xotira va tafakkur

PDF 34 pages 773.1 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 773.1 KB

File type PDF

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

9-mavzu. xotira. tafakkur. xayol reja: 9.1. xotira haqida tushuncha. xotira nazariyalari. xotira turlari. 9.2. xotira jarayonlari. xotirani o‘rganish metodlari. xotirani mashqlantirish. mnemotexnika. 9.3. tafakkur haqida tushuncha. emotsional va ijtimoiy intellekt. 9.4. tafakkur operatsiyalari, shakllari va turlari. nutq va tafakkur. tafakkur va muammoli vaziyat. 9.5. intellekt va kreativlik haqida tushuncha. intellektni testlari. 9.6. xayol haqida tushuncha. xayol jarayonlari. 9.7. xayol turlari. xayolning rivojlanishi. amaliy tavsiyalar. tayanch so‘z va iboralar: xotira jarayoni: esda olib qolish, esda saqlash, unutish, qayta esga tushirish, xotira turi: ko‘rish, eshitish, ixtiyoriy, ixtiyorsiz, so‘z-mantiq, emotsional obrazli, mexanik, kasbiy, fenomenal, tafakkur, fikrlash, hissiy bilish, tafakkur operatsiyasi: analiz, sintez, abstraksiya, umumlashtirish, taqqoslash, tafakkur shakli: tushuncha, hukm, xulosa, intellekt, kreativlik, a.bine, j.gilford metodikasi. 9.1. xotira haqida tushuncha. xotira nazariyalari. xotira turlari. xotira biz ilgari idrok qilgan, boshdan kechirgan va bajargan ishlarimizni yodda saqlash, keyinchalik ularni eslash yoki xotirlash jarayonidir. biz har kuni yangi narsalarni bilarniz, kun sayin bilimlarimiz boyib boradi. xotira …

2 / 34

ik (narsa)ni bevosita va bilvosita, ixtiyoriy va ixtiyorsiz ravishda, passiv va faol holda, reproduktiv va produktiv tarzda, verbal va noverbal shaklda, mantiqiy va mexanik yo‘l bilan aks ettiruvchi esda olib qolish, esda saqlash, qayta esga tushirish, unutish hamda tanish hissidan iborat psixik jarayon. alohida va umumiylik namoyon qiluvchi ijtimoiy hodisa barcha taassurotlarni ijobiy qayta ishlashga yo‘naltirilgan mnemik faoliyatdir”. shuni ta’kidlash joizki, keltirilgan mazkur ta’rif xotiraning murakkab, keng qamrovli jihatlarini to‘la ta’kidlash imkoniyatiga ega. shaxsning yo‘nalishi uning qiziqishida ifodalanadi. kishining qiziqishi xotiraga aniq va kuchli ta’sir ko‘rsatadi, ya’ni yaxshi esda olib qolishni ta’minlaydi. biz ko‘pincha u yoki bu narsa va hodisalarni yomon esda qoldiramiz. bu xotirani yomonligini emas, balki ularga qiziqish yo‘qligini ko‘rsatadi. masalan, o‘quvchilar hamma fanlarni bir xil o‘zlashtira olmaydilar. bu ularning har xil xotiraga ega ekanliklar bilan emas, balki o‘qitilayotgan fanga qiziqishning har xilligi bilan tushuntiriladi. esda olib qolishga kishining emosional munosabati ham katta ta’sir ko‘rsatadi. kishi uchun yaqqol …

3 / 34

jarayonlar: esda olib qolish, esda saqlash, esga tushirish va unutish bir-biridan farq qilinadi. bu jarayonlar faoliyatda tarkib topadi va belgilanadi. ma’lum materialni esda olib qolish hayot faoliyati davomida individual, ya’ni shaxsiy tajribani to‘plash bilan bog‘liqdir. to‘plangan tajribadan keyingi faoliyatda foydalanish qayta esga tushirishni talab qiladi. ma’lum materialning faoliyatda qatnashmay qolishi yoddan chiqarishga olib keladi. esda olib qolish nerv tizimining egiluvchan, ya’ni o‘zgaruvchanlik, qo‘zqatuvchilar ta’sirida o‘zida go‘yo bir iz qoldirish, saqlash imkoniyati tufayli yuzaga keladi. har qanday insonning miyasi egiluvchanlik xususiyatiga ega bo‘lib, uning darajasi har xil bo‘ladi. shaxs xotirasining sifati miyaning faolligi va turli faoliyatga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq ravishda rivojlanadi. atrofni o‘rab olgan borliqni faol biluvchi kishi o‘z miyasi faoliyatini to‘xtovsiz kuchaytiradi. shu bilan birga uning egiluvchanlik darajasini oshiradi. miya egiluvchanligi vaqtincha pasayishi, xotira samarasining susayishi, ba’zi paytda odamning toliqishiga sabab bo‘ladi. dam olgandan keyin yana tiklanadi. odatda miya egiluvchanligi yosh o‘tishi bilan susayadi. masalan, keksa kishilar gaplaridan adashib ketadi, ilgari …

4 / 34

shu bilan birga u psixik hodisa hamdir, turli-tuman harakat, taassurot bo‘lmasa harflar, so‘zlar va fikrlar o‘rtasida paydo bo‘ladigan bog‘lanishlar- ki, bu bog‘lanishlarni psixologlar assosiasiyalar deb ataydilar”. xotira, ya’ni esda olib qolish, idrok qilinayotgan narsalardan hosil bo‘lgan obrazlar o‘rtasida assosiasiyalarning yuzaga kelishidan iboratdir. shu bois inson xotirasidagi assosiasiyalar 3 turga ajratiladi. bular yondoshlik assosiasiyasi, o‘xshashlik assosiasiyasi va qarama-qarshilik assosiasiyalaridan iboratdir. yondoshlik assosiasiyasining asosida vaqt va fazoviy munosabatlar yotadi. boshqacha qilib aytganda, yondoshlik assosiasiyasi bir necha narsa yoki hodisalarni ayni bir vaqtda yoki ketma-ket idrok qilishdan hosil bo‘ladi. masalan, bog‘chada bolasi har kuni o‘zining tarbiyachi opasi va tarbiyalanayotgan guruhini idrok qiladi. keyinchalik, ya’ni katta bo‘lgandan so‘ng bog‘chasini eslasa tarbiyachi opasi va aksincha, tarbiyachi opasini eslasa, bog‘cha guruhi ko‘z o‘ngida gavdalanadi. hozirgi paytda idrok qilinayotgan narsa bilan ilgari idrok qilingan narsa o‘rtasida ma’lum o‘xshashlik bo‘lsa, bu narsalar o‘rtasida o‘xshashlik assosiasiyasi hosil bo‘ladi. masalan, bola dastavval bog‘chaga kelgan paytida bog‘cha mudirasining tashqi ko‘rinishi, ovozi …

5 / 34

odam esda olib qolish paytida assosiasiyalar hosil bo‘lganligini mutlaqo sezmaydi. har xil assosiasiyalarning hosil bo‘lganini odam keyinchalik biror narsani esga tushirish paytida bo‘ladi. xotiraning nerv-fiziologik mexanizmlari xususida to‘xtalar ekanmiz, so‘nggi yillarda texnikaning g‘oyat tez rivojlanishi natijasida turli esda olib qoluvchi apparatlarga bo‘lgan ehtiyoj benihoya ko‘payib ketganligini ta’kidlash joiz. bu o‘z navbatida xotiraning nerv-fiziologik mexanizmlarini psixolog va fiziologlardan tashqari injenerlar, bioximiklar, genetiklar hamda kibernetiklar tomonidan o‘rganilishiga olib keldi. natijada xotiraning nerv fiziologik mexanizmlarini tushuntiruvchi bir qancha yangi nazariyalar maydonga keldi. ana shunday nazariyalardan eng muhimi molekulalarning o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘lgan bioximik nazariyadir. bu nazariyaga ko‘ra biror narsani esda olib qolish va esda saqlab turish maxsus tuzilishni o‘zgarishi bilan bog‘liqdir. o‘tkazilgan tekshirishlarga ko‘ra, biror narsa esda olib qolinganda, asosan nerv hujayralarining (neyronlarning) dendrit shoxlari tarkibida o‘zgarish yuzaga keladi. ular qandaydir boshqacharoq tuzilishga kirib oladilar. dendritlar tuzilishidagi hosil bo‘lgan o‘zgarish darrov o‘tib ketadigan bo‘lmay, ancha mustahkam bo‘ladi. shu sababli esda olib qolgan narsa …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xotira va tafakkur"

9-mavzu. xotira. tafakkur. xayol reja: 9.1. xotira haqida tushuncha. xotira nazariyalari. xotira turlari. 9.2. xotira jarayonlari. xotirani o‘rganish metodlari. xotirani mashqlantirish. mnemotexnika. 9.3. tafakkur haqida tushuncha. emotsional va ijtimoiy intellekt. 9.4. tafakkur operatsiyalari, shakllari va turlari. nutq va tafakkur. tafakkur va muammoli vaziyat. 9.5. intellekt va kreativlik haqida tushuncha. intellektni testlari. 9.6. xayol haqida tushuncha. xayol jarayonlari. 9.7. xayol turlari. xayolning rivojlanishi. amaliy tavsiyalar. tayanch so‘z va iboralar: xotira jarayoni: esda olib qolish, esda saqlash, unutish, qayta esga tushirish, xotira turi: ko‘rish, eshitish, ixtiyoriy, ixtiyorsiz, so‘z-mantiq, emotsional obrazli, mexanik, kasbiy, fenomenal, tafakkur, fikrlash, hissiy bilis...

This file contains 34 pages in PDF format (773.1 KB). To download "xotira va tafakkur", click the Telegram button on the left.

Tags: xotira va tafakkur PDF 34 pages Free download Telegram