ekologiya fanining asosiy mavzulari

PPTX 22 pages 92.0 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 92.0 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

mavzu: atrof muhitni muhofaza qilish muammolarining dolzarbligi mavzu: atrof muhitni muhofaza qilish muammolarining dolzarbligi r e j a: 1. “ekologiya” fani, uning tarkibi, maqsadi, vazifalari va boshqa fanlar bilan bog’liqligi. 2. muhit, muvozanat va ekologik omillar. 3. atmosfera havosi, uning tarkibi va mohiyati. “ekologiya” fani, uning tarkibi, maqsadi, vazifalari va boshqa fanlar bilan bog’liqligi ma’lumki, keyingi yillarda fan va texnika keskin rivojlandi, sanoat, transport, qurilish, energetika tarmoqlari tez sur’atlar bilan o’sdi, tabiiy boyliklar (neft va gaz, ko’mir, rangli metallar) dan haddan tashqari foydalanildi, qo`riq yerlar-yaylovlar, to’qayzorlar, botqoqliklar o’zlashtirildi, sanoatda va qishloq xo’jaliga tarmoqlarida turli zaharli kimyoviy moddalardan qo’llanib kelindi bundan tashqari, ba’zi-bir mintaqalarda suv muammolarining kelib chiqishi (masalan, orol dengizining qurib borishi, zarafshon daryosining qurib borishi, arnasay ko’llari atrofidagi ekologik muammolar va hokazolar), o’simlik va hayvonot turlarining qirilib ketishiga sabab bo’ldi. agar xvii- xviii asrlar davomida hammasi bo’lib 32 turlari yo’qolib ketgan bo’lsa, xxi kelib 235 hayvonot turlari va 400 …

2 / 22

nizmlarning yashash sharoiti va ulariing o’zi yashab turgan muhit bilan o’zaro murakkab munosabatlari, hamda shu asosda vujudga keladigan qonuniyatlarni o’rganadi. ya’ni tirik mavjudot va uning ma’lum hududiga mos keladigan muhitlaridan iborat tizimlar tabiatini tadqiq yetadi. bu esa ekologik tizimlar yoki ekotizimlar deb ataladi. populyasiyalar, turlar, biosenozlar, biogeosenozlar va biosfera kabi tushunchalar ekologiya fanining asosiy tushunchalari va manbalari hisoblanadi. shuning uchun umumiy ekologiya 4 bo’limga bo’lib o’rganiladi. populyasiyalar ekologiyasi sinekologiya biosfera autekologiya 1. autekologiya (“autos”– yunoncha so’z bo’lib, “o’zi” degan ma’noni bildiradi) ayrim turlarning yashab turgan muhiti bilan o’zaro munosabatini, turlarning qanday muhitga ko’proq va uzviy moslashganini o’rganadi. 2. populyasiyalar ekologiyasi (“populyasion”– fransuzcha so’z bo’lib, “aholi” degan ma’noni bildiradi) populyasiyalar tuzilmasi va dinamikasi. ma’lum sharoitda turli organizmlar sonining o’zgarishi (biomassa dinamikasi) sabablarini tekshiradi. 3. sinekologiya ("sin"– yunoncha so’z bo’lib, “birgalikda” degan ma’noni bildiradi) biogeosenozning tuzilishi va xossalarini, ayrim o’simliklar va hayvonot turlarining o’zaro aloqalarini, hamda ularning tashqi muhit bilan munosabatini o’rganadi. …

3 / 22

ldindan bashorat qilish, ularni boshqarish va inson uchun eng qulay muhitni saqlash. 3. populyasiyalar sonini boshqarish, ya’ni kimyoviy moddalardan oqilona foydalanish. 4. ekologik-huquqiy qonun-qoidalarni o’rganish va ularga qat’iy rioya qilish. 5. zararli chiqindilar, ularni zararsizlantirish yoki qayta ishlov berish yo’llarini ko’rsatish muhit, muvozanat va ekologik omillar. “muhit” tushunchasi turli ma’nolar (fizik muhit, geografik muhit, falsafiy muhit, ijtimoiy muhit va boshqalar)ni anglatadi. ammo ekologiyada muhit deb. tirik organizmni o’rab turgan fizik qurshovga ataladi. muhit tevarak-atrofdagi o’zaro bog’lanishlar, shart-sharoitlar va ta’sirlar majmuidir. muhit 2 xil bo’ladi. 1. tabiiy muhit. uni suv, quyosh, shamol, havo, yer, o’simliklar va hayvonot dunyosi birgalikda tabiiy holda vujudga keltiradi. 2. sun’iy muhit. u inson tomonidan yaratiladi, ya’ni bunda insonning mehnat mahsuli yotadi. tabiiy va sun’iy muhitlar o’zaro chambarchas bog’liq. mana shu bog’liqlikni ekologik muhit tushunchasi ifodalaydi. ekologik muhit tabiiy va sun’iy atrof-muhit bo’lib, tirik organizmlar ob’ekt va sub’ekt ta’sirlar sifatida qatnashib, ta’sirlar turi esa tevarak-atrofni saqlab qolish …

4 / 22

rga -nizmlarning yashash jarayonida o’zaro bir-biriga nisbatan ma’lum munosabatda bo’lishi yoki ta’sir ko’rsatishi tushiniladi. biotik omillarga simbioz, parazitizm, “yirtqich va o’lja” munosabatlari misol bo’la oladi antropogen omillar- deb, inson faoliyatining tabiatga yoki mazkur turga ta’siriga aytiladi. olamdagi “ikkilamchi” (insoniylashtirilgan) tabiat antropogen omillarning natijasidir. shaharlar, suv omborlari, aes lar, greslar, yirik zavod va fabrikalar va hokazolar – inson mehnati tufayli yuzaga keladi. ularni “ikkilamchi” yoki insoniylashtirilgan tabiat deyiladi. atmosfera havosi, uning tarkibi va mohiyati. atmosfera havosi tabiiy holda 78% azotdan, 21% kisloroddan, 0,9% argondan, 0,003% karbonat angid rid (so2) gazidan va qolgan qismi inert gazlarning mexanik aralashmalaridan iboratdir. o’simliklarda 45% uglerod, 42% kislorod, 6,5% vodorod, 1,5% azot mavjud bo’lib, qolgan 5% ni boshqa elementlar tashkil yetadi. atmosfera havosi yer sharini isib ketishidan va sovub ketishidan himoya qiladi, tirik organizmlar hayotida aloqa vositasi, ya’ni to’liq tarqatish vazifasini bajaradi. (ularning umumiy miqdori 98% ni tashkil yetadi). qolgan 3% ni kaliy, kalsiy, fosfor, oltingugurt …

5 / 22

i faoliyati tufayli atmosferada yiliga 10 tonna kislorod ajratiladi. agar kislorodning dinamik muvozanati bo’lmaganda edi, ushbu faol molekulalar atmosferadan 10 ming yildayoq butunlay yo’q, bo’lib ketardi. yer sharini o’rab olgan havo qatlami atmosfera deyiladi. atmosfera tabiatning eng muhim elementlaridan biri bo’lib, tirik organizmlarning yashash joyidir. atmosfera bo’lmaganda edi, yer shari kechalari va qish paytida o’z nurlari hisobidan sovib ketib, kunduzi va yoz paytida quyosh radiasiyasi ta’sirida qizib ketardi. mana shu hodisa oyda bo’ladi, chunki u yerda atmosfera yo’q. /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologiya fanining asosiy mavzulari"

mavzu: atrof muhitni muhofaza qilish muammolarining dolzarbligi mavzu: atrof muhitni muhofaza qilish muammolarining dolzarbligi r e j a: 1. “ekologiya” fani, uning tarkibi, maqsadi, vazifalari va boshqa fanlar bilan bog’liqligi. 2. muhit, muvozanat va ekologik omillar. 3. atmosfera havosi, uning tarkibi va mohiyati. “ekologiya” fani, uning tarkibi, maqsadi, vazifalari va boshqa fanlar bilan bog’liqligi ma’lumki, keyingi yillarda fan va texnika keskin rivojlandi, sanoat, transport, qurilish, energetika tarmoqlari tez sur’atlar bilan o’sdi, tabiiy boyliklar (neft va gaz, ko’mir, rangli metallar) dan haddan tashqari foydalanildi, qo`riq yerlar-yaylovlar, to’qayzorlar, botqoqliklar o’zlashtirildi, sanoatda va qishloq xo’jaliga tarmoqlarida turli zaharli kimyoviy moddalardan qo’llanib kelindi b...

This file contains 22 pages in PPTX format (92.0 KB). To download "ekologiya fanining asosiy mavzulari", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya fanining asosiy mavzu… PPTX 22 pages Free download Telegram