o'simliklarni o'zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar (2 soat)

DOC 9 pages 1.3 MB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

6-mavzu: o'simliklarning o'zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar (2 soat). reja: 1. o'simliklardagi nomuvofiqlik (o'z changini qabul qilolmaslik hodisasi - avtosterillik). 2. nomuvofiqligi gomomorf bo'lgan o'simliklar; 3. nomuvofiqligi geteromorf o'simliklar. 4. o'z changini qabul qila olish hodisasi (avtofertillik). o'simliklarda o'zidan changlanishning oldini olish maqsadida bir necha xil moslanishlar borligini o'tgan mavzularda ko'rib o'tdik. shular qatorida o'simlik gullaridagi nomuvofiqlikni ham ko'rsatib o'tish lozim bo'ladi. gulli o'simliklarning aksariyati, funktsional jihatdan faol bo'lgan gulchangi va tuxum hujayraga ega bo'lgan ikki jinsli gullarni hosil qilsada, o'z-o'zini changlantirishga qodir bo'lmaydi. chang (chang naychalari) va urug'chi to'qimalarida o'zidan changlanishni nazorat qiladigan faol genlar bo'lib, ularning ta'sirida chang naychalari o'sishdan to'xtaydi va nobud bo'lishadi. ko'pchilik o'simliklar o'zidan changlanish qobiliyatiga ega emas. bir gulning gul changi shu gul yoki qo'shni gulning urug'chisi tumshuqchasiga (bir o'simlik doirasida) tushgandan keyin o'sa boshlaydi, lekin tez orada chang naychalari urug' kurtaklarga etmasdan turib o'sishdan to'xtaydi va nobud bo'ladi yoki umuman o'smasligi ham mumkin. boshqaruvchi …

2 / 9

bga solib turadi. agarda gulchangi va tumshuqcha bir xil allel genlarga ega bo'lsa, bu changlar tumshuqchada o'sa olmaydi yoki juda zaif, nimjon rivojlanadi va nobud bo'ladi. ularning o'sishiga ustunchadagi muhit to'sqinlik qiladi. o'simliklardagi nomuvofiqlik ikki xil bo'ladi: 1. nomuvofiqligi gomomorf bo'lgan o'simliklar; 2. nomuvofiqligi geteromorf o'simliklar. i. gomomorf nomuvofiqligi bo'lgan o'simliklarning gullari tuzilishida hech qanday farq bo'lmaydi – tur yoki populyatsiya ichidagi gullar barchasi morfologik jihatdan bir xil tuzilishga ega bo'ladi. o'simliklarda gomomorf nomuvofiqlik ko'proq uchraydi. uning o'zi ham ikki xil bo'ladi: 1. gametofitdagi nomuvofiqlik; 2. sporofitdagi nomuvofiqlik. 1. gametofitdagi nomuvofiqlik chang donachalarining genotipi bilan belgilanadi. ushbu nomuvofiqlik populyatsiyalarda uchraydigan yuzlab allel genlarni o'zida namoyon etadigan bitta s geni bilan boshqariladi. diploid xromasoma to'plamiga ega bo'lgan urug'chi hujayralari doimo ikki allelga ega bo'ladi. har bir chang donachalarida esa faqat bitta allel gen bo'ladi. s1 allelga ega bo'lgan chang xuddi shunday s1 alleliga ega bo'lgan urug'chi ustunchasida o'sa olmaydi. ularda s …

3 / 9

n nasllarning barchasi nomuvofiqlik genlari sababli geterozigotli bo'lishadi. 2. sporofitdagi nomuvofiqlikda changlarning o'sish qobiliyati sporofit (mikrospora hosil qilgan o'simlik) genotipi bilan belgilanadi. bunday xollarda, changning unishi urug'chi tumshuqchasidayoq bostiriladi. s1s3 va s3s4 genotiplari changda emas, balki urug'chida namoyon bo'ladi. ii. geteromorf nomuvofiqligi bo'lgan o'simliklar populyatsiyalarida ikki yoki uch xil morfotipli gullar bo'ladi. geteromorf nomuvofiqlik gullari morfologik tuzilishi jihatidan farq qiladigan o'simliklarda uchraydi (geterostiliya). masalan, marjumak (grechixa) va navro'zgulda distiliya (bir biridan ustuncha va changchilarining uzunligi bilan farq qiladigan ikki xil tipdagi gullar hosil qilishi) xodisasi kuzatiladi. ulardagi changlanish va changning o'sishi faqat ikki xil morfotipli gullarning chatishganidagina amalga oshadi. o'simliklarning bir xil tipdagi gullarining changlanishi juda kam hollarda amalga oshib, urug' mahsuldorligi past bo'ladi. gul geteromorfozini esa faqat bitta gen boshqaradi va kalta ustunchalilik dominant hisoblanadi. nomuvofiqlik sistemasining asosiy vazifasi o'zidan changlanishni cheklash va chetdan changlanishni amalga oshirishdir. nomuvofiqlik asosan gulli o'simliklarda keng tarqalgan bo'lib, 80 oilaga mansub 10 000 …

4 / 9

hganligi bilan izohlanadi. muhitning noqulay sharoitlarida o'sadigan o'simliklar ustunchalari o'z changini qabul qilish xususiyatiga ega bo'ladi. masalan, ko'pgina (ayniqsa, bir yillik) begona o'tlar bunga tipik misol bo'la oladi. chetdan changlanish u yoki bu sabablarga ko'ra amalga oshmay qolgan sharoitda o'zidan changlanish amalga oshadi. geterostiliya ( urug'chi ustunchalarining har-xil uzunlikda bo'lishi). shunday o'simliklar borki, ularning ikki yoki uch xil tipdagi individlari bo'lib, ularning gullari ustunchalari va changchi iplarining o'lchamlarining uzunligi bilan bir-biridan farq qiladigan bo'ladi. ularning ba'zi bir tuplarining gullari uzun ustunchali bo'lsa, boshqa tuplarida esa kalta ustunchali bo'ladi, ayrimlarida esa o'rtacha uzunlikda bo'ladi. changdonlar ham uzun ustunchali gullarda gulning pastki qismida joylashsa, kalta ustunchali gullarda, teskarisi, gul og'izchasining yuqorisida joylashadi. bunday o'simliklarni geterostil o'simliklar deb ataladi. geterostil o'simliklar 2 xil tipga bo'linadi: 1. distil o'simliklar; 2. tristil o'simliklar. distil va tristil o'simliklarni navro'zgul va qarmoqcho'p o'simliklari misolida ko'rib chiqamiz. distil o'simliklarda, xususan, navro'zgulning (primula) uzun ustuncha-li gullari bo'lgan formalarida changdonlar …

5 / 9

uzun ustunchali tumshuqchalarning uzunligiga to'g'ri keladi va teskarisi. 24-rasm. navro'zgul (primila) da geterostiliya: 1–4–qisqa ustunchali shakli (2-qisqa ustunchali tumshuqchasi sathining kichik va 3-kattalashtirilgan ko'rinishi, 4-gulchangi); 5–8–uzun ustunchali shakli (6-uzun ustunchali tumshuqchasi sathining kichik va 7-kattalashtirilgan ko'rinishi, 8-gulchangi). tristil o'simliklardan biri qarmoqcho'p (lythrum salicaria) da 3 xil: qisqa, o'rtacha va uzun ustunchali gullari mavjud bo'lib, bu gullar o'simlikning boshqa-boshqa tuplarida hosil bo'ladi (25-rasm). rasmda ko'rinib turgani kabi, gullardagi tumshuqchalar va changdonlarning uch xil masofada joylanishi changlovchi hasharotlar tanasining ma'lum bir qismlariga to'g'ri keladi, ya'ni bir individ gullaridagi ustunchalarning uzunligi qolgan ikki xil o'simlik gullaridagi changchilarning uzunligiga to'g'ri keladi. 25-rasm. qarmoqcho'p (lythrum salicaria) o'simligining turli formalaridagi gullarida gul qismlarining turli masofalarda joylanishi. hasharotlar bir o'simlik gulidagi changdonlarda etilgan changlar bilan ikkinchi bir o'simlik gulidagi shunday uzunlikda joylashgan tumshuqchalarnigina changlatadi. kalta changdonlarda etilgan changlar bilan kalta ustunchali, o'rtacha uzunlikdagi changdonlardagi changlar bilan o'rtacha ustunchali, uzunlari bilan esa faqat uzun ustunchali tumshuqchalarni changlantira oladi …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'simliklarni o'zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar (2 soat)"

6-mavzu: o'simliklarning o'zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar (2 soat). reja: 1. o'simliklardagi nomuvofiqlik (o'z changini qabul qilolmaslik hodisasi - avtosterillik). 2. nomuvofiqligi gomomorf bo'lgan o'simliklar; 3. nomuvofiqligi geteromorf o'simliklar. 4. o'z changini qabul qila olish hodisasi (avtofertillik). o'simliklarda o'zidan changlanishning oldini olish maqsadida bir necha xil moslanishlar borligini o'tgan mavzularda ko'rib o'tdik. shular qatorida o'simlik gullaridagi nomuvofiqlikni ham ko'rsatib o'tish lozim bo'ladi. gulli o'simliklarning aksariyati, funktsional jihatdan faol bo'lgan gulchangi va tuxum hujayraga ega bo'lgan ikki jinsli gullarni hosil qilsada, o'z-o'zini changlantirishga qodir bo'lmaydi. chang (chang naychalari) va urug'chi to'qimalarida o'zidan changl...

This file contains 9 pages in DOC format (1.3 MB). To download "o'simliklarni o'zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar (2 soat)", click the Telegram button on the left.

Tags: o'simliklarni o'zidan changlani… DOC 9 pages Free download Telegram