o'zbekiston yuksak o'simliklarining zamonaviy tizimi

DOC 59 стр. 491,5 КБ Бесплатная загрузка

59 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 491,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 59

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 59

o’. p. pratov, m. m. nabiyev o’zbekiston yuksak o'simliklarining zamonaviy tizimi bo’lim, ajdod, qabila, oila, turkumlarning o'zbekcha, ilmiy va ruscha nomlari i kitob „o'qituvchi” nashriyot- m atbaa ijodiy uyi toshkent - 2007 bbk 28.592(5u) ushbu qo'llanma eng so'nggi, xalqaro qabul qilingan yangi taksonomik birlik va tizimlar asosida o'zbekistonning boy (4500 ga yaqin tur) o’simliklariga moslab yozildi. unda respublikamiz florasiga oid barcha yirik taksonomik birliklar (ajdod (sinf, ajdod (sinf)cha, qabila, oila, turkum) va bo'limlarning o'zbekcha, ilmiy (lotincha), ruscha nomlari va taksonlarning qo'shimcha (affiks)lari ilk bor to'liq keltirildi. taqrizchilar: b.f.d., prof. o. a. ashurmetov, b.f.d. a.s. yuldashev isbn 978-9943-02-085-6 © ,,o'qituvchi” nmiu, 2007 kirish o'zbekiston o'simliklarga nihoyatda boy respublika. o'zrfa “botanika” ilmiy-ishlab chiqarish markazi olimla-rining ma'lumotlariga ko'ra, o'zbekistonda 4500 ga yaqin yuksak o'simlik turlari o'sadi. bular orasida xalq xo'jaligining turli tarmoqlarida ishlatib kelinayotgan va o'zbekiston respublikasi „qizil kitobi" ga kiritilgan turlar bor. ta'kidlash joizki, maktab o'quvchilari, litsey, kollej va oliy o'quv yurtlarining …

2 / 59

masalan, loladoshlar oilasi dunyo miqyosida 10 ta, qirqquloqdoshlar 5 ta, toshyorardoshlar 4 ta, tuyatovondoshlar 4 ta mustaqil oilaga ajratildi va ularga o'zbekcha nomlar berildi. izlanishlar natijasida o'zbekistonda 4 bo'lim, 8 ajdod, 18 ajdod-cha, 111 qabila va 172 oilaga mansub 1003 turkum mavjudligi aniqlandi. ajratilgan oilalar bilan bir qatorda, qo'shilgan oilalar ham bor. botanika nomcnklaturasi qoidalariga amal qilingan holda ayrim oilalarning nomlarini turkumlarga asoslanib yozish tavsiya etildi. unga ko'ra krestguldoshlar oilasini — karamdoshlar, dukkak-doshlarni — burchoqdoshlar, labguldoshlarni — yalpizdoshlar, soyabondoshlarni — ziradoshlar, murakkabguldoshlarni —qoqio'tdoshlar va boshoqdoshlarni — bug'doydoshlar deb atash tavsiya etildi. uzoq yillar davomida ishlatib kelingan eng yirik birliklardan tip — bo'limga, sinf — ajdodga, tartib — qabilaga aylantirildi va ularning har biriga boshqa birliklarda takrorlanmaydigan qo'shimchalar (affikslar) berildi (1-jadval). darsliklarda va ilmiy asarlarda oraliq birliklarni yasash uchun ishlatib kelinayotgan „kenja" so'zi o'rniga — „cha" qo'shimchasi yoki „kichik" so'zini ishlatish o'rinli deb topildi. „kesh'a" so'zi oilada oxirgi farzand uchun ishlatiladi. …

3 / 59

ar; ajdodchaga — kabi; qabilaga — namo, dor; oilaga — dosh, guldosh affikslarini qo'shib yozishni tavsiya etamiz. darsliklarda ko'p ishlatiladigan birlik — oilalarning ilmiy va o'zbekcha nomlarini yozishda juda ko'p chalkashliklarga yo'l qo'yildi. mana shulardan ayrimlari: torondoshlar oilasi — otquloqlar yoki grechixalar, yalpizdoshlar oilasi — yasnotka yoki labguldoshlar, loladoshlar oilasi — liliyadoshlar, ra'nodoshlar oilasi —roza-doshlar, atirguldoshlar, deb yozib kelindi. bo'limdan turkumgacha bo'lgan sistematik birliklarni aniq tasavvur etish maqsadida „botanika nomenklaturasining xalqaro kodeksi" (rus tilida) hamda juda ko'p ilmiy asarlar, darsliklar va lug'atlar o'rganilib, qiyoslandi va tahlil qilindi. № ilmiy (lotincha) nomi qo'shimcha-lari o'zbekcha nomi qo'shimcha-lari 1 regnum (vegetabile) — o'simliklar dunyosi — 2 subregnum (vegetabile) — o'simliklar dunyo-chasi (kichikdunyosi) — 3 divisio phyta bo'lim toifa 4 subdivision phytina bo'limcha, kichik bo'lim singari 5 classis opsida ajdod (sinf) simon, shag 6 subclassis idea ajdodcha (sinfcha) kichik ajdod kabilar 7 ordo ales qabila(tartib) namo, dor 8 subordo ineae qabilacha, kichik qabila 9 …

4 / 59

imliklarning ajdod (sinf)cha va ustqabilalardan iborat tizimi sxemasi (1-cxema) keltirildi. 1- sxema ajdodchalar.1. magnoliyakabilar (magnoliidae). 2. ayiqtovon-kabilar (ranunculidae). 3. chinnigulkabilar (caryophyllidae). 4. temirdaraxtkabilar (hamamelididae). 5. dalachoykabilar (dilleniidae). 6. ra'nokabilar (rosidae). 7. qoqio'tkabilar (asteridae).8. yalpizkabilar (lamiidae). 2- sxemada bir urug'pallali o'simliklar ajdodi (sinfi)ga mansub gulli o'simliklarning ajdod (sinf) va ustqabilalardan iborat tizimi sxemasi keltirilgan . unda 4 ta ajdod (sinf)cha berilgan. bu tizim chet ellarda to'lig'icha yoki ayrim o'zgartirishlar bilan hayotga joriy etilgan. shu asosda yangi darslik va ilmiy asarlar yozila boshlandi. bizda esa ingliz, rus va boshqa tillarda nashr etilgan asarlar ozligi hamda ulardagi o'zgarishlarning o'zbekiston florasiga (o'simliklariga) moslab yozilgan asarlarning kamligi tufayli aksariyat darslik, o'quv qo'llanma va ilmiy asarlar eski 2- sxema ajdodchalar: 1. lolakabilar (liliidae). 2. palmakabilar (arecidae). 3. bulduruqkabilar (alismafiidae). 4. triuriskabilar (triurididae). sistematik birliklar va atamalar bilan nashr etilmoqda va o'qitilmoqda. tavsiya etilayotgan yirik taksonlar tizimi botanika fanining dunyo miqyosida tan olingan eng muhim nazariy g'oyalarini …

5 / 59

simliklar-visshie sporovie rasteniya bo'lim. qirqbo'g'imtoifa o'simliklar (equisetophyta) — xvoshevidnie ajdod (sinf). qirqbo'g'imsimonlar (equisetopsida) — xvoshovie qabila. (tartib). qirqbo'g'imnamolar (equisetales) — xvoshovie oila. qirqbo'g'imdoshlar (equisetaceae rich, ex dc.) — xvoshovie turkum. qirqbo'g'im (equisetum l.) — xvosh bo'lim. qirqquloqtoifa yoki paporotniktoifa o'simliklar (polypodiophyta) — paporotnikovidnie ili paporotniki ajdod (sinf). ilontilsimonlar yoki ofioglossimonlar (ophioglossopsida) — ujovnikovie ili ofioglossovie qabila. ilontilnamolar yoki ofioglossnamolar (ophio-glossales) — ujovnikovie oila. ilontildoshlar yoki ofioglossdoshlar (ophioglossaceae (r.br.) agardh) — ujovnikovie turkum. ilontili yoki ofioglossum (ophioglossum l.) — ujovnik turkum. shingilcha (botrychium sw.) — gvozdovnik ajdod (sinf). qirqquloqsimonlar (polypodiopsida) — polipodievie ajdodcha (sinfcha). qirqquloqkabilar (polypodiidae) — polipodievie qabila. qirqquloqnamolar yoki siateyanamolar (cyatheales) — tsiateynie oila. qirqquloqdoshlar (athyriaceae alst.) — kochedijni-kovie turkum. atirium, qirqquloq (athyrium roth.) — kochedijnik turkum. pufakdor (cystopteris bernh.) — puzirnik oila. aspidiyadoshlar (aspidiaceae mett. ex frank) — aspi-dievie turkum. qirqquloq (dryopteris adans.) — shitovnik turkum. serqator (polystichum roth.) — mnogoryadnik oila. telipterisdoshlar (thelypteridaceae pichi shermolli) — telipterisovie …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 59 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o'zbekiston yuksak o'simliklarining zamonaviy tizimi"

o’. p. pratov, m. m. nabiyev o’zbekiston yuksak o'simliklarining zamonaviy tizimi bo’lim, ajdod, qabila, oila, turkumlarning o'zbekcha, ilmiy va ruscha nomlari i kitob „o'qituvchi” nashriyot- m atbaa ijodiy uyi toshkent - 2007 bbk 28.592(5u) ushbu qo'llanma eng so'nggi, xalqaro qabul qilingan yangi taksonomik birlik va tizimlar asosida o'zbekistonning boy (4500 ga yaqin tur) o’simliklariga moslab yozildi. unda respublikamiz florasiga oid barcha yirik taksonomik birliklar (ajdod (sinf, ajdod (sinf)cha, qabila, oila, turkum) va bo'limlarning o'zbekcha, ilmiy (lotincha), ruscha nomlari va taksonlarning qo'shimcha (affiks)lari ilk bor to'liq keltirildi. taqrizchilar: b.f.d., prof. o. a. ashurmetov, b.f.d. a.s. yuldashev isbn 978-9943-02-085-6 © ,,o'qituvchi” nmiu, 2007 kirish o'zbekiston o'sim...

Этот файл содержит 59 стр. в формате DOC (491,5 КБ). Чтобы скачать "o'zbekiston yuksak o'simliklarining zamonaviy tizimi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o'zbekiston yuksak o'simliklari… DOC 59 стр. Бесплатная загрузка Telegram