электрон туловлар тизимида ахборотларни химоялаш

DOC 549.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1352096688_28927.doc электрон туловлар тизимида ахборотларни химоялаш www.arxiv.uz электрон туловлар тизимида ахборотларни химоялаш режа: 1. электрон туловлар тизими асослари; 2. идентификацияловчн шахсий номерни химоялаш; 3. pos тизими хавфсизлигини таъминлаш; 4. банкоматлар хавфсизлигини таъминлаш; 5. internetда мавжуд электрон туловлар хавфсизлигини таъминлаш; 6. ахборотларни химоялашнинг асосий восаталари. электрон туловлар тизими асослари электрон туловлар тизими деб банк пластик карталарини тулов воситаси сифатада кулланилишидаги усуллар ва уларни амалга оширувчи субъектлар мажмуасига айтилади. пластик карта — шахсий тулов воситаси булиб, у мазкур воситадан фойдаланадиган шахсга товар ва хизматларни накдсиз пулини тулаш, бундан ташкари банк муассасалари ва банкоматлардан накд пулни олишга имкон беради. пластик картани тулов воситаси сифатида кабул килувчилар, савдо ва хизмат курсатувчи корхоналар, банк булимлари хамда бошкалар шу пластик карталарга хизмат курсатувчи кабул килувчилар тармогини ташкил этади. электрон туловлар тизимини яратищда пластик карталарга хизмат курсатиш конун-коидаларини ишлаб чикиш ва уларга риоя килиш асосий масалалардан бири булиб хисобланади. ушбу коидалар нафакат техникавий (маълумотларни стандартлаш, ускуналар ва …
2
маълумотлар укилади ва мижоз уз pin-коди (personal identification number • идентификацияловчи шахсий номер)ни киритади ва клавиатура оркали тулов учун зарурий киймат терилади. агар мижозга накд пул керак булса, бу холда у банкоматдан фойдаланиши мумкин. ушбу жараёнларни бажаришда жараёнлар маркази имкониятларидан фойдаланилади. жараёнлар маркази – махсуслаштирилган сервис ташкилот булиб, банк-эквайерларидан ёки хизмат курсатиш манзилларидан келадиган муаллиф суровномаларни ва транзакция протоколларини кайта ишлашни таъминлайди. ушбу ишларни амалга ошириш учун жараёнлар маркази маълумотлар базасини киритади. бу маълумотлар базаси тулов тизими, банк аъзолари ва пластик карта сохиблари тугрисидаги маълумотларни уз таркибига олади. пластик карталар тулов буйича кредитли ёки дебетли булиши мумкин. кредитли карталар буйича карта сохибига купинча мухлати 25 кунгача булган вакганча карз берилади. буларга visa, master card, american express карталари мисол була олади. дебетли карталарда карта сохибининг банк-эмитентидаги хисобига олдиндан маълум микдорда маблаг жойлаштиради. ушбу маблагдан харид учун ишлатилган маблаглар суммаси ошиб кетмаслиги лозим. ушбу карталар факатгина шахсий эмас, балки корпоратив хам булиши …
3
ийлигини аниклаш; • алока каналлари оркали жунатилаётган электрон хужжатларни химоялаш; • электрон хужжатларининг юборилганлигига ва кабул килинганлигига ишонч хосил килиш; • хужжатнинг бажарилишини таъминлаш. электрон туловлар тизимида ахборотларни химоялаш функцияларини таъминлаш максадида куйидагилар амалга оширилиши керак: · тизимнинг четки бугинларига киришни бошкариш; · ахборотларнинг яхлитлигини назорат килиш; · хабарларнинг махфийлигини таъминлаш; · абонентларни узаро аутентификациялаш; · хабарнинг муаллифлигидан воз кеча олмаслик; · хабарнинг етказилганлигини кафолатлаш; · хабар буйича бажариладиган чора-тадбирлардан воз кеча олмаслик; · хабарлар кетма-кетлигини кайд килиш; · кетма-кет хабарлар яхлитлигини таъминлаш. идентификацияловчн шахсий номерни химоялаш pin-кодларини xимoялaш тулов тизими хавфсизлигини таъминлашда асосий омилдир. шу боис у факатгина карта сохибига маълум булиб, электрон туловлар тизимида сакланмайди ва бу тизим буйича юборилмайди. умуман олганда, pin банк томонидан берилиши ёки мижоз томонидан танланиши мумкин. банк томонидан бериладиган pin куйидаги икки вариантдан бири буйича амалга оширилади: 1) мижоз хисоб раками буйича криптография усули билан ташкиллаштирилади; ушбу жараённи куйидагича тасвирлаш мумкин: ушбу усулнинг …
4
усулида элемент киритган pin код маълумотлар базасидаги шифрланган код билан таккосланилади. алгоритмлашган текшириш усулида эса мижоз киритган pin код, махфий калитдан фойдаланган холда, махсус алгоритм буйича узгартирилади ва картадаги ёзув билан таккосланилади. ушбу усулнинг афзалликлари: • асосий компьютерда pin сакланмайди ва натижада персонал томонидан угирланмайди; • pin код телекоммуникация оркали жунатилмайди. pos тизими хавфсизлигини таъминлаш pos тизимини аник тасаввур килиш учун куйидаги чизмани келтирамиз: ушбу чизма буйича харидор уз пластик картасини урнатиб, pin кодини киритади. сотувчи уз навбатида пул суммасини киритади. шундан сунг, банк-эквайерга (сотувчи банки) пулни кучириш учун суровнома юборилади. банк-эквайер, уз навбатида, картанинг хакикийлигини аниклаш учун суровномани банк-эмитентга жунатади. натижада, банк-эмитент пулни банк-эквайерга сотувчи хисобига кучиради. пул кучирилгандан сунг, банк-эквайер томонидаи pos-терминалга хабарнома жунатилади. ушбу хабарда транзакция бажарилганлиги хакида маълумот булади. шундан сунг, сотувчи харидорга махсулот ва квитанциясини такдим этади. уз-узидан куриниб турибдики, ушбу жараёнда хар хил вокеалар содир булиши мумкин. pos тизимининг энг заиф кисми бу pos-терминалдир. …
5
ат банк компьютерларидан мустакил ишлайди ва бажариладиган транзакциялар хакидаги ёзувларни уз хотирасида саклайди хамда принтерга узатиб, уларни чоп килади. on-line режимда банкомат бевосита банк компьютерлари билан телекоммуникация оркали уланган булади. транзакциясини амалга ошириш максадида бан​комат банкдаги компьютер билан куйидаги xaбapлap билан алмашади: · банкомат суровномаси; · банкнинг жавоб хабари; · банкоматнинг туловни бажарганлиги хакидаги хабарни бериш. хозирги кунда банкоматлар тармокларидан бир неча банкларгина фойдаланади. бу ерда мавжуд булган асосий муаммо бу банкларнинг махфий ахборотларини (масалан, махфий калит) бир-биридан химоялашдир. ушбу муаммонинг ечими сифатида pin кодни, марказлаштирилган холда, хар бир банк томонидан текшириш таклиф килинади. бундан ташкари банкоматлар тармоги зоналарга таксимланади ва хар бир зонада zcmk (zone control master key) калитлари, уз навбатида, компьютер тармогидаги калитларни шифрлашда кулланилади. маьлумотларни шифрлашда эса iwk (issuer working key) калитлар ишлатилади. internetда мавжуд электрон туловлар хавфсизлигини таъминлаш хозирги кунда internetда купгина ахборот марказлари мавжуд, масалан, кутубхоналар, куп сохали маълумотлар базалари, давлат ва тижорат ташкилотлари, биржалар, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "электрон туловлар тизимида ахборотларни химоялаш"

1352096688_28927.doc электрон туловлар тизимида ахборотларни химоялаш www.arxiv.uz электрон туловлар тизимида ахборотларни химоялаш режа: 1. электрон туловлар тизими асослари; 2. идентификацияловчн шахсий номерни химоялаш; 3. pos тизими хавфсизлигини таъминлаш; 4. банкоматлар хавфсизлигини таъминлаш; 5. internetда мавжуд электрон туловлар хавфсизлигини таъминлаш; 6. ахборотларни химоялашнинг асосий восаталари. электрон туловлар тизими асослари электрон туловлар тизими деб банк пластик карталарини тулов воситаси сифатада кулланилишидаги усуллар ва уларни амалга оширувчи субъектлар мажмуасига айтилади. пластик карта — шахсий тулов воситаси булиб, у мазкур воситадан фойдаланадиган шахсга товар ва хизматларни накдсиз пулини тулаш, бундан ташкари банк муассасалари ва банкоматлардан накд пулни о...

DOC format, 549.0 KB. To download "электрон туловлар тизимида ахборотларни химоялаш", click the Telegram button on the left.