falsafiy dunyoqarash

DOC 153 стр. 858,0 КБ Бесплатная загрузка

153 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 858,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 153

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 153

1.mavzu. falsafa fanining predmeti va jamiyatdagi o‘rni. reja 1. falsafa» atamasining kelib chiqishi va ushbu fanning mazmun-mohiyati. 2. «dunyoqarash» tushunchasi, uning shakllari. falsafiy dunyo qarashning yo‘nalishlari va vazifalari. 3. dunyoqarashning tarixiylik tamoyili. «falsafa» atamasining kelib chiqishi va ushbu fanning maz- mun-mohiyati. «falsafa» tushunchasining asoslari bayon qilin- gan aksariyat darsliklarda ushbu atama qadimgi yunon tilidagi «filosofiya» so‘zidan olingani va u «donishmandlikni sevish» («filo» — sevaman, «sofiya» — donolik) degan ma’noni anglati- shi ta’kidlanadi. shu ma’noda, falsafa barcha fanlar rivojlanishiga asos bo‘ladigan va ulardan oziqlanadigan, ayni paytda ularning rivojlanish yo‘llarini belgilab beradigan umuminsoniy va uni- versal ilm sohasidir. u qadim zamonlardayoq «barcha ilmlar- ning otasi» deb ta’riflangan. uning hayotiyligi xalq tabiatiga, turmush va tafakkur tarziga nechog‘liq mos ekani, jamiyat manfaatlari va ezgu intilishlarini qay darajada aks ettira oli- shiga bog‘liq. «falsafa» atamasi «filosofiya» so‘zining sharq ijtimoiy tafak- kuridagi shaklidir. sharqning atoqli faylasufi, mashhur muta- fakkir abu nasr forobiy filosofiya so‘zini «hikmatni qadrlash» …

2 / 153

ida shuhrat qozongan alloma va mutafakkir kishilar tushunilgan. «filosofiya» atamasini dastlab, matematika fani orqali bar- chamizga yaxshi ma’lum bo‘lgan, alloma pifagor ishlatgan. yev- ropa madaniyatiga esa, u yunon faylasufi aflotun asarlari orqali kirib kelgan. asrlar davomida filosofiyaga nisbatan xilma-xil qa- rashlar shakllangan, uning jamiyat, inson va fanlar tizimidagi o‘rniga nisbatan turlicha munosabat va yondashuvlar dunyoga kelgan, bu atamaning mohiyat-mazmuni ham o‘zgarib borgan. shu tariqa, u avvalo, qadimgi yunonistonda alohida bilim soha- siga, to‘g‘rirog‘i, «fanlarning otasi», ya’ni asosiy fanga aylangan. qadimgi yunonistonda fanlarning barchasini, ular qanday ilmiy masalalar bilan shug‘ullanishidan qat’i nazar, filosofiya deb ataganlar. u ham ijtimoiy borliq, ham tabiat to‘g‘risidagi ilm hisoblanar edi. shu ma’noda, dastlabki filosofiya olam va unda insonning tutgan o‘rni haqidagi qarashlar tizimi bo‘lib, dunyoni ilmiy bilish zaruratidan vujudga kelgan edi. uning eng asosiy qadriyati erkinlik tushunchasi ekanini, ana shu erkin hayot to‘g‘risidagi qarashlar buyuk madaniy yuksalishga asos bo'lganini aksariyat olimlar alohida ta’kidlaydilar. ushbu fanning shakllanishini …

3 / 153

ilmi sifatida shakl- langan va asosan mulozimlarning tafakkur tarzini ifodalagan. bu fan bilan ko‘proq aslzodalar shug‘ullangan, uning asosan ular uchun tushunarli bo‘lgan muayyan tushunchalari va atamalari, o‘ziga xos fikrlash uslublari va bayon qilish tili ham shakllangan. falsafiy bilimlar rivoji uzluksiz jarayon bo‘lib, u insoniyatning tafakkur bobida ilgari erishgan yutuqlarni tanqidiy baholashni taqozo etadi. biroq bu — ularni tamoman rad etish, ko‘r-ko‘rona tanqid qilish lozim degani emas, balki ularga xos barcha xato va kamchiliklarni anglab, yaxshi va ijobiy jihatlaridan foydalanish demakdir. ana shunday tanqidiy yondashuv va vorislik falsafa- ning muhim xususiyatlaridan biridir. bu fanning oldiga qo‘yilgan vazifalarga va uning hayotdagi o‘rniga qarab, ijtimoiy taraqqiyotning turli davrlarida unga bo‘lgan munosabat ham o‘zgarib borgan. bu munosabatlar dastlabki fan- lar paydo bo‘lib va ularning ba’zilari falsafadan ajralib, alohida mustaqil fan sohasiga aylana boshlagan davrlardayoq shakllana boshlagan. falsafaning ijtimoiy ong tizimida tutgan o‘rni, jamiyat va shaxs hayotidagi ahamiyati nimadan iborat, degan masala ham- ma davrlarda …

4 / 153

undan. ana shunday davrlarda kishilar falsafaning mohiyati, uning maqsad va vazifalarini yan- gicha idrok etganlar. qadimgi yunoniston va rim davridan buyon o‘tgan ikki ming yildan ziyodroq vaqt mobaynida «falsafa e idi yo‘q bo‘ldi, uni o‘rganishning hech bir zarurati qolmadi» qabilidagi gaplar ko‘p bo‘lgan. lekin zamonlar o‘tishi bilan odamzod baribir falsafaga ehtiyoj sezgan va u insonning ma’naviy kamolotida beqiyos aha- miyat kasb etishiga qayta-qayta ishonch hosil qilgan. bu jihatdan quyidagi rivoyat juda ibratlidir. miloddan oldingi birinchi asrda yashab o‘tgan buyuk faylasuf lukretsiyning sho- girdlaridan biri unga qarab: «ustoz, fanning boshqa sohalariga oid ilmlar juda ko‘payib ketdi. endi falsafani o‘rganishning ho- jati bormikan?» — debdi. shunda ulug‘ faylasuf bamaylixotir gap boshlab: «falsafani suqrot, aflotun, arastu kabi buyuk allomalar yaratgan. lekin endilikda insoniyatning ana shunday buyuk mu- tafakkirlari yaratgan bu fanni o‘rganmaslik har qaysi nodonning ham qo‘lidan keladigan ish bo‘lib qoldi», — degan ekan. falsafa kishilarga olam to‘g‘risida yaxlit tasavvur beradi, boshqa fanlar …

5 / 153

olimpiya o‘yinlari misolida quyidagicha tushuntirib bergan: an- jumanga keladigan bir guruh kishilar bellashish, kuch sinashish, ya’ni o‘zi va o‘zligini namoyon etish uchun, ikkinchi bir guruh — savdo-sotiq qilish, boyligini ko'paytirish uchun, uchinchisi esa, o‘yindan ma’naviy oziq olish, haqiqatni bilish va aniqlashni maqsad qilib oladi. ana shu uchinchi guruhga mansub kishilar, pifagor talqiniga ko‘ra, faylasuflar edi. bu, bir qarashda, oddiy va jo‘n misolga o‘xshaydi. ammo uning ma’nosi nihoyatda teran. chunki, inson umri ham shun- day. «dunyo teatrga o‘xshaydi, unga kelgan har bir kishi sahnaga chiqadi va o‘z rolini o‘ynab dunyoni tark etadi», degan fikr be- jiz aytilmagan. kimdir bu dunyoga uning sir-asrorlari to‘g‘risida bosh ham qotirmasdan kelib ketadi, umrini yeyish-ichish, uy- ro‘zqor tashvishlari bilan o‘tkazadi. boshqasi — nafs balosiga berilib, mol-mulkka ruju qo‘yadi. uchinchisi esa, olam hikmatla- rini o'rganadi, umrini xayrli va savob ishlarga sarflaydi, boshqalar uchun ibrat bo‘larli hayot kechiradi. qadimgi davrlarda har tomonlama chuqur bilim va katta hayo- tiy …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 153 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafiy dunyoqarash"

1.mavzu. falsafa fanining predmeti va jamiyatdagi o‘rni. reja 1. falsafa» atamasining kelib chiqishi va ushbu fanning mazmun-mohiyati. 2. «dunyoqarash» tushunchasi, uning shakllari. falsafiy dunyo qarashning yo‘nalishlari va vazifalari. 3. dunyoqarashning tarixiylik tamoyili. «falsafa» atamasining kelib chiqishi va ushbu fanning maz- mun-mohiyati. «falsafa» tushunchasining asoslari bayon qilin- gan aksariyat darsliklarda ushbu atama qadimgi yunon tilidagi «filosofiya» so‘zidan olingani va u «donishmandlikni sevish» («filo» — sevaman, «sofiya» — donolik) degan ma’noni anglati- shi ta’kidlanadi. shu ma’noda, falsafa barcha fanlar rivojlanishiga asos bo‘ladigan va ulardan oziqlanadigan, ayni paytda ularning rivojlanish yo‘llarini belgilab beradigan umuminsoniy va uni- versal ilm sohasidir. u ...

Этот файл содержит 153 стр. в формате DOC (858,0 КБ). Чтобы скачать "falsafiy dunyoqarash", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafiy dunyoqarash DOC 153 стр. Бесплатная загрузка Telegram