gaplarning tuzilish jihatdan turlari

PPTX 10 pages 67.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.6 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

nutqning fonetik birliklari. bo`g`in va urg`u gaplarning tuzilish jihatdan turlari. sodda gap turlari. ikki bosh bo`lakli sodda gaplar reja: 1.sodda gap turlari. 2. ikki bosh bo‘lakli gapning tuzilishi. 3. bir bosh bo‘lakli gaplar gaplarning tuzilish jihatdan turlari har qanday gapning tuzilish jihatidan turlarini uning grammatik asosi belgilab beradi. gapning grammatik asosini bosh bo‘laklar: ega va kesim tashkil etadi. gap tarkibidagi grammatik asos (ega va kesim) ning ishtirokiga ko‘ra gaplar tuzilish jihatidan ikki turga bo‘linadi: sodda gaplar va qo‘shma gaplar. bitta grammatik asosiga ega bo‘lib ma`lum bir fikr va his- hayajonni ifodalovchi gaplar sodda gaplar deyiladi. ikki va undan ortiq grammatik asosdan iborat bo‘lib, nisbatan murakkabroq fikrni ifodalovchi gaplar qo‘shma gap deyiladi. masalan: chor atrofga yoyganda gilam, aslo yoqdir bundayin ko‘klam. (h.o.) til bilan til dushman bo‘lmaydi, o‘ldirmaydi qo‘shiqni qo‘shiq (r.h.) keltirilgan misollarning birinchisi sodda gap bo‘lib, uning grammatik asosi bitta: ega va kesimdan (yoqdir ko‘klam) ikkinchi gap esa qo‘shma gap, …

2 / 10

nchi darajali bo‘laklar ham ishtirok etgan gaplar yoyiq gap deyiladi. masaln: aziz va ulug‘ bo‘lgan allohga bir soat astoyidil tavajjuh qilishning quyosh nuri tushadigan barcha narsadan yaxshiroqdir. (abduni zajjoj). bu gapda aziz va ulug‘ bo‘lgan (aniqlovchi), allohga (to‘ldiruvchi), bir soat (aniqlovchi) astoyidil tavajjud qilishning (aniqlovchi), yaxshiroqdir (kesim). shu boisdan bu gap yoyiq gapdir. gaplar tuzilish jihatdan ikki guruhga bo‘linadi: 1. sodda gap bir predikativ birlikdan iborat bo‘lib, uning tarkibi ayrim gaplarga bo‘linmaydi. masalan: g‘ir-g‘ir shabada turli-tuman giyohlarning hidlarini olib keladi. (o.). oqil va donolar bilan suhbatdosh bo‘ling. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). 2. qo‘shma gap mazmun va grammatik jihatdan birikkan ikki va undan ortiq predikativ birliklardan tuzilib, uning tarkibi ikki va undan ortiq gaplarga bo‘linadi. masalan: hali daraxtlar barg chiqarmaganu, pushti guldastaga o‘xshab gullagan bir tup bodom qo‘shni hovlining devori osha yashnab turibdi. (p.q.). haqiqiy do‘stlik suvdek zilol, qalbaki do‘stlik – tuz qo‘shilgan asal. (maqol). sodda gap sodda gaplar grammatik asosining …

3 / 10

klar (bulutlar – ega, to‘sib turardi – kesim)dan tashqari , ikkinchi darajali bo‘laklar ham (hamon, qaysarlik bilan - hollar, quyosh - aniqlovchi, yuzini – to‘ldiruvchi) qatnashgan. shuning uchun bu gap yoyiq gapdir. bir bosh bo‘lakli gaplar ham, ikki bosh bo‘lakli gaplar ham zarur bo‘laklarning to‘la ifodalanishi yoki tushirilishiga ko‘ra ikki turga ajratiladi: to‘liq gap va to‘liqsiz gap. to‘liq gaplarda zarur bo‘laklarning barchasi qatnashadi, to‘liqsiz gaplarda zarur bo‘laklarning biri yoki bir qismi tushiriladi. masalan: - ilgari qaerda ishlagan edilar? (to‘liq gap). – dastavval surxondaryoda, keyin qarshi cho‘lida. (o.y.) (to‘liqsiz gap). ikki bosh bo‘lakli gapning tuzilishi ikki bosh bo‘lakli gap ikki grammatik tarkibi: ega tarkibi va kesim tarkibi mavjud bo‘lgan gapdir. - ega yoki ega va unga taalluqli so‘zlar ega tarkibini tashkil etsa, kesim yoki kesim va unga taalluqli so‘zlar kesim tarkibini tashkil qiladi. masalan: kecha tunda esgan kuchli shamol katta archaning tanasini ikkiga ayirib yubordi. buni chizmada quyidagicha tasvirlash mumkin: 3-§. …

4 / 10

om chog‘i... vatan bo‘ylab qadam - qadamlab quyosh o‘tdi dengizlar, tog‘lar ortiga. (shayxzoda). aqlni beaqldan o‘rgan. (maqol). bir bosh bo‘lakli gaplar, bosh bo‘lakning qaysi biridan tashkil topishiga ko‘ra, ikki guruhga bo‘linadi: egasiz gaplar, kesimsiz gaplar. egasiz bir bosh bo‘lakli gaplar faqat kesim tarkibidan topish mumkin yoki mumkin emasligiga ko‘ra egasi topiladigan va egasi topilmaydigan gaplarga bo‘linadi. kesimsiz bir bosh bo‘lakli gaplar nominativ (atov) gaplardir. 1. egasi topiladigan gap egasi topiladigan gaplarda egasi kesim orqali beriladigan so‘roq bilan topish mumkin. bunday gaplar shaxsi aniq, shaxsi noaniq, shaxsi umumlashgan gaplarga bo‘linadi. shaxsi aniq gap. kesimi, asosan, fe’l bilan, ba’zan fe’ldan boshqa so‘z bilan ifodalanib, harakatni bajaruvchi shaxsni aniq ko‘rsatib turadigan bir bosh bo‘lakli gap shaxsi aniq gap deyiladi. shaxsi aniq gaplarda ega lesik jihatdan shakllanmaydi va unga hech qanday ehtiyoj ham bo‘lmaydi; kesim vazifasida kelgan so‘z tarkibidagi tuslovchi affikslar shaxsni aniq ko‘rsatib turadi. shaxsi aniq gapning kesimi quyidagicha ifodalanadi: 1. aniqlik (ijro) …

5 / 10

hart maylidagi fe’l bilan: xulosangizga astoydil ishonsangiz, nimdan qo‘rqasiz? tushuntirsangiz, tushunishadi. (j.abdullaxonov). shaxsi aniq gapning kesimi ba’zan fe’ldan boshqa so‘zlar bilan ham ifodalanishi mumkin. masalan: kelishgan, o‘qimishlisiz, buning ustiga yoshsiz. (f.musajonov). mulla usmon, ... hammasidan xabardorsiz. (p.qodirov). shaxsi aniq gaplar badiy adabiyotda, ayniqsa, dialogik nutqda ko‘p qo‘llanadi. 2. egasi topilmaydigan gap kesimi orqali harakatni bajaruvchi shaxs (ega)ni topish mumkin bo‘lmagan bir bosh bo‘lakli gap egasi topilmaydigan yoki shaxssiz gap deyiladi. bunday gaplarda egani kiritib ham bo‘lmaydi, gapning kesimi orqali aniqlab ham bo‘lmaydi. egasi topilmaydigan gapning kesimi ko‘pincha tarkibli bo‘lib, quyidagicha ifodalanidi: 1. –(i)b affiksli ravishdosh hamda «bo‘ladi»// «bo‘lmaydi» so‘zi bilan: el og‘ziga elak tutib bo‘lmaydi. (maqol). momaqaldiroqning gumburiga chidab bo‘lmaydi. (j.abdullaxonov). – nima endi, haq gapni ham gapirib bo‘lmaydimi? - ... so‘radi u. (f.musajonov). 2. shart maylidagi fe’l hamda «bo‘ladi»// «bo‘lmaydi» so‘zi bilan: - shu tor yo‘ldan afg‘onistonga o‘tsa bo‘ladi. (k.yashin.). 3. harakat nomi va «zarur», «mumkin», «shart», «lozim», «darkor», …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gaplarning tuzilish jihatdan turlari"

nutqning fonetik birliklari. bo`g`in va urg`u gaplarning tuzilish jihatdan turlari. sodda gap turlari. ikki bosh bo`lakli sodda gaplar reja: 1.sodda gap turlari. 2. ikki bosh bo‘lakli gapning tuzilishi. 3. bir bosh bo‘lakli gaplar gaplarning tuzilish jihatdan turlari har qanday gapning tuzilish jihatidan turlarini uning grammatik asosi belgilab beradi. gapning grammatik asosini bosh bo‘laklar: ega va kesim tashkil etadi. gap tarkibidagi grammatik asos (ega va kesim) ning ishtirokiga ko‘ra gaplar tuzilish jihatidan ikki turga bo‘linadi: sodda gaplar va qo‘shma gaplar. bitta grammatik asosiga ega bo‘lib ma`lum bir fikr va his- hayajonni ifodalovchi gaplar sodda gaplar deyiladi. ikki va undan ortiq grammatik asosdan iborat bo‘lib, nisbatan murakkabroq fikrni ifodalovchi gaplar qo‘shma gap dey...

This file contains 10 pages in PPTX format (67.6 KB). To download "gaplarning tuzilish jihatdan turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: gaplarning tuzilish jihatdan tu… PPTX 10 pages Free download Telegram