o'simliklarning sutkalik gullash ritmi

DOC 11 pages 1.2 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

7-mavzu: o'simliklarning sutkalik gullash ritmi – chetdan changlanishga moslanishdir (2 soat) reja: 1. o'simliklarning sutkalik gullash ritmi – chetdan changlanishga moslanishdir. 2. gullash ritmlarining borishi. o'simliklarning sutkalik gullash ritmi changlanish jarayoni bilan bevosita bog'liq hodisadir. ko'pchilik o'simlik gullarining ochilishi sutkaning ma'lum bir belgilangan vaqtlarida sodir bo'lib, changlovchilarning faol holatga o'tishi vaqtiga to'g'ri keladi. shved olimi k. linney xviii asrda gullardagi bu jarayonlarni mukammal o'rganib, sutkaning turli muddatlarida ochiladigan gullar kollektsiyasini yig'ib, “gul soatlari”ni yaratgan. o'simliklardagi bu ko'rinishdagi biologik ritmlar nasldan-naslga o'tib, mustahkamlanib borgan va organizmlarning tabiiy tanlanishi va adaptatsiyasida muhim faktorlardan biri bo'lib hisoblanadi. biologik ritm sababli gullarning gulqo'rg'onlari harakati hisobiga generativ organlarni muhitning noqulay sharoitlari (yomg'ir, sovuq va boshqalar) dan himoya qilish hamda changlovchi hasharotlarni o'ziga jalb qilish vazifalarini bajaradi. gulqo'rg'onning harakati, hattoki, gulning o'zidan changlanishini osonlashtirish yoki to'sqinlik qilish imkoniyatariga ham ega. gulqo'rg'onlarining harakati, eng avvalo, yorug'lik va issiqlik ta'sirlariga bog'liq bo'ladi. ayrim gullarning gullash davrining uzunligi (davomiyligi) …

2 / 11

ining davomiyligi ma'lum muddatga uzayadi. maydagul tog'rayhonning turli jinsdagi gullari o'zlarining gullash davrining davomiyligi bilan ham bir-biridan farq qiladi. ikki jinsli gullarining gullash davri 2-2.5 kun, funktsional urg'ochi gullarda esa 1-1.5 kun davom etadi, ya'ni funktsional urg'ochi gullarda gullash davri deyarli ikki barobar qisqa bo'ladi. bir novdadagi asosiy to'pgulning gullash davri 32-36 kun, yon novdadagi to'pgullarning gullash davri 66-80 kunga cho'zilishi mumkin. qulay sharoit bo'lganda butun o'simliklarning gullash davri 110 kungacha davom etishi mumkin. chunki bir o'simlikda bir nechta generativ novdalar hosil bo'ladi (djumaev,1990). sutkaning ma'lum muddatlarida gullari ochilishiga qarab o'simliklarni: ertalabki, kunduzgi, kechki, tungi, sutka davomida, sutkasiga ikki marta gullash ritmlariga ega bo'lgan o'simliklarga bo'lishadi. o'simliklarni bunday sistemalashda ulardagi yangi gullarning ochilish vaqti e'tiborga olinadi. odatda, 24 soatlik sutka tun, ertalab, kun va kechgi vaqtlarga quyidagicha bo'linadi: 00:00-03:00-tungi; 04:00-11:00-ertalabki; 12:00-16:00-kunduzgi; 17:00-23:00-kechki. masalan, qumisparakning bir qancha turlarida gullar kechga ochiladi va ular kechki gullash tipiga kiradi. ko'pgina kunduzgi gullash tipidagi …

3 / 11

ham to'pgullardagi gullash jarayoni to'xtaydi. 27-rasm. dalachoy (hypericum elegans) da gullashning ertalabki tipi. 1-ochilgan gullar soni; 2-havo harorati; 3-havoning nisbiy namligi; % da (demyanova, ponamarev, 1979). ayrim o'simliklarda esa, masalan, pechakgul (convolvulus arvensis) da gullash ertalabki tipda bo'lishiga qaramay, yorug'lik gullarning ochilishiga ta'sir ko'rsatmaydi. bu o'simlikning gullari faqat 19-20 °s da ochila boshlaydi, bunda asosiy faktor havo harorati bo'lib hisoblanadi. gulibeor (portulaca grandiflora) da ham gullash ertalabki tipda bo'lib, gullarining ochilishi, asosan, haroratning oshishi bilan bog'liq bo'lib, yorug'lik gullarning ochilishiga deyarli ta'sir ko'rsatmaydi. ertalabki vaqtda bu o'simliklarni harorati yuqori bo'lgan xonalarga joylashtirilganda gullari ochiladi va teskarisi, sovuqroq xonalarga joylashtirilganda ochilib turgan gullari ham yopiladi. o'simlik gullari haroratning 2 os o'zgarishiga ham o'ta sezuvchan bo'lishadi. gullashning kunduzgi tipida bo'lgan ayrim o'simliklarda, masalan, espartsetda (onobrychis arenaria) gullarning ochilishi havoning er sathiga yaqin joyidagi haroratiga aloqador bo'ladi. o'simlik gullarining ochilishi, asosan, sutkalik haroratning oshib borishiga bog'liq bo'ladi (28-rasm). kunduzgi gullash tipi, asosan, yalpizdoshlar …

4 / 11

gul tog'rayhon o'simligining sutkalik gullash dinamikasi to'g'risidagi ma'lumotlar quyidagi rasmda keltirildi. 29-rasm. termiz sharoitida o'stirilayotgan va xonjiza qishlog'i atrofida tabiiy holda o'sayotgan maydagul tog'rayhon o'simligining sutkalik gullash dinamikasi (djumaev, 1990). tog'rayhon o'simligi gullarining ochilishi kunduzgi tipda bo'lib, termizda ertalabki soat 6:00 dan boshlanib, soat 14 gacha davom etadi (29-rasm). o'simlik gullarining sutka davomida maksimum ochilish ko'rsatgichi ertalab soat 8:00 ga to'g'ri keladi, undan keyin gullarining ochilishi kamayib boradi va soat 14:00 da ochilgan gullar soni bittagacha kamayadi. o'simlikda sutka davomida gullarning ochilishi 9 soat davom etadi. xonjizada tog'rayhon gullarining ochilishi ertalab soat 8:00 dan boshlanib, kunduzi soat 15:00 gacha davom etadi. maksimum ochilgan gullarining soni esa kunduzi soat 10 va 11 larga to'g'ri keladi. sutkalik gullash jarayoni 8 soat davom etadi. termiz sharoitida o'simlikda gullashning boshlanishi tabiiy o'sish joylaridagiga nisbatan 2 soat oldin boshlanib, 1 soat oldin tugaydi. hattoki gullarning maksimum miqdorida ochilish vaqti ham termiz sharoitida (8:00) xonjizadan (11:00) …

5 / 11

gan. bu o'simlik gullari odatda, kechqurun, faqat soat 18 atrofida ochiladi. bu jarayon taxminan 30 daqiqa davom etadi. o'simlik g'unchalarining ochilishini ta'minlash maqsadida kunning boshqa muddatlarida sun'iy ravishda (oranjeriyada) qorong'ilashtirilganda ham natija bermagan va o'simlik gullari soat 18 da 30 daqiqa davomida ochilgan. myunxen oranjeriyalarida ham uning g'unchalari quyosh botgandan keyin, faqat - iyun oyida soat 20 da, sentyabr oyida – soat 18 da ochilgan. gulning ochilish davri esa 60-90 daqiqa davom etgan. gullashning tungi ritmi, asosan, tungi kapalaklar va ko'rshapalaklar yordami bilan changlanishga moslashgan tropik o'simliklarda uchraydi. ularning tungi vaqtlarda gullashlariga kunduzgi quruq va issiq havoning noqulay ta'sirlaridan saqlanish maqsadida o'simliklarda hosil bo'lgan moslanishlar sababchi bo'lgan. mo''tadil mintaqalarda tungi vaqtlarda gullash binafsharang sigirquyruq (verbascum phoeniceum) o'simligida kuzatilgan (31-rasm). 31-rasm. binafsharang sigirquyruq (verbascum phoeniceum) da gullashning tungi tipi (demyanova, ponamarev, 1979). shunday o'simliklar borki, masalan, surxondaryo viloyatining hisor tog' tizmalari (xonjiza qishlog'i atrofida) o'sadigan muskat mavragi (salvia sclarea l.) o'simligi …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'simliklarning sutkalik gullash ritmi"

7-mavzu: o'simliklarning sutkalik gullash ritmi – chetdan changlanishga moslanishdir (2 soat) reja: 1. o'simliklarning sutkalik gullash ritmi – chetdan changlanishga moslanishdir. 2. gullash ritmlarining borishi. o'simliklarning sutkalik gullash ritmi changlanish jarayoni bilan bevosita bog'liq hodisadir. ko'pchilik o'simlik gullarining ochilishi sutkaning ma'lum bir belgilangan vaqtlarida sodir bo'lib, changlovchilarning faol holatga o'tishi vaqtiga to'g'ri keladi. shved olimi k. linney xviii asrda gullardagi bu jarayonlarni mukammal o'rganib, sutkaning turli muddatlarida ochiladigan gullar kollektsiyasini yig'ib, “gul soatlari”ni yaratgan. o'simliklardagi bu ko'rinishdagi biologik ritmlar nasldan-naslga o'tib, mustahkamlanib borgan va organizmlarning tabiiy tanlanishi va adaptatsiyasida ...

This file contains 11 pages in DOC format (1.2 MB). To download "o'simliklarning sutkalik gullash ritmi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'simliklarning sutkalik gullas… DOC 11 pages Free download Telegram