muntaxab ul lug'at

PPTX 27 pages 123.3 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 123.3 KB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

muhammad xoksorning «muntaxab ul lug`at» asarining o`zbek adabiy tili ilmiy termynologiyasi taraqqiyotidagi roli muhammad xoksor xviii asrning buyuk olimi va donishmandi sifatida bir qancha asarlar ijod etdi. uning «muntaxab ul-lug`at» asari o`sha davr ilmiy terminologiyasini o`rganishda eng muhim manba hisoblanadi. xoksor bu asarini yaratishda diniy dostonlardan, diniy-mistik adabiyot vakillari asarlaridan, firdavsiy, nizomiy, sa`diy, jomiy, navoiy asarlaridan foydalandi. muhammad xoksorning «muntaxab ul lug`at» asarining o`zbek adabiy tili ilmiy terminologiyasi taraqqiyotidagi roli muhammad xoksor xviii asrning buyuk olimi va donishmandi sifatida bir qancha asarlar ijod etdi. uning «muntaxab ul-lug`at» asari o`sha davr ilmiy terminologiyasini o`rganishda eng muhim manba hisoblanadi. xoksor bu asarini yaratishda diniy dostonlardan, diniy-mistik adabiyot vakillari asarlaridan, firdavsiy, nizomiy, sa`diy, jomiy, navoiy asarlaridan foydalandi. muhammad xoksorning «muntaxab ul lug`at» asarida turli kasb-hunarlarga doir so`z va terminlar, ijtimoiy-iqtisodiy va tabiiy fanlarning ayrim sohalari bo`yicha so`zlar beriladi. avtor bu so`zlarning ma`nosini alfavit tartibida izohlaydi. izohlangan so`zlarning ma`nosini konkretlashtirish uchun turli til uslublarda …

2 / 27

ravshandir. ya`ni aql bilә idrak qilaturg`an ishlәrni... kѳzi bilәn kѳrәr. xata janibig`a әylәnmәs. andaqki, kishi kѳzi bilәn kѳrgәn nimәrsәdә sahv va xata bolmas, balki mahsulatdin maqulatni (mavhumdan ma`lumni) yaxshi kѳrәr“. asarda astronomiya va trigonometriyaga doir bir qancha terminlarga ham o`z davri saviyasida izoh beradi. unda trigonometriya faniga doir sath, qutr (fazo), vatar (kamon), mintaqa (zona), mehvar (charx o`qi), hatti ustuva (ekvator) kabi so`zlar izohlanadi. xoksor asarida biologiya va zoologiyaga doir so`z va terminlarga ham keng o`rin berilgan: ashqar, abrash, ashhab, markab, tanibat, shamus kabi. bu so`zlar miniladigan otlardagi turli belgilarga qarab qo`yilgan nomlardir. xoksor ularning har birini alohida-alohida izohlaydi. xoksor muzika, adabiyot va arxitekturaga tegishli so`z hamda terminlarni izohlaydi: hija, fasahat, majaz, mizmar kabi. u balag`at so`zini shunday izohlaydi: „balag`at - sѳzgә yaxshi yetishmәk va sѳzni muhatabg`a yaxshi ada birlә bayan qilmaq”. m. xoksorning «muntaxab ul lug`at» asari xviii asr ilmiy terminologiyasi haqida yetarlicha ma`lumot beradi. shuning uchun bu asar …

3 / 27

tiliga yaqinlashishiga olib keldi. adabiy merosi “husnu dil” dostoni, "qushlar munozarasi" manzumasi hamda 1500 misra sheʼr — 38 gʻazal, 14 muxammas, 1 qasida va musaddasdan iborat. lirikasi dunyoviy muhabbat mavzuida. unda shoir oʻz kechinmalari, zamon haqidagi fikr-mulohazalarini ifodalagan, vafo, sadoqat, goʻzallik va nafosatni kuylagan. "qushlar munozarasi"da 14 xil qushning oʻzaro bahsu munozaralari orqali oʻsha davrdagi ijtimoiy tuzumga xos illatlar, jaholat, mansabparastlik va boshqa illatlar majoziy shaklda tanqid qilingan, mehnat ahlining kamtarligi ulugʻlangan. "husnu dil" dostoni (1778-79) — shoir ijodining choʻqqisi. u sharq xalqlari orasida mashhur syujet asosida nazmda yaratilgan. doston 15584 misra, 62 bobdan iborat. anʼanaviy kirish (1-5-boblar)dan soʻng shoir oʻzi haqida, dostonning yozilish sabablari, soʻz va uning qudrati, xamsanavislar (nizomiy, xusrav dehlaviy, abdurahmon jomiy, alisher navoiy va boshqalar) haqida fikr yuritgan. asosiy qism 11-bobdan boshlanadi va asar xotima bilan yakunlanadi. yetakchi mavzui — sevgi. “husnu dil” asari 1903-yilda muhammad yusuf chokar tomonidan koʻchirilgan. doston buxoroda 1778-yil yozilgan. husn va …

4 / 27

dima ham uchraydi: bar edi yunanda birәv padshah, erdi jahan shahi anga xaki rah. nishotiy xalq maqollaridan ustalik bilan foydalanar ekan, ulardan ilhomlanib, o`zi ham xalq maqollari darajasidagi iboralar ijod qiladi: toyu aza xush turur ahbab ilә, shadiyu g`am ham yana atrab ilә. nishotiy asarini mumkin qadar sodda, ma`noli, ravon va obrazli bo`lishi uchun xalq tili elementlaridan ustalik bilan foydalanib, original o`xshatish, istiora, kinoya, mubolag`a, sifatlash, majoz va qarama-qarshi qo`yish usullarini qo`lladi. shoir dostonda omonim so`zlardan ham ustalik bilan foydalanadi. bir so`z bilan bir kecha ma`no ifodalashga harakat qiladi: yuz uzә churuk yag`ach erdi burun, har yer barsa, bariban ul burun. bu parchada birinchi misradagi burun so`zi odam organlaridan biri ma`nosida, ikkinchi misrada «avval, ilgari» ma`nosidadir. xvii-xviii asrlarning boshqa adiblarida bo`lgani kabi nishotiyning „husnu dil“ dostonida ham mahalliy shevalarga xos xususiyatlar mavjud. dostonda buxoro va xorazm shevalariga xos so`z va iboralar, grammatik elementlar uchraydi: margi, nav mubarak, himmati sipahdar, husni …

5 / 27

ardan bilәn, birlә, ilә kabi ko`makchilar; kim, -ki, gar, agar, nә, lek, dag`i kabi bog`lovchilar ishlatiladi. nishotiy dostonida nә bog`lovchisi keng qo`llanadi. «husnu dil» dostoni leksikasida ulus, kabir, kapu (eshik), g`ulg`ula, valvala, dag`i, karam kabi so`zlar uchraydi. munis asarlarining tili va uslubi munisning lirik she`rlari devon sifatida to`plangan bo`lib, u «munis ul-ushshoq» deb ataladi. bundan tashqari, uning tarixiy asari «firdavs ul iqbol», tilshunoslik va pedagogikaga oid «savodi ta`lim» asari mavjuddir. u xv asr tarixchisi mirxondning «ravzat us-safo» asarini o`zbek tiliga tarjima qildi. munis adabiy ijodda ham, o`z asarlarining tili sohasida ham navoiyni o`ziga pir (ustod) deb bildi. sѳz ichrә navaiyki jahangirdurur munisg`a maani yolida pirdurur.; munis asarlari tilini shunday qunt bilan ishlaganki, bu uning badiiy vositalarning ko`pgina turlaridan samarali foydalanganida ko`rinadi. masalan: , yiqmasun mazlumlar ashki binaiy davlating. qilma zulm, ey shahki, bardur afati devar-suv. shoir shohlar saroyini devorga, ezilgan kishilar ko`z yoshini bu devorni yiqituvchi suvga o`xshatadi. „qaf tag`i …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "muntaxab ul lug'at"

muhammad xoksorning «muntaxab ul lug`at» asarining o`zbek adabiy tili ilmiy termynologiyasi taraqqiyotidagi roli muhammad xoksor xviii asrning buyuk olimi va donishmandi sifatida bir qancha asarlar ijod etdi. uning «muntaxab ul-lug`at» asari o`sha davr ilmiy terminologiyasini o`rganishda eng muhim manba hisoblanadi. xoksor bu asarini yaratishda diniy dostonlardan, diniy-mistik adabiyot vakillari asarlaridan, firdavsiy, nizomiy, sa`diy, jomiy, navoiy asarlaridan foydalandi. muhammad xoksorning «muntaxab ul lug`at» asarining o`zbek adabiy tili ilmiy terminologiyasi taraqqiyotidagi roli muhammad xoksor xviii asrning buyuk olimi va donishmandi sifatida bir qancha asarlar ijod etdi. uning «muntaxab ul-lug`at» asari o`sha davr ilmiy terminologiyasini o`rganishda eng muhim manba hisoblanadi. xoks...

This file contains 27 pages in PPTX format (123.3 KB). To download "muntaxab ul lug'at", click the Telegram button on the left.

Tags: muntaxab ul lug'at PPTX 27 pages Free download Telegram