genlar tuzilishi va ularning funktsional xususiyatlari

DOCX 6 pages 26.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

2-mavzu: gen. genlar tuzilishi, genomlar xilma-xilligi va ularning strukturasi. gen (dr.-grech. γένος avlod) — tirik organizmlarning strukturaviy va funktsional irsiy birligidir. gen dnkning shunday uchastkasiki, unda ma'lum bir polipeptid yoki fuktsional rnk ketma-ketligi berilgan. genlar (aniqroq, genlar alleli) organizmlarning ko'payishida ajdoddan avlodga o'tadigan irsiy belgilarni belgilaydi. ba'zi organizmlar orasida, asosan bir hujayralilarda, ko'payish bilan bog'liq bo'lmagan holda genlarning gorizontal o'tishi uchrab turadi. gen – irsiy axborot birligi bo'lib, genom yoki xromosomada ma'lum o'rinni egallagan va organizmda ma'lum funktsiyani nazorat qiladi. genning klassik belgilanishi: bitta gen – bitta belgi. gen ( qadimgi. -yunon. γένος — urug', kelib chiqish) — tirik organizmlar irsiyatining tarkibiy va funktsional birligi demakdir. gen - ma'lum bir polipeptid yoki funktsional rnk ketma-ketliklarini yuzaga chiqaruvchi dnk ketma-ketliklari bilan ifodalanadi. genlar (aniqrog'i, genlar allellari) ko'payish jarayonida organizm irsiy belgilarining ota-ona genotiplaridan avlodlarga o'tishini belgilaydi. bunda ayrim organellalar (mitoxondriya, plastidlar) o'z belgilarini yuzaga chiqaruvchi organizm genomiga ta'luqli bo'lmagan o'ziga xos …

2 / 6

va genlarning soni bo'yicha genomlar 2 sinfga aniq farqlanishi mumkin: 1 sinf: katta bo'lmagan kompakt genomlar. ularning o'lchami odatda 10 mln juft asosdan ko'p bo'lmagan hamda genom o'lchami va genlar soni bo'yicha qat'iy mutanosiblikka ega. bunday genomlarga barcha viruslar va prokariotlar egadir. bu organizmlarda genlar zichligi ming juft asosda 0,5 dan 2 tagacha genni tashkil qiladi va genlar o'rtasida juda qisqa uchastkalar mavjud bo'lib genomning 10-15% ini egallaydi. bunday genomlardagi genlararo uchastkalar asosan regulyator elementlardan tashkil topgan. 2 sinf: juda katta hajmli genomlar bo'lib ularning o'lchami 100 mln juft asosdan ortiqdir. ularning genomlari va genlari miqdori o'tasida aniq o'zaro bog'liqlik mavjud emas. bu sinfga ko'p hujayrali eukariotlarning va ba'zi 1 hujayrali eukariotlarning katta genomlari kiradi. birinchi sinf genomlaridan farq qilgan holda bu sinf genomlaridagi ko'pchilik nukleotidlar na oqsil va na rnk kodlovchi ketma-ketliklarga kiradi. prokariotlar va eukariotlar genomi. prokariotlar genomi. - genom nukleoidning yagona xalqasimon dnk molekulasida- bakteriyalarning yadro apparatida …

3 / 6

o'zaro bog'langan o'xshash oqsillarni kodlovchi bakteriyalarning struktur genlari klaster (klaster- ayrim xususiyatlarga ega mustaqil bir birlik sifatida qarash mumkin bo'lgan bir nechta elementlarning birlashmasi) genlarni tashkil etadi. masalan, e. coli bakteriyasining laktoza genlari klaster gen hisoblanadi. bu genlar substrat ta'sirida indutsirlanib yoki repressiyalanib turadi. gen ekspressiyasini umumiy boshqarib, nazorat qiluvchi, barcha struktur gen va elementlarni o'z ichiga olgan butun sistema operon deb ataladi. operon modeli 1961 yilda f. jakob va j. mono tomonidan taklif qilingan. ichak tayoqchasi bakteriyasida 2584 ta operon kashf etilgan. eukariotlarda operonlar aniqlanmagan. operonda genlar quyidagi ketma-ketlikda joylashgan: promator-operator-struktur gen (laktozaning sinteziga javob beruvchi) –terminator. promotor rnk-polimeraza fermenti kelib o'tiradigan saytga ega. struktur genlarning transkriptsiyasini laci genomi bilan kodlanuvchi oqsil-repressor boshqaradi. struktur genlar negativ boshqariladi, ya'ni ularning transkriptsiyasi oqsil repressor tomonidan o'chirilguniga qadar davom etadi. lac-repressor oqsili struktur genning transkriptsiyasi boshlanishida operator gen bilan bog'lanadi hamda intsiatsiya va rnk-polimeraza harakatining oldini oladi. repressor oqsil 2 ta sayt …

4 / 6

rukturasining o'rganilishi natijasida genlararo uchastkalar kabi, lekin faqat gen ichida hech narsani kodlamaydigan uchastkalar borligi aniqlandi. r. roberts va f. sharp boshchiligidagi bir guruh olimlar bunday genlarni 1977 yilda adenoviruslarda aniqladi. kodlamaydigan uchastkalar intron, kodlovchi uchastkalar ekzon deb nomlandi. bakteriya va bakteriyalarni zaralovchi viruslarda intronlar bo'lmaydi. “odam genomi” loyihasi ma'lumotlariga ko'ra, genomning 1 % i ekzon, 24 % i intronlardan iborat. eukariotlar genetik materialining prokariotlarga nisbatan asosiy xususiyati ortiqcha dnk ning mavjudligidir. masalan, eschericha coli genomining 88,6 % i genlar, 11 % ga yaqini genlararo bo'sh joylardan iborat. bo'sh joylar o'rtacha o'lchami 118 juft nukleotidlardan iborat. biroq genlararo bo'sh joylar ham juda tez-tez regulyator funktsiyani bajarib turadi. o'tgan asrning 60 yillari oxirida amerikalik olimlar r. britten va e. devidson eukariotlar molekulyar strukturasining asosiy xususiyatlarini –turli darajada takrorlanuvchi nukleotidlar ketma-ketligini ochdilar. genlarning genomda joylashishi. genlar genomda interspersiya (tartib bilan) printsipi asosida joylashib, noyob ketma-ketliklar bilan navbatlashib turadi. i tip- xenopus laevis …

5 / 6

k plazmodiysida bo'lib, 6000 j. atrofidagi nukleotidlardan iborat. bir qancha o'simliklar katta mtdnk molekulasiga ega (25 mln j.n. gacha). o'simliklarning mitoxondrial dnk si kodlanmaydigan nukleotidlar ketma-ketligiga ega. har qaysi mitoxondriya o'zida genomining bir necha nusxalarini saqlaydi.masalan, odamning jigar hujayralarida 2 ming atrofida mitoxondriya bo'lib, ularning har birida 10 tagacha bir xil genom saqlanadi. mitoxondriyalarda genetik kod quyidagi qoidaga bo'ysunadi: agar 2 kodon 2 ta bir xil nukleotidga ega bo'lib, uchinchi nukleotid bir xil asos (purin- a va g yoki pirimidinli g va ts) bo'lsa, ular bir xil aminokislotani kodlaydi. masalan, universal kodda aua kodi izoleytsinni, aug metioninni kodlasa, mitoxondrianing ideal kodida esa har ikkalasi metioninni kodlaydi. telomerlar- xromosomalarning oxirgi qismlari, uchlari. ular xromosomalarning yaxlitligini va bir butunligini ta'minlaydi, ya'ni xromosomalar uzilgan qismlari bilan ulanishi mumkin, lekin hech qachon telomera qismi bilan ulanmaydi. telomerdagi takrorlar: xromosomalar bir-biri bilan bog'lanishni boshlaydigan odam telomeralarining kritik uzunligi 12,8 telomer takrorlardan iborat. odam telomerlari ttaggg …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genlar tuzilishi va ularning funktsional xususiyatlari"

2-mavzu: gen. genlar tuzilishi, genomlar xilma-xilligi va ularning strukturasi. gen (dr.-grech. γένος avlod) — tirik organizmlarning strukturaviy va funktsional irsiy birligidir. gen dnkning shunday uchastkasiki, unda ma'lum bir polipeptid yoki fuktsional rnk ketma-ketligi berilgan. genlar (aniqroq, genlar alleli) organizmlarning ko'payishida ajdoddan avlodga o'tadigan irsiy belgilarni belgilaydi. ba'zi organizmlar orasida, asosan bir hujayralilarda, ko'payish bilan bog'liq bo'lmagan holda genlarning gorizontal o'tishi uchrab turadi. gen – irsiy axborot birligi bo'lib, genom yoki xromosomada ma'lum o'rinni egallagan va organizmda ma'lum funktsiyani nazorat qiladi. genning klassik belgilanishi: bitta gen – bitta belgi. gen ( qadimgi. -yunon. γένος — urug', kelib chiqish) — tirik organizmlar...

This file contains 6 pages in DOCX format (26.4 KB). To download "genlar tuzilishi va ularning funktsional xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: genlar tuzilishi va ularning fu… DOCX 6 pages Free download Telegram