xalq dostonlar

DOC 101.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662847804.doc xalq dostonlar xalq dostonlar plan: 1. islom shoir nazar o'g'li 2. muhammadqul jonmurod o'g'li po'lkan 3. fozil yo'ldosh o'g'li 4. xalq baxshilari ergash jumanbulbul o'g'li dunyodagi ayrim xalqlarda o'zining tarixiga oid yirik hajmdagi katta muhim voqea bayon etiladigan janrlar bor. biz — o'zbeklarda bu janr «doston» deb ataladi. «doston» so'zi qiziq-qiziq voqealarni hikoya qilish, maqtash ma'no-larini anglatadi. badiiy adabiyotimizda asosan ikki usulda yaratilgan dostonlar bor. birinchisi, asrlar davomida xalq og'zaki ijodida baxshilar tomonidan og'zaki tarzda kuylab kelingan dostonlar. ikkinchisi, yozma shaklda shoirlar tomonidan ijod qilingan dostonlar. «alpomish», go'ro'g'li turkumidagi «go'ro'g'lining tug'ilishi», «malikai ayyor», «ravshan»; «kuntug'mish», «rustamxon» kabilar og'zaki dostonlar namunalaridir. yusuf xos hojibning «qutadg'u bilig», haydar xorazmiyning «gul va navro'z», na-voiyning «hayratul abror», «farhod va shirin», «layli va majnun» kabi asariari esa yozma adabiyotdagi dostonlar bo'lib, ularni og'zakidan ajratish lozim bo'ladi. og'zaki ijoddagi doston bir qator tarkibiy qismlardan tashkil topadi. professor m. saidov ularni she'riy va nasriy parchalardan iborat …

adigan shoir, ., dostondagi nasriy parchalarni yoddan o'qiyotganda badiiy so'z ustasi hamdir. shoirtabiat baxshi hech qachon dostonni bir xil, ya'ni o'zgarishsiz ijro etmaydi. professor hodi zarifovning ta'kidlashlaricha, bulung'urlik amin baxshi «alpomish» dostonini uch oy davomida tinglovchilarini sira zeriktirmay kuylagan ekan. endi yozda yoki kuzda bosh-langan doston kuzda yoki qishda nihoyasiga yetishini tasawur qilaylik. bir fasl muddatda doston ijro etgan baxshi biron kitobga qaramasdan shuncha gapni va she'riy parchalarni qaerdan topgan? o'sha nusxadagi dostonning hajmi qanday bo'lgan? uch oy zeriktirmay ijro etish uchun naqadar yuksak mahorat egasi bo'lishi kerak o'sha baxshi? bu savollarga beriladigan har bir javob o'zbek dostonchili-gining beqiyos imkoniyatlarini qayta-qayta takrorlaydi, xolos. baxshi doston aytar ekan, «alpomish» dostonida alpomish gapirganida, alpomish mardligini, barchin so'zlaganida go'zal qizning yuzini ko'z oldimizda gavdalan-tiradi. shuning uchun doston kechalari har bir tinglovchi uchun katta bayram bo'lgan. bu kechalarda odamlar o'rtasidagi hamma ginaxonliklar unutilgan, turmush tashvishlari chekingan. yoshu kattalar, erkak-ayollarning butun xayoli dostondagi voqealar bilan …

bo'ladi. xorazm dostonchiligida dostonlar nasriy parchalardan va lirik she'rlardan iborat bo'ladi. bu dostonlarning hajmi katta bo'lmay-di. namanganda ham dostonlarning hajmi kichik, ammo ularning matnlari samarqand dostonchiligi kabi nasrdan va epik she'riy parchalardan tashkil topadi. samarqand dostonchiligi an'anasiga mansub «ravshan» dostonidan nasriy parcha keltiraylik: «oq qiz shunday qiz edi: oti oqqiz, zulxumorga naq qiz. oqqiz o'zi oq qiz, o'zi to'lgan sog' qiz, o'rta bo'yli chog' qiz,o'ynagani bog' qiz, uyquchi emas, sog' qiz, eri yo'q o'zi toq qiz, ko'p kalondimog' qiz, yaxshi tekis bo'z bolani ko'rsa, esi yo'q — ahmoq qiz, qora ko'z, bodomqovoq qiz, sinli-siyoq qiz, o'zi semiz — turishi yog' qiz; o'yinga qulayroq qiz, to'g'ri ishga bo'layroq qiz, o'zi anqov olayroq qirtanasi to'sh qo'ygan keng qiz, sag'risi do'ng qiz, urushay emas jo'n qiz, a'zosi bari teng qiz...». endi she'riy parchalarga diqqat qiling: «chu, deb otin uradi, oyog'ini tiradi. suvsiz cho'lda g'irko'k ot, irg'ib, sakrab boradi. suvsiz cho 'ida mard hasan, …

bergan hodisa tafsiloti faqat nasrda ifodalanadi. she'riy parchalarda esa lirik his-.uyg'ular aks etadi. «oshiq g'arib va shohsanam» dostoni-ia murojaat qilaylik: «shohsanam g'aribni birdan ko'radiyu, yana ko'zdan qotib, qayerga ketganini bilmay qoladi: uchirdim shunqor qushimni,hech bir yerda qarori yo 'q. vo hasrat lahvoshimning, to yetguncha qarori yo 'q». «ravshan» dostonidan ohngan parcha bilan «oshiq j'arib va shohsanam»dan ohnganini solishtirsak, nasr va he'rdagi farq aniq ko'rinadi. endi namangan dostonchili-i an'anasiga oid «zamonbek»dan olingan bir parcha kelti-ayhk: saj' — nasriy parchalardagi so'zlarning qofiyalanib kelishi.«go'ro'g'li yigitlarining g'ayrati kelib, o'tday tutashib, shodmon polvon degan yigit mamaniyoz orqasidan quvib turgan joyi ekan: «ko 'ring shodmon polvon ishini, uni-buni deganiga qo 'ymaydi, bora qolib turvayidan ushlaydi, taqimini bir ko 'tarib tashlaydi». namunaning shakli va mazmunidan ma'lum bo'ladiki, nasrda ham, nazmda ham qahramonlar harakatining bayoni o'z ifodasini bir xil topgan. bu jihatdan farg'ona doston-chihgi samarqand an'anasiga o'xshashdir yuqorida qayd etilgan dostonchilik an'analaridan tashqari, ularning tarkibida dostonchilik maktablari ham …

o'ladiki, bulung'ur maktabiga mansub fozil yo'ldosh o'g'li ko'proq qahramonlik dostonlarini yoki dostonlardagi qahramonlik lavhalarini ijro etishga moyil bo'lgan. demak, bulung'ur maktabimng o'ziga xosgini ham ana shu belgi bilan izohlash mumkin. ergash jumanbulbul o'g'li vakil bo'lgan. nurota (qo'rg'on) mak-tabi namoyandalari esa ko'proq muhabbat mazmunidagi dostonlarni ijro etganlar. demak, nurota maktabida muhabbat lavhalarini, ruhiy holatlarni, his-tuyg'ularni ifo-dalashga ko'proq e'tibor berilgan. dostonchilik maktablari haqidagi tasawurga ana shunday belgilar vositasida aniqlik kiritiladi; ashni olganda, keyinchalik alohida-alohida mak-tab sifatida shakuangan hududdan mohir baxshi yetishib chiqqan. keyingi shogirdlar ana shu baxshi tajribasidan va ijro usulidan bahramand bo'lganlar. natijada, bir mahauiy sharoitda aytilgan doston ikkinchisidan farqlanib borgan va maktab sifatida shakllangan. xalq baxshilari ijodini o'rganish ular ijro etgan doston-lar orasida diniy mavzudagi asarlar ham mavjudligini tas-diqlaydi. bunday baxshilar mustaqillik yillarimizgacha yashirin tarzda doston aytishga majbur bo'lganlar. mustabid tuzumdagi turli tazyiqlar baxshilar sonining nisbatan kamayib ketishiga olib keldi. ular doston aytishdan tashqari duoxonlik bilan ham shug'ullanganlar. shunday qilib, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xalq dostonlar"

1662847804.doc xalq dostonlar xalq dostonlar plan: 1. islom shoir nazar o'g'li 2. muhammadqul jonmurod o'g'li po'lkan 3. fozil yo'ldosh o'g'li 4. xalq baxshilari ergash jumanbulbul o'g'li dunyodagi ayrim xalqlarda o'zining tarixiga oid yirik hajmdagi katta muhim voqea bayon etiladigan janrlar bor. biz — o'zbeklarda bu janr «doston» deb ataladi. «doston» so'zi qiziq-qiziq voqealarni hikoya qilish, maqtash ma'no-larini anglatadi. badiiy adabiyotimizda asosan ikki usulda yaratilgan dostonlar bor. birinchisi, asrlar davomida xalq og'zaki ijodida baxshilar tomonidan og'zaki tarzda kuylab kelingan dostonlar. ikkinchisi, yozma shaklda shoirlar tomonidan ijod qilingan dostonlar. «alpomish», go'ro'g'li turkumidagi «go'ro'g'lining tug'ilishi», «malikai ayyor», «ravshan»; «kuntug'mish», «rustamxon» k...

DOC format, 101.5 KB. To download "xalq dostonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: xalq dostonlar DOC Free download Telegram