jadidchilik

PPTX 15 стр. 1010,7 КБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1010,7 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

бўлажак информатика ўқитувчиларини методик тайёрлаш тизимида web-технологиялардан фойдаланиш jadidchilik toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: hudayorov a guruh: prip-562u bajadi: qudratova d jadidchilik jadidchilik yoki jadidizm (arabcha:جديد jadīd — yangi) — 19-asr oxiri 20-asr boshida turkiston, kavkaz, qrim, tatariston hayotida muhim ahamiyat kasb etgan ijtimoiy-siyosiy, maʼrifiy harakat. jadidchilik dastlab 19-asrning 80-yillarida qrimda vujudga keldi. 19-asrning 90-yillaridan oʻrta osiyoda tarqaldi. jadidchilik avvaliga madaniyat sohasidagi harakat sifatida faoliyat yuritgan. bu oqim vakillari taraqqiyot uchun kurashish, turkiy tillarni rivojlantirish, shu tillardagi adabiyotni boyitish, dunyoviy ilmlarni oʻrganish, fan yutuqlaridan foydalanish hamda ayollar va erkaklar tengligi uchun kurashishga chaqirishgan. keyinchalik jadidchilar panturkizm gʻoyalarini targʻib qilishgan. sovet davrida yozilgan adabiyotlarda jadidchilikka „burjua-liberal, millatchilik harakati“ deb taʼrif berilgan. bu davrda asosan tanqid qilingan jadidchilik namoyandalari nomi ssri parchalanib ketganidan keyin qayta tiklandi. 3 4 jadidchilik harakatining vujudga kelish sabablari turkistonda rossiya mustamlakachiligiga qarshi milliy ozodlik harakati o`z xalqini ma’rifatli qilish va ularning taraqqiyot darajasini ko`tarishga qaratilgan harakatdir …

2 / 15

iy qoʻshin tuzish. toshkent, fargʻona, buxoro, samarqand va xivada hur fikrli va taraqqiy parvar kishilarning ayrim guruhlari tomonidan ochilgan madaniy-maʼrifiy yoʻnalishdagi jamiyat va uyushmalardan jadidchilik harakati shakllandi. jadidchilikning asosiy gʻoya va maqsadlari 6 mahmudxoʻja behbudiy, abduqodir shukuriy (shakuriy), ajziy (samarqand), munavvarqori abdurashidxonov, abdulla avloniy, majid qori qodiriy, ubaydullaxoʻja asadullaxoʻjayev (ubaydulla xoʻjayev), toshpoʻlatbek norboʻtabekov (toshkent), fitrat, fayzulla xoʻjayev, usmonxoʻja poʻlatxoʻjayev, abdulvohid burhonov, sadriddin ayniy, abdulqodir muhiddinov (buxoro), obidjon mahmudov, hamza, choʻlpon, isʼhoqxon ibrat, muhammadsharif soʻfizoda (fargʻona vodiysi), boltihoji sultonov, rahmonberdi madazimov, fozilbek qosimbekov (oʻsh uyezdi), polvonniyoz hoji yusupov, bobooxun salimov (xorazm) turardi. 7 turkiston mintaqasidagi jadidchilik harakati asoschilari turkiston jadidlari bilan buxoro va xiva jadidlari oʻrtasida bir muncha tafovut bor. turkiston oʻlkasidagi jadidchilikning ijtimoiy asosini ziyolilar tashkil qildi. ular chor rossiyasi mustamlakachiligiga qarshi kurashning oldingi saflarida turib, chorizmning xom ashyo manbaiga aylantirilgan turkistonning dastlab muxtor, soʻng mustaqil davlat boʻlishini yoqlab chiqdilar. 8 turkiston jadidchiligi buxorodagi jadidchilik turkistondagiga nisbatan ogʻir ijtimoiy-siyosiy sharoitda …

3 / 15

llalar, har qanday yangilik va islohotlarning dushmani boʻlgan qadimiylar oqimi qarshi chiqdi. 20-asr boshlarida buxoro jamiyati 2 guruhga: ikrom domla rahbarligidagi taraqqiyparvarlar va mulla abdurazzoq boshchiligidagi qadimiylarga boʻlingan edi. 1908-yil „buxoroi sharif shirkati“ tuzilib, darsliklar nashr etish va kitob savdosi bilan shugʻullandi. ahmadjon hamdiy (abusaidov), usmonxoʻja poʻlatxoʻjayev (usmon xoʻja), homidxoʻja mehriy, abdulvohid burhonov, abdulqodir muhiddinov, sadriddin ayniy, abdurahmon saʼdiy shirkatning tashkilotchilari edi. 1909-yil dekabrda jadidlar buxoroda „tarbiyai atfol“ („bolalar tarbiyasi“) maxfiy jamiyatini tuzishdi (asoschilari: abdulvohid burhonov, homidxoʻja mehriy, ahmadjon hamdiy, mukammil burhonov, hoji rafe). bu jamiyat turkistonlik va buxorolik yoshlarni istanbuldagi „buxoro taʼmimi maorif jamiyati“ boʻlimiga oʻqishga joʻnatdi. xorijdagi taʼlim yoshlar dunyoqarashida tubdan burilish yasadi. jadidchilik buxoro va turkistonda bir vaqtda boshlangan boʻlsa ham, amirlikdagi ogʻir muhit uning taraqqiyotini tezlashtirdi. 1910-yildan boshlab buxoroda jadidchilik harakati tashkiliy tus oldi va „tarbiyai atfol“ maxfiy jamiyati asosida partiya tashkil topdi. 9 buxoro jadidchiligi 20-asr boshlarida xivada shakllangan jadidchilik bir qadar boshqacharoq tarixiy shart-sharoitda …

4 / 15

i edi. ular xiva xonligida yangi usul maktablari tashkil qilish orqali xalq ommasining siyosiy faolligini oʻstirish maqsadini qoʻyishgan edi. 1904-yil „jamiyati xayriya“ tuzilib, uning koʻmagi bilan xiva shahrida dastlabki yangi usul maktabi ochildi (1904-yil 10-noyabrda). xiva jadidlari maʼrifiy ishlar bilan kifoyalanib qolmasdan, xon tuzumiga qarshi kurash ham olib bordilar. birinchi jahon urushigacha xiva jadidlarining yagona markazi va dasturiy hujjatlari boʻlmagan. biroq jadidchilik harakati xiva xonligida katta ijtimoiy-siyosiy kuchga aylanib, 1914-yil avgustda u partiya shaklini olgan. 10 xiva jadidchiligi 1918-yil fevralda turkiston muxtoriyati bolsheviklar tomonidan qonga botirilgach, jadidchilik harakati kuchli oʻzgarishga uchradi. sovet rejimi bilan murosa qilishni xohlamagan turkiston jadidlarining katta qismi istiqlolchilik harakati saflarida va yashirin milliy tashkilotlarda faoliyat koʻrsatgan boʻlsa, ayrimlari sovet hukumati idoralarida ish boshlashga majbur boʻldilar. buxoro amirligi va xiva xonligida ahvol sal boshqacharoq kechdi. 1920-yilda qizil armiya har ikki davlat hududiga bostirib kirdi. buxoro xalq sovet respublikasi va xorazm xalq sovet respublikasi tuzilib, jadidlar hokimiyat tepasiga …

5 / 15

ʻq-poʻpisasi ekanligi majlislarda ayon boʻldi. shu bois turkistonlik 40 nafar delegat qurultoy tugagach, oʻzaro kengash oʻtkazib, unda „turkistondagi sovet hokimiyatiga qarshi tashviqot ishlari“ni avj oldirishga va „oktabr inqilobining uch yilligi kunida umumxalq qoʻzgʻoloni koʻtarish“ga axd qildilar. biroq, ularning bu rejasi toʻliq amalga oshmadi. turkiston jadidlari faoliyati butun oʻlkani qamraydigan, inglizlarning skauting maktab dasturiga yaqin dastur asosida ishlaydigan „turon kuchi“, „turk kuchi“, „temur“, „izchilar“, „lochin“ kabi guruhlarni tuzdilar. bu guruxlar oʻrta maktab taʼlimi, hunar, sanʼatdan tashqari, harbiy mashqlar bilan shugʻullanib, shoʻrolarga asosiy zarba beruvchi kuch sifatida koʻrina boshladi. 1920-yil sovet rejimi bu guruxlar faoliyatini tugatdi. fargʻona va toshkentdagi voqealar yakuni jadidlarning umidlarini soʻndira olmadi. ular buxoro respublikasi rahbarlari bilan birgalikda ish boshladilar. buxoroda jadid taraqqiyparvarlar firqasi tuzildi. bu firqa dasturiga koʻra, davlatni jumhuriyat raisi (prezident) va parlament boshqarishi koʻzda tutilgan edi. 1921-yil 2-5-avgustda buxoroda validiy boshchiligida turkiston milliy birligi tashkiloti tuzildi. u istiqlolchilik harakatini jipslashtirishda muhim rol oʻynaydi. turkiston milliy birligi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "jadidchilik"

бўлажак информатика ўқитувчиларини методик тайёрлаш тизимида web-технологиялардан фойдаланиш jadidchilik toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: hudayorov a guruh: prip-562u bajadi: qudratova d jadidchilik jadidchilik yoki jadidizm (arabcha:جديد jadīd — yangi) — 19-asr oxiri 20-asr boshida turkiston, kavkaz, qrim, tatariston hayotida muhim ahamiyat kasb etgan ijtimoiy-siyosiy, maʼrifiy harakat. jadidchilik dastlab 19-asrning 80-yillarida qrimda vujudga keldi. 19-asrning 90-yillaridan oʻrta osiyoda tarqaldi. jadidchilik avvaliga madaniyat sohasidagi harakat sifatida faoliyat yuritgan. bu oqim vakillari taraqqiyot uchun kurashish, turkiy tillarni rivojlantirish, shu tillardagi adabiyotni boyitish, dunyoviy ilmlarni oʻrganish, fan yutuqlaridan foydalanish hamda ayollar va erka...

Этот файл содержит 15 стр. в формате PPTX (1010,7 КБ). Чтобы скачать "jadidchilik", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: jadidchilik PPTX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram