xotira, diqqat va tafakkur psixofiziologik asosi

PPTX 52 pages 39.2 MB Free download

52 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.2 MB

File type PPTX

Pages 52

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 52

xotira va tafakkur psixofiziologik asosi psixofiziologiya 2023-2024 shodiboyev sh xotira, diqqat va tafakkur psixofiziologik asosi ba’zi olimlar xotirada saqlanadigan axborotlar genetik axborot kabi dnk yoramida kodga solinadi, degan fikrni aytadilar. lekin ijobiy natija bermadi xotirada saqlanishini markaziy nerv tizimida yuzaga chiqadigan tuzilma — faoliy o’zgarishlar taminlaydi. xotira rnk sintezini tezlashtiradigan moddalar, masalan, fenamin o’rganish jarayonini jadallashtiradi. rnk ahamiyati o`rgatish davomida hayvonlarning miyasida rnk sintezlanishi tezlashadi. ayni vaqtda miyada kichik peptidlar miqdori oshadi. bu peptidlar postsinaptik membrananing ion o’tkazuvchanligiga tasir qiladi. xotira mexanizmlari miya neyronlarining o’zaro bog’lanishlari takomillashishi, ular o’rtasidagi sinapslar faoliyatining faollashishiga ham bog’liq. xususan, o’zgaruvchan sharoitda o’stirilgan hayvonlarda miya neyronlari o’rtasidagi sinapslar soni ko’payadi, postsinaptik membrane qalinlashadi, sinaptik tugmachalar kattalashadi va boshqa o’zgarishlar ro’y beradi. ma’lumotni esda, saqlash vaqtiga qarab bevosita, xotira, qisqa va uzoq vaqtli xotiralar tafovut qilinadi. avtobus oynasidan ko’rib ketilayotgan narsalar 400—500 milli sekund davomida esda turadi. bevosita xotira qisqa vaqtli xotira telefon nomer eslab qolish …

2 / 52

xotiraga o’tkazish murakkab, mashaqqatli jarayon. hayotda orttirilgan tajriba, bilimlar (ona va chet tillar alifbosi, so’zlari-yu, grammatikasidan tortib, juda murakkab matematik formulalargacha) uzoq muddatli xotirada saqlanadi. bu xotiraning hajmi milliard-milliard saqlash birligiga teng bo’lishiga xaramay, kerakli axborot ancha tez topiladi. asab kasalliklariga duchor bo’lgan odamlarda o’tkazilgan kuzatishlar yangi axborotlarni o’zlashtirish va eski axborotni esda saqlash jarayonlarining mexanizmlari bir emasligini ko’rsatdi. bu jarayonlarning biri yuqotilganda, ikkinchisi saqlanib qolishi mumkin. axborotni xotiradan izlab, yuzaga chiqarish jarayonini axborotni saqlash jarayonidan farqlash kerak xotiraning ma’lum tuzilmalar bilan bog’liqligini aniqlashga qaratilgan tekshirishlar natija bermadi. axborotni eslab qolish miya ma’lum soxasining emas, balki bir butun miyaning vazifasidir. miyasi jaroxatlangan odamlarni kuzatish bu taxminning to’g’riligidan dalolat beradi: miya po’stlog’i to’qimasi qancha ko’p yuqotilsa, xotiraning buzilish darajasi shuncha yuqori bo’ladi. ammo, bosh miya tuzilmalarining bazilari xotira mexanizmlarida, xususan axborotni qisqa muddatli xotiradan uzoq muddatli xotiraga o’tkazishda muxim bo’lsa kerak. maxsus adabiyotlarda tutqanoq kasalini davolash maqsadida gip-pokampni jarroxlik yo’li bilan …

3 / 52

. urgatish jarayoni sinapslarda faol xolinoretseptorlar sonini oshiradi, po’stloq neyronlarining asetilxolinga sezgirligini oshiradi. bu eslab qolishni yaxshilaydi. asetilxolinning antagonistlari xotirani shikastlab, amneziyaga (xotira yo’qolishiga) olib keladi. katexolamin va serotonin ham uzoq muddatli xotira mexanizmlarida ishtirok etadi. xususan, noradrenalin shartli signal yuzaga chiqargan qo’zg’alish vaqtini uzaytiradi va shu yo’l bilan tezlashtirib, hosil bo’lgan ko’nikmalarning xotirada saqlanishini taminlaydi. obrazli xotira xayotiy ahamiyatga ega bo’lgan oldin uchratilgan obekt qiyofasini esda saqlash va qayta tiklash imkoniyatini beradi. namoyon bo’lishiga qarab, obrazli, shartli reflektor, xissiy so’z mantiq xotiralarini ajratgan. beritashvili shartli reflektor xotira shartli xarakat va sekretor reaksiyalar hosil bo’lganidan ancha vaqt o’tgach, ularni eslab, takrorlashdan iborat. hissiy xotira boshdan kechirilgan sharoit va hodisalar qayta uchraganida avval shu sharoitlarda namoyon bo’lgan xissiyotlarni eslashni taminlaydi. so’z mantiq xotirasi tashqi jism va hodisalarni ham o’z kechinmayu xatti xarakatlarni ifodalovchi so’zlarni xotirada saqlash va eslashdir. odam va yuqori hayvonlarning ayni paytda ahamiyatga molik narsa yoki hodisaga nisbatan bilim …

4 / 52

azoratdan chetda qolib ketadi. diqqatni bitta hodisaga xaratgan xolda qolganlarini ham ma’lum darajada nazorat qilib turish qobiliyatini rivojlantirish juda muxim. konsentratsiya induksiya bolalarda tovush yoki yorug’lik shartli signaliga, masalan, qo’ngiroq tovushiga yoki qizil lampa yoqilishiga shartli refleks hosil qilinganidan so’ng, qo’ngiroq yoki qizil lampa so’zlarining ;o’zi (avval shartsiz tasirotlar bilan biron marta ham mustaxkamlanmagan bo’lsada) shartli refleksni paydo qiladi. tajriba aksincha o’tkazilganida, masalan» avval so’zga shartli refleks hosil qilib, shartsiz tasirot bilan xech mustaxkamlanmagan qo’ng’iroq chalinganda yoki qizil chiroq yoqilganda shartli refleks yuzaga kelgan. gap shundaki, tajribalardan ancha oldin, bolaning tili chiqayotgan vaqtida miya po’stlog’idagi nutq markazi va turli jismlardan keladigan signallarni qabul qiluvchi markazlar o’rtasida mustaxkam bug’lanishlar hosil bo’lgan 1 signal tizimi va 2 signal tizimi bir tafakkur elektiv yoyilish hodisasi odam so’zni bitta tovush yoki tovushlar majmuasi (tovush signali) sifatida emas, balki ma’lum mazmun sifatida qabul qiladi, so’zning manosini idrok etadi. masalan, «alanga» so’ziga shartli refleks vujudga keltirilgan. …

5 / 52

i bolmish xulosa va muloxazalar shaklida namoyon bo’ladi. vaqtincha aloqa — juda muxim fiziologik va psixologik hodisadir. psixologlar vaqtincha aloqalarni assotsiatsiyalar, deb atashadi. bir jism (yoki hodisa) xususiyatlari tog’risida olingan turli signallar asosida paydo bo’lgan vaqtincha aloqalar keyin shu jismning (yoki hodisaning) ayrim xususiyatlari sezilganda ham uni bir butundek idrok etilishini taminlaydi. tasavvur — muayyan xissiy aks ettirishning mukammal shaklidir. tasavvur etilganda avval organizmni tasirlangan narsa va hodisalarning muayyan tasvirlari paydo bo’ladi. tasavvur avvalgi tasirotlarning miyada qoldirgan izlarini oliy taxlili va sintezi natijasidir. u assotsiatsiyalar zanjiriga yoki murakkab vaqtincha aloqalarga asoslangan. voqelikni mavxum — umumlashtirilgan xolda aks ettirish faqat odamga xos. dildagi, gapiriladigan, yoziladigan so’zlar (ikkinchi signal tizimi) orqa miya, mavxum tushunchalarga asoslanib fikr yuritish qobiliyatining rivojlanishi atrof dunyoni mavxum — umumlashtirilgan xolda aks ettirishini yuzaga chiqardi. natijada insoniyat tabiat hodisalarini bilish va ulardan foydalanishida katta ustunlikni qo’lga kiritdi. miya po’stlog’ining ikkinchi signal tizimi faoliyatiga dahldor sohalari odamning tanasi simmetriyalikka …

Want to read more?

Download all 52 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xotira, diqqat va tafakkur psixofiziologik asosi"

xotira va tafakkur psixofiziologik asosi psixofiziologiya 2023-2024 shodiboyev sh xotira, diqqat va tafakkur psixofiziologik asosi ba’zi olimlar xotirada saqlanadigan axborotlar genetik axborot kabi dnk yoramida kodga solinadi, degan fikrni aytadilar. lekin ijobiy natija bermadi xotirada saqlanishini markaziy nerv tizimida yuzaga chiqadigan tuzilma — faoliy o’zgarishlar taminlaydi. xotira rnk sintezini tezlashtiradigan moddalar, masalan, fenamin o’rganish jarayonini jadallashtiradi. rnk ahamiyati o`rgatish davomida hayvonlarning miyasida rnk sintezlanishi tezlashadi. ayni vaqtda miyada kichik peptidlar miqdori oshadi. bu peptidlar postsinaptik membrananing ion o’tkazuvchanligiga tasir qiladi. xotira mexanizmlari miya neyronlarining o’zaro bog’lanishlari takomillashishi, ular o’rtasidagi si...

This file contains 52 pages in PPTX format (39.2 MB). To download "xotira, diqqat va tafakkur psixofiziologik asosi", click the Telegram button on the left.

Tags: xotira, diqqat va tafakkur psix… PPTX 52 pages Free download Telegram