amfibiyalar va suv va quruqlikda yashovchilar sinfi

DOCX 12 pages 31.1 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.1 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

ma'ruza. to'rtoyoqlilar katta sinfi. amfibiyalar-suv va quruqlikda yashovchilar sinfi. reja: 1. quruqlik umurtqalilarining kelib chiqishi. 2. sinfning morfologik va biologik ta'rifi. 3. ko'l baqasining tashqi va ichki tuzilishi. 4. umurtqali hayvonlarning quruqlikka chiqqan dastlabki vakillari sifatida amfibiyalarning xususiyatlari. 5. tuzilishidagi morfo-anatomik xususiyatlar. mavzuga oid tayanch so'zlar va iboralar epidermis, patogen, bakteriostidlik, epiteliy, lemfa bo'shlig'i, metamorfoz, prostel, amfistel, urostil, xondral, parasfenoid, autostilik, giomandibulyar, karakoid, pronefros, mezonefros, akkomodastiya. suvda va quruqlikda yashovchilar umurtqalilarning dastlabki quruqlikka chiqqan sinfi bo'lganligi uchun tuzilishida o'ziga xos belgilar va moslanishlarni hosil qiladi. teri qoplami: hamma amfibiyalarning terisi yalang'och bo'lib, shox yoki suyak moddadan iborat tashqi qoplag'ichi yo'q. epidermisi bezlarga boy bo'lib, ko'p xujayrali bo'lishi bilan boshqalardan farq qiladi. ular teri ustida gazlar almashuvida katta ahamiyatga ega bo'lgan suyuq qavat hosil qiladi. bu faqat terini ma'lum darajada qurib qolishdan saqlaydi. ba'zi bezlar chiqargan suyuqlik bakteriostidlik xossasiga ega bo'lib, teri orqali patogen mikroblar o'tishga yo'l qo'ymaydi. zaharli teri bezlari …

2 / 12

paydo bo'lishi, qon aylanishi va sezgi organlarida katta o'zgarishlarni vujudga keltirgan. ammo voyaga etgan formalari quruqlikda yashashga moslashgan. o'pkasi uncha yaxshi rivojlanmaganligi tufayli terisi ham nafas olishda ishtirok etadi. uch bo'lmali yuragi qonni arteriya va venozga bo'linishini ta'minlay olmaganligi tufayli tanadagi ko'p arteriyalarda aralash qon oqadi. ko'pchilik vakillari suvda tuxum qo'yib urchiydi. umurtqa pog'onasi - amfibiyalar yarim suv sharoitida yashaganli tufayli ularning umurtqa pog'onasi baliqlarnikiga nisbatan qismlarga bo'linadi. bo'yin, tana, dumg'aza va dum qismlaridan iborat. bo'yin qismi kichik tanali bitta umurtqadan iborat bo'lib, bu umurtqa tutashtiruvchi ikkita chuqurcha orqali bosh suyagiga birikadi. tana umurtqalarining soni har xil. eng kami 7 ta dumsizlarda bo'lsa, eng ko'pi oyoqsizlarda 100 ta gacha bo'ladi. bir dona dumg'aza umurtqasi ko'ndalang o'simtalarga ega bo'lib, ular harakatsiz chanoq kamariga birikadi. dum qismi faqat dumlilarda yaqqol ko'rinadi, oyoqsizlarda umurtqa yaxshi rivojlanmagan. urostil embrional rivojlanishi davrida alohida umurtqalardan iborat bo'ladi. tuban amfibiyalardan (oyoqsizlar va dumlilarda) umurtqalar amfestil shaklida: bu …

3 / 12

eshitish suyagi paydo bo'lib, kapsulaning ko'p qismi tog'ay holatida qoladi. dumsizlarda ko'z kosasining oldingi qismida ponasimon hidlash suyagi rivojlanadi, dumlilarda bir juft bo'ladi. hidlash kapsulasi tog'aydan iborat. qoplag'ich suyaklar ham ko'p emas. bosh suyagining tepa qismini, tepa va peshona suyaklari tashkil qilib, ular oyoqsizlarda o'zaro qo'shilib o'sib, peshona-tepa suyagini hosil qiladi. ularning oldingi tomonida burun suyaklari joylashgan. oyoqsizlarda bu suyaklar jag' oldi suyaklari bilan qo'shilib o'sadi. bosh skeleti orqa qismining yon tomonlarida orqasidan tangachasimon suyaklar joylashgan. ular oyoqsizlarda ayniqsa yaxshi rivojlangan. katta parasfenoid bosh skeletining tubini qoplagan bo'lib, uning oldida (baliqlarda bitta dimog') amfibiyalarda juft dimog' suyagi joylashgan. bosh skeletining tubini hosil bo'lishda visteral skelet tang'lay va qanotsimon suyaklar ham ishtirok etadi. bulardan birinchisi soshnikka, ikkinchisi tangachasimon suyakka yondoshadi. amfibiyalarning bosh skeleti autostilik, ya'ni tanglay kvadrat tog'ayi, bevosita miya qutisi bilan tutashib ketadi. ustki jag' funkstiyasini suyakli baliqlar singari jag' oldi yoki jag'lararo suyaklardan va yuqorigi jag' suyaklaridan tashkil topgan …

4 / 12

itish kapsulasiga birikadi. amfibiyalarning bosh suyagi ko'pchilik baliqlarning bosh suyagidan: 1. xondral va teri suyaklarning yaxshi rivojlanmaganligi. 2. autostiliya. 3. qisman eshitish, qisman til osti apparatiga aylangan, o'zgargan til osti va jabra yoylarining bo'linishi. 4. jabra qopqog'i redukstiyalanishi bilan farq qiladi. bu o'zgarishlar (jabra apparatining yo'qolishi, birinchi eshitish suyaklarining paydo bo'lishi, til osti skeletining paydo bo'lishi) visteral skeletda sodir bo'lib, u ko'pchilik hayvonlarning yarim quruqlikda yashashi bilan bog'liq. harakat organlari kamaralari. elka kamara yuqori uchi bilan hayvonning qorni tomoniga yo'naltirilgan yoy shaklida bo'ladi. yoyning har ikkala yarmi quyidagi asosiy elementlardan tashkil topgan. tepa qismi keng kurak tog'ay bilan tugovchi tanadan iborat. ostki (qorin qismi karokoid) va ularning oldida joylashgan parakarkoidlardan iborat. bu uchala qism elka suyagi oldida o'zaro qo'shilib, qo'shilish chuqurchasini hosil qiladi. chap ham o'ng harakatning qo'shilishi joyidan oldinrog'ida to'sh oldi, orqada esa to'sh joylashgan bo'ladi. bu ikkala suyak tog'ay bilan tugaydi. dumsizlarda to'sh oldi va kurak organida tayoqsimon …

5 / 12

uvchi bo'lsa, quruqlikda yashovchi hayvonlarda u ko'p qismli richaglardan iborat. bu holatda faqat harakat organlari tanaga nisbatan emas balki ularning barcha elementlari bir-biriga nisbatan ham harakatlanadi. besh barmoqli oyoq uch bo'limdan tashkil topgan. 1. elka, oldingi oyoqlarda, bel, orqada: bu bo'lim hamma vaqt proksimal uchi bilan belga birikadi va bitta suyakdan iborat. 2. oldingi oyoqlari elka oldida, son suyagi orqa oyoqlarida: tipik holatda bu bo'lim parallel joylashgan ikkita suyakdan iborat bo'lgan elka oldi hamda katta va kichik boldir suyagidan iborat bilak, son suyagi. 3. kaft, oldingi oyoqlarda va tovon, orqa oyoqlarda. bu bo'lim quyidagi uch kichik bo'limlardan iborat. 1) oldingi oyoqlarda, bilakuzuk va orqa oyoqlarda, tovon. bu kichik bo'lim uch qavat bo'lib joylashgan, 9-10 ta suyakdan iborat. 2) oldingi oyoqlarida kaft, orqa oyoqlarda, oyoq kafti, bilakuzuk suyagidan yoki oyoq kaftidan boshlab elpig'ichsimon joylashgan 5 ta uzun suyakdan iborat. 3) kaft yoki kaftning davomi bilan har biri 5 ta suyakdan tashkil …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "amfibiyalar va suv va quruqlikda yashovchilar sinfi"

ma'ruza. to'rtoyoqlilar katta sinfi. amfibiyalar-suv va quruqlikda yashovchilar sinfi. reja: 1. quruqlik umurtqalilarining kelib chiqishi. 2. sinfning morfologik va biologik ta'rifi. 3. ko'l baqasining tashqi va ichki tuzilishi. 4. umurtqali hayvonlarning quruqlikka chiqqan dastlabki vakillari sifatida amfibiyalarning xususiyatlari. 5. tuzilishidagi morfo-anatomik xususiyatlar. mavzuga oid tayanch so'zlar va iboralar epidermis, patogen, bakteriostidlik, epiteliy, lemfa bo'shlig'i, metamorfoz, prostel, amfistel, urostil, xondral, parasfenoid, autostilik, giomandibulyar, karakoid, pronefros, mezonefros, akkomodastiya. suvda va quruqlikda yashovchilar umurtqalilarning dastlabki quruqlikka chiqqan sinfi bo'lganligi uchun tuzilishida o'ziga xos belgilar va moslanishlarni hosil qiladi. teri qopl...

This file contains 12 pages in DOCX format (31.1 KB). To download "amfibiyalar va suv va quruqlikda yashovchilar sinfi", click the Telegram button on the left.

Tags: amfibiyalar va suv va quruqlikd… DOCX 12 pages Free download Telegram