbai, uni bilishda deb ta’kidlaydi. falsafa tarixida bunday olamni bilishni ehtirof etuvchi qarashlar bilan birga tabiat va jamiyatni rivojlantirish qonunlarni bilish mumkinligini inkor etuvchi turli oqimlar ham bor. dunyoni bilish mumkinligini, bilimlarimizning to’g’ri va aniq ekanligini inkor etuvchi va shubha qiluvichlar agnostitsizm va skeptitsizm ta`limotidir. (agnostitsizm yunon so’zi bo’lib, a – inkor, gnosos – bilishdir). agnostitsizmning eng qadimgi ko’rinishi skeptitsizmdir. (bilishga shubhalanib qarash). agnostitsizmning eng yirik vakillari ingliz faylasufi david yum bilan nemis faylasufi immanuel kantdir. yumning fikricha, inson o’z sezgilari chegarasidan tashqariga chiqa olmaydi, u faqat o’z sezgilarinigina bila oladi. real voqelikni aslo bila olmaydi. kant esa yumga qarama-qarshi o’laroq, inson ongi va sezgilaridan tashqarida ob`yektiv olamda aslo bilib bo’lmaydigan “narsa o’zida” bor, “narsa o’zida” makon va zamon tashqarida bo’lib, uni aslo bilish mumkin emas. kant inson bilishi mumkin bo’lgan hodisalar olamini “biz uchun bo’lgan narsalar” deb uni inson aqli bilan, fan vositasi bilan …

Want to read more?

Download all 42 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bilish jarayonlari haqida ta'limotlar"

powerpoint presentation 4 mavzu. bilish jarayonlari haqida ta’limotlar. (4 soat ma’ruza, 4 soat seminar) 1 bilish nima? bilish – moddiy olamning inson ongida in`ikos etish jarayonidir, aniqrog’i, bilish oddiy mexanik holdagi aks etish bo’l- may, balki ob`yektiv olamdagi narsa-xodisalar-ning inson miyasida umumlashtirilgan, abstr-aktlashgan holdagi, ilmiy tushunchalar shakli-da aks etishdir. ilmiy bilish esa, oddiy (kundalik) bilishdan farqlanib, u borliqdagi predmet va xodisalarning qonunyatlarini, ularning mohiyatini bilishdir. ilmiy bilish, fanda ilmiy tadqiqotlar va ilmiy izlanishlar olib borish asosida amalga oshadi. shu sababli ilmiy bilish uzoq davom etadigan, muayyan usullar va yo’llar bilan amalga oshiriladigan murakkab, ziddiyatli bilishdir. bilish bu tirik mavjudotlarning idrok, ...

This file contains 42 pages in PPTX format (865.2 KB). To download "bilish jarayonlari haqida ta'limotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: bilish jarayonlari haqida ta'li… PPTX 42 pages Free download Telegram