yer, uning shakli va harakti

PPTX 31 pages 2.1 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

6- mavzu yer, uning shakli va harakati yer, uning shakli va harakati 1. yer. yerning shakli. 2. yerning o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi. kun va tun almashishi. 3. yil fasllarining almashishi. 4. ekvator. meridian va parallel chiziqlar. globus. xarita. 5. oy. uning fazalari. najot – ta’limda, najot – tarbiyada, najot – bilimda! yer. yerning shakli. ayrim xalqlar “yerning atrofini dengiz o‘rab olgan, ustiga esa billuriy osmon qoplangan” dengiz atrofida yashovchi xalqlar “yerni uchta katta baliq ko‘tarib turibdi, baliqlar qimirlaganda zilzila ro‘y beradi” hindiston xalqlari “yerni bahaybat fillar ko‘tarib turibdi” o‘zbeklar esa “yerni ho‘kiz shoxida ko‘tarib turibdi” katta-katta dengiz kemalari qurishni o‘rganib oldilar dengizlarda sayohat qila boshladilar dengiz sohillaridagi mamlakat xalqlari bilan savdo aloqalari boshlandi asta-sekin boshqa dengizlar va mamlakatlar borligini bilib oldilar qadimgi odamlar yerni yassi yoki gardish shaklida deb bilganlar. lekin uzoq o‘lkalarga sayohatlar ko‘paygan sari yerning shakli haqidagi tushunchalar ham o‘zgaraverdi. insoniyatning peshqadam vakillari, olimlar oy …

2 / 31

an avvalgi 384-322 yy o‘rta osiyoda abu rayhon beruniy 973-1048 sharsimon jism quyoshdan o‘rta hisobda 149,6 mln.km. uzoqda yaxlitlanganda 6 000 000 000 000 000 000 000 tonna 5,975xl021 tonna quyosh sistemasidagi organik hayot mavjud bo‘lgan yagona sayyora yer sharining ko‘lami haqidagi dastlabki ma’lumotlarni qadimgi yunon, arab va o‘rta osiyolik olimlarning asarlarida uchratish mumkin. miloddan oldingi ii asrda yashagan yunon olimi erotosfen hisobiga ko‘ra, yer aylanasining uzunligi 39 000 km.ga teng. yerning o‘z o‘qi atrofida aylanishi g‘arbdan sharqqa tomon 23 soat 56 daqiqa 4 sekundda bir marta sutka kishilar yer sharida yashasalar ham uning aylanishini sezmaydilar. buning sababi shundaki, yerdagi hamma narsa - havo ham, kishi ham, yer bilan birga bir xil tezlikda aylanadi. lekin bizga go‘yoki osmon jismlari aylanayotgandek tuyuladi. aslida esa osmon jismlari emas, balki yer harakat qiladi. natijada kecha va kunduz almashinib turadi, ya’ni yerning quyoshga qaragan tomonida kunduzi, teskari qismida esa kechasi bo‘ladi. yerning quyosh atrofida …

3 / 31

arga bo‘lishda o‘sha 6 soat ancha noqulaylik keltirib chiqaradi. shu noqulaylikdan qutilish uchun har to‘rt yilning uch yilini 365 kun, to‘rtinchi yilini esa 366 kun deb qabul qilingan. chunki to‘rt yilda yig‘ilgan soatlar (6x4=24) bir sutkani tashkil etadi va u to‘rtinchi yilga qo‘shiladi. shu sababli to‘rtinchi yilning fevral oyi 29 kun bo‘lib, kabisa yil deyiladi. yil fasllarining almashishi yil fasllarining almashinuviga yerning quyosh atrofida aylanishi va yer o'qining orbita yuzasiga — tekisligiga nisbatan og‘ishganligi sababchidir. yer o‘qi orbita tekisligiga nisbatan 23,3° burchak tashkil etadi. yerning quyosh atrofida o‘z orbita tekisligiga og‘ishgan holda aylanishi tufayligina quyosh nurining tushish burchagi o‘zgarib, yil fasllari almashinib turadi. teng kunlik 21-mart va 23-sentabrda yer o‘qining og‘ishligi quyoshga nisbatan neytraldir. shu sababli quyosh nuri ekvatorga tik tushib, shimoliy va janubiy yarim sharlarni bir xilda yoritadi va isitadi hamda kun ham, tun ham 12 soatga teng bo‘ladi. shu tufayli 21-martni bahorgi 23-sentabrni kuzgi kun - tun tengligi …

4 / 31

i. o‘rtacha kunlik harorat +50 dan oshsa (chunki o‘tlar bu haroratda tez rivojlana boshlaydi) – issiq davr, +50 dan pasaysa (o‘tlar vegetasiyadan to‘xtaydi) – sovuq davr boshlanganligini bildiradi. yilning issiq davri, o‘z navbatida, uch faslga – bahor, yoz, va kuzga bo‘linadi. o‘rtacha kunlik harorat +50 dan +200 gacha bo‘lgan davr bahor, 200 dan oshsa yoz, +200 dan pasayib, +5 gacha bo‘lgan davr kuz hisoblanadi. ekvator. meridian va parallel chiziqlari. globus. xarita. yerning o‘z o‘qi atrofida aylanishi tufayli uning shimoliy va janubiy qismida o‘z holatini o‘zgartiradigan ikki nuqta qutblar vujudga kelgan. o‘sha ikki qutbni birlashtiruvchi chiziqlar meridianlar deyiladi. yer sharidagi o‘sha ikki qutbdan baravar masofada turadigan doira o‘tkaziladi va bu doira ekvator deyiladi. bu chiziq yer sharini ikki yarim sharga - shimoliy va janubiy yarim sharlarga ajratib turadi. geografik xarita - bu yer yuzasi va undagi tabiiy ob’ektlar hamda ijtimoiy hodisalarning kichraytirilib tushirilgan tasviridir. ayrim davlatlar xaritasi materiklar xaritasi yarim sharlar …

5 / 31

eyin yarim "kulcha" shaklida birinchi chorak 14—15 kunlik yarim sferasi toʻlaligicha toʻlinoy keyingi kunlarda oyning gʻarbiy tomoni “yemirila borib", 22-sutkada faqat qabariq tomoni sharqqa qaragan yarim doira shaklida koʻrinadi. buni oyning oxirgi chorak fazasi deyiladi. 29,5 sutkadan soʻng oy yana astronomik yangioy fazasida boʻladi. ikki ketma-ket kelgan yangioy orasida oʻtgan vaqt oyning sinodik davri deyil savollar: yerning harakati haqida nimalarni bilib oldingiz? yil fasllari qanday hosil bo’ladi? ekvator va meridian chiziqlari nima? globus nima? oyning fazalari qanday hosil bo’ladi va nomlanadi? image1.png image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png image10.png image11.png image12.png image13.png image14.png image15.png image16.png image17.png image18.png image19.png image20.png image21.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yer, uning shakli va harakti"

6- mavzu yer, uning shakli va harakati yer, uning shakli va harakati 1. yer. yerning shakli. 2. yerning o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi. kun va tun almashishi. 3. yil fasllarining almashishi. 4. ekvator. meridian va parallel chiziqlar. globus. xarita. 5. oy. uning fazalari. najot – ta’limda, najot – tarbiyada, najot – bilimda! yer. yerning shakli. ayrim xalqlar “yerning atrofini dengiz o‘rab olgan, ustiga esa billuriy osmon qoplangan” dengiz atrofida yashovchi xalqlar “yerni uchta katta baliq ko‘tarib turibdi, baliqlar qimirlaganda zilzila ro‘y beradi” hindiston xalqlari “yerni bahaybat fillar ko‘tarib turibdi” o‘zbeklar esa “yerni ho‘kiz shoxida ko‘tarib turibdi” katta-katta dengiz kemalari qurishni o‘rganib oldilar dengizlarda sayohat qila boshladilar dengiz sohillaridagi...

This file contains 31 pages in PPTX format (2.1 MB). To download "yer, uning shakli va harakti", click the Telegram button on the left.

Tags: yer, uning shakli va harakti PPTX 31 pages Free download Telegram