biologiya fanidan mustaqil shug‘ullanishlar uchun qo‘llanma

DOC 34 стр. 2,0 МБ Бесплатная загрузка

34 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,0 МБ

Тип файла DOC

Страницы 34

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 34

1-bilet 2018 - 2019 – o’quv yilida umumiy o’rta ta’lim maktablarining 10-sinf o’quvchilari uchun biologiya fanidan mustaqil shug‘ullanishlari uchun qo’llanma 1-bilet 1. biologiya fanining tarmoqlarini izohlang. biologiya yerdagi hayotning barcha ko‘rinishlarini, uning turli darajadagi: molekula, hujayra, organizm, populatsiya (tur), biogeosenoz (ekosistema), biosfera darajasidagi tizimlarning barcha xossalarini o‘rganadi. biologiyaning asosiy maqsadi tirik mavjudotlarning tuzilishi, o‘ziga xos xususiyatlari, ko‘payishi, rivojlanishi, kelib chiqishi, tabiiy jamoalarda va yashash muhiti bilan o‘zaro munosabatlarini o‘rganishdir. biologiya atamasi fransuz olimi j. b. lamark va nemis olimi g. r. trevina rus tomonidan fanga kiritilgan bo‘lib, «bios» – hayot, «logos» – fan degan ma’noni bildiradi. insonlar salomatligini saqlash, turli kasalliklarni davolash va ularning oldini olish, inson umrini uzaytirish, tabiatdagi noyob o‘sim liklar va hayvon turlarini mu hofaza qilish, hosildor o‘simlik navlari, mahsuldor hayvon zotlari, yangi xususiyat li mikroorganizm shtammlarini yara tish, insoniyatni sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash kabi muhim muammo larni hal etish biologiyaning rivojiga bog‘liq. 2. hayotning populatsiya …

2 / 34

eal hajmi hayvonlarning harakatlanish tezligi, o‘simliklarning esa chetdan changlanish masofasiga bog‘liq. tok shilliqqurtining harakatlanish radiusi bir necha o‘n metr bo‘lsa, shimol tulkisining harakatlanish radiusi bir necha yuz kilometrga cho‘ziladi. populatsiyadagi individlar soni ham turlicha bo‘ladi. ayrim hasharotlarning populatsiyalari yuz minglab, hatto millionlab individlardan iborat bo‘lsa, ayrim populatsiyalarda individlar soni juda oz bo‘ladi. masalan, uzoq sharqda tarqalgan yo‘lbars populatsiyasi 300–400 ta individdan iborat. 3.k.linniy ta’limotini gapirib bering. botanika, zoologiya fanlarini yanada rivojlantirish uchun, avvalo, ma’lum bo‘lgan o‘simlik va hayvon turlarini guruhlash ehtiyoji tug‘ildi. bu masala bilan mashhur shved olimi karl linney (1707–1778) shug‘ullandi u 10 mingdan ortiq hayvon turlarini tavsifl ab beradi. turlarni avlodlarga, avlodlarni esa oilalarga, oilalarni turkumlarga, turkumlarni sinfl arga birlash tiradi. k. linney zamonida esa biologiyaning juda ko‘p sohalari hali rivoj lanmagan edi. shu sababli k. linney o‘simlik va hayvonlarning ayrim belgi larigagina asoslangan holda sun’iy sistema tuzishga muvoff aq bo‘ldi. u barcha o‘simliklarni changdonlari soniga, changli iplarning …

3 / 34

ida o‘rganilishi, shuningdek, tiriklik ning keyingi darajalari bo‘lgan hujayra, to‘qima, organ, organizm, populatsiya va tur, biogeosenoz, biosfera bilan o‘zaro aloqadorlik va uzviylikni aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. hayotni molekula darajasida o‘rganishning mohiyati tirik or ganizm hujayralarida uchraydigan biologik molekulalar, ya’ni organik birikmalar: uglevodlar, oqsillar, nuklein kislotalar, lipidlarning tuzilishi va ularning biologik ahamiya tini aniqlash sa naladi. nuklein kislotalar, lipidlar)ning tirik organizmlarning o‘sishi, rivojlanishi, irsiy axborotni saqlashi va avloddan avlodga o‘tkazishi, modda va energiya almashinuvida tutgan o‘rni o‘rganiladi. tirik organizmlarni o‘rganish da dastlab organik birikmalar, ular ishtirokida boradigan reaksiyalar, fizik-kimyoviy jarayonlarga e’ti bor qaratiladi. mazkur jarayon lar aniqlangandan so‘ng, tirik organizmlarda sodir bo‘ladigan o‘zgarishlarning mohiyatini tushunish mumkin. shuni qayd etish kerakki, makromolekulalarning tuzilishi va xususiyatlarini bilish, ularni laboratoriya sharoitida o‘rganish biomolekulalar haqida to‘liq tasavvurni hosil qilmaydi. hayotning molekular darajasini o‘rganishda kimyo, fizika, informatika, matematika fanlarining kashfi yotlari va qonunlaridan foydalaniladi. hujayradan ajratib olingan makromolekulalar biologik mohiyatini yo‘qotib, faqat fi zikaviy va …

4 / 34

o‘rtasida potensiallar farqi yuzaga keladi. bu farq nerv impulslarining o‘tkazilishi va muskul tolalarining qisqarishi kabi muhim jarayonlarni ta’minlaydi. ionlar hujayrada muhim funksiyalarni bajaradi. – k+, na+, ca2+ kationlari organizmlarning qo‘zg‘aluvchanlik xu susiyatlarini ta’minlaydi; – mg2+, mn2+, zn2+, ca2+ kationlari fermentlar faoliyati uchun zarur; – fotosintez jarayonida uglevodlarning hosil bo‘lishi xlorofill tarkibiga kiruvchi mg2+ ga bog‘liq; – kuchsiz kislota anionlari hujayra ichki muhitining doimiyligini – buferlikni ta’minlaydi. hujayra ichki muhitining kuchsiz ishqoriy holatda doimiy saqlash xususiyati buferlik deyiladi. hujayra ichida h2po4 - va hpo4 2- anionlari, hujayralararo suyuqlik va qon plazmasida hco3 - anioni buferlikni ta’minlovchi sistemalar hisoblanadi. 3.j.kyuve ta’limotini tushuntirib bering biologiya fani rivojiga fransuz olimi jorj kyuve ham katta hissa qo‘shdi u morfoligiya, anatomiya, sistematika, paleon tologiya sohalarida tadqiqot olib borgan. kyuve mulohazasiga ko‘ra, har qanday tirik mavjudot bir butun sistema bo‘lib, uning organlari bir-biri bilan uzviy bog‘liq. shunga ko‘ra, hayvonning bir organi, masalan, ovqat hazm qilish organining o‘zgarishi …

5 / 34

lma holdagi sutemizuvchilar, sudralib yuruvchilarning 150 dan ortiq turini o‘rgandi. u korrelatsiya prinsipidan foydalanib, ilgari yashab, qirilib ketgan hayvonlarning topilgan ayrim suyaklariga qarab butun hayvon qiyofasini qayta tiklash metodini kashf etdi va undan amaliyotda foydalandi. olim turli era va davrlarda hayvonot olamining turli-tuman xillari yashaganligini aniqlagan. vaqt o‘tishi bilan ular murakkablashganini ko‘rgan bo‘lishiga qaramay, olim ularni halokatlar nazariyasi bilan tushuntirishga intildi. . 3-bilet 1. hayotning molekula darajasining o’rganishda uglerodning ahamiyatini tushuntiring yirik molekulali organik moddalar o‘zaro bog‘liq tarkibiy qismlarga ega. masalan, oqsillarning monomeri aminokislotalar bo‘lib, ular i-rnkda kodlangan irsiy axborot asosida belgilangan tartibda peptid bog‘lari orqali bog‘lanadi va oqsilning birlamchi strukturasi shakllanadi. ribosomadan ajralgan oqsillar keyinchalik vodorod bog‘lari hisobiga ikkilamchi, oltingugurt bog‘lari orqali uchlamchi strukturaga ega bo‘ladi va muayyan vazifa (ferment, gormon)ni bajaradigan oqsil molekulasiga aylanadi. xuddi shuningdek, turli monomerlar tuzilishi bo‘yicha har xil, lekin makromolekula tarkibida bir-biri bilan ki myoviy bog‘lar orqali birlashib, muay yan vazifalarni bajaruvchi yaxlit mo …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 34 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biologiya fanidan mustaqil shug‘ullanishlar uchun qo‘llanma"

1-bilet 2018 - 2019 – o’quv yilida umumiy o’rta ta’lim maktablarining 10-sinf o’quvchilari uchun biologiya fanidan mustaqil shug‘ullanishlari uchun qo’llanma 1-bilet 1. biologiya fanining tarmoqlarini izohlang. biologiya yerdagi hayotning barcha ko‘rinishlarini, uning turli darajadagi: molekula, hujayra, organizm, populatsiya (tur), biogeosenoz (ekosistema), biosfera darajasidagi tizimlarning barcha xossalarini o‘rganadi. biologiyaning asosiy maqsadi tirik mavjudotlarning tuzilishi, o‘ziga xos xususiyatlari, ko‘payishi, rivojlanishi, kelib chiqishi, tabiiy jamoalarda va yashash muhiti bilan o‘zaro munosabatlarini o‘rganishdir. biologiya atamasi fransuz olimi j. b. lamark va nemis olimi g. r. trevina rus tomonidan fanga kiritilgan bo‘lib, «bios» – hayot, «logos» – fan degan ma’noni bildirad...

Этот файл содержит 34 стр. в формате DOC (2,0 МБ). Чтобы скачать "biologiya fanidan mustaqil shug‘ullanishlar uchun qo‘llanma", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biologiya fanidan mustaqil shug… DOC 34 стр. Бесплатная загрузка Telegram