o'rta osiyodagi falsafiy-diniy qarashlar

PPT 22 pages 196.5 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 196.5 KB

File type PPT

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

slayd 1 iv bob. ijodning nazariy muammolarini ishlab chiqishda sharq mutafakkirlari qo'shgan hissalar o'rta osiyoda falsafiy-diniy dunyoqarashning shakllanishi. qadimgi xalqlar ijodiy faoliyati og'zaki va yozma manbalarning ifodasi sifatida o'rta osiyodagi qadimgi falsafiy qarashlarni bilish, o'rganishda yozuv va tarixiy yodgorliklarning katta ahamiyati bor. qadimiy yozuvlardagi mazmun ham o'z davri falsafiy jarayonlarini namoyon qilganki, ularda ham yaxshilik va yomonlik, boylik va kambag'allik o'rtasida kurashlar tasvirlangan. qadimiy yozma yodgorliklarga «avesto», «bundaxshin», «denxard» va «o'rxun-enisey» yozuvlari kiradi. enisey bo'ylaridagi qadimgi yozuvlarni aniqlash xviii asrning boshlarida rus olimlari tomonidan boshlangan. arab bosqinchilari islom dinini xalqqa singdirish uchun katta kuch bilan harakat qilganlar. o'sha davrning vatanparvarlari (rafi ibn leyl, hamza as xorij, abu muslim, muqanna va boshqalar) arablarga qarshi chiqib jiddiy zarba berganlar. shunday bo'lishiga qaramay, arab madaniyati mahalliy joylarda o'z o'rnini topa boshlagan. talaygina bosqinchilik urushlaridan so'ng ix asrning oxiriga kelib o'rta osiyo mustaqillikka erishdi. somoniylardan so'ng xorazmshohlar, g'aznaviylar, saljuqiylar, qoraxoniylar davlatlari paydo bo'ldi. buxoro, …

2 / 22

inlar haqidagi ma'lumotlar berilgan. xitoy yilnomalarida ko'rsatilishicha, turklar o'lganlaridan so'ng ko'mish marosimi shunday ta'riflangan: o'lgan kishining boyliklari, jangda mingan oti bilan birga olib kuydiriladi. xoki dafn etilib, marhum qancha dushmanni o'ldirgan bo'lsa, shuncha tosh uning qabriga qo'yiladi, uning surati ishlanadi va qilgan ishlari o'yib yoziladi. natijada movarounnahr hududida madaniy-ma'naviy, ijtimoiy-siyosiy, axloqiy, diniy-falsafiy ta'limotlar-ning rivojlanishi uchun keng yo'l ochildi. xalq orasidan aql-idroki, tafakkuri bilan dunyoni lol qoldiradigan qomusiy olimlar etishib chiqdi. natijada matematika, astronomiya, ximiya, minerologiya, tibbiyot, san'atshunoslik, naqqoshlik kabi sohalar tez rivojlandi. tarixchilar, faylasuflar, g'azal mulkining sultonlari, «muallimi soniy», «shayxur rais»lar etishib chiqdiki, bu ajdodlarimizdan qancha faxrlansak kamlik qiladi. ana shu ajdodlarimiz sharq uyg'onish davrini boshlab berishgan. ular yaratgan ilmiy-falsafiy ijod va ta'limotlar umumbashariy ahamiyatga ega bo'lgan ta'limotga aylandi. o'zlarining ijodlarida vatan ravnaqi, ilm-fan, madaniyat, erkinlik, farovonlik g'oyalarini aks ettirdilar. zardushtiylik dini eramizgacha vii-vi asrlarda shakllangan. unga zardusht ismli alloma asos solgan. ba'zi bir mualliflar esa zardushtni xorazmda, ba'zilari esa …

3 / 22

, balki uni o'sha davrning hukmron mafkurasi, ijtimoiy-siyosiy, axloqiy, falsafiy qarashlari, deb tushunish kerak. uning nazariy asosi - "avesto" xulosalari shundan dalolat beradiki, zardushtiylik fikrlari kitob yozilishidan oldingi ko'p ming yillik tajriba va hayot, turmush tarzlarini umumlashtirish sifatida yuzaga kelgan. "avesto"da afsonaviy fikrlar bilan birga insonlarning hayotiy tajribalari ham o'z aksini topgan. bu muqaddas kitob qadim asrlarning tarixi va rivojlanishini, iqtisodiy-ijtimoiy holatini, falsafasi, tili, yozuvi, xalq og'zaki ijodining manbasi sifatida ham qadrlidir. ayniqsa, undagi falsafiy jihatlar kishini hayratga soladi. kitobning asosiy mazmuni insonlarning xudoga murojaat etib,iltijo qilishlariga bag'ishlangan. xudodan tinchlik, chorva mollari, yaylovlar, sug'orish maydonlarini tilaganlar. kitobda axuramazda xudolik qiyofasidan chiqib, adolatli shoh qiyofasiga o'tishi tasvirlangan. u adabiy yodgorlik sifatida insonlarning ma'naviy qiyofasini juda jiddiy tasvirlagan. kitobning diqqatga sazovor yana bir tomoni borki, unda jismoniy va ma'naviy jarayonlar uch davrga bo'linib berilgan. birinchi davr: bu eng qadimgi davr hayotini ifodalaydi. unda yaxshilik tantana qilgan. fan taraqqiyotida ix-xii asrda yashab ijod …

4 / 22

ing namunasi sifatida o'rta osiyo xalqi boy moddiy, ma'naviy, falsafiy tarixga ega. bu o'lka eramizning boshlaridayoq qishloq xo'jaligi, shaharlari rivojlangan zamin edi. evropa va sharq mamlakatlari bilan savdo, madaniy aloqalar o'rnatilib, hunarmandchilik taraqqiy etgan edi. forobiy abu nasr muhammad (870-950) sirdaryo bo'yidagi forobda keyin damashqda bilim oldi. u yirik tilshunos, mantiqshunos, matematik, ximik, medik, psixolog, etnik, musiqashunos edi. grek madaniyatini yaxshi bilgan. tabiatshunoslik va ijtimoiy fanlarda ijod qilib ilg'or fikrlarni ilgari surgan. forobiy arastudan keyingi, ikkinchi ustoz bo'lib tanildi. u arastu asarlarini to'g'ri tarjima qilgan yirik faylasuf. o'rta osiyo mutafakkirlaridan yana biri abu rayhon beruniy (973-1048)dir. u katta qomusiy olim hisoblanadi. o'zining tabiiy bilimlar sohasidagi yutuqlari bilan fan tarixida chuqur iz qoldirgan. olim yil hisobini, kalendarni ishlab chiqqan. uning “hindiston” asari esa falsafa, geografiya, astronomiya, mineralogiyaga oid. mutafakkirning fikricha, materiya bor narsalarni o'zgartiradi, shaklni yaratadi. materiya tafakkurning ham asosi hisoblanadi. kishining bilish imkoniyatiga ishonadi, diniy xurofotga ehtiyotkorlik bilan yondashadi. materiya …

5 / 22

davrdagi gippokrat, galen, arastu bilan yonma-yon qo'yadilar. uning “kitob al-qonun fit tib” asari tabiblarga qo'llanma bo'lib keldi va kelmoqda. islom dini dunyoda e'tiqod qiluvchilar miqdori jihatidan ikkinchi o'rinda turadi. islom so'zi arabcha «xudoga o'zini topshirish», «itoat», «bo'ysunish» ma'nosini beradi. bu dinga ishonuvchilar arabcha «muslim» deb ataladi. uning ko'pchilik shakli bo'lgan «muslimun» so'zining boshida xalqlar orasida turlicha: forslarda – musulmon, o'zbeklarda - musulmon, qirg'iz-qozoqlarda - musulmon, ukraina-rossiyada - bosurman, deb ataladi. muhammad ismini magomed, deb aytadilar. islom dinining kelib chiqishi masalasini turlicha talqin qiladilar. xudo tomonidan yuborilgan oxirigi ta'limot, deydilar. bu birinchi nuqtai nazar, ikkinchi nuqtai nazar: vi asr oxiri – vii asr boshlarida arabiston yarim orolida yuz bergan ijtimoiy-iqtisodiy o'zgarishlar bilan bog'liq. bu davrda qabilalar tugatila boshlagan. sinfiy jamiyat yuzaga kelgan. islom. diniy aqidalarni hayotiy muammolarga ijodiy tatbiq etish masalalari yakka xudolikka ishonish islom dinigacha ham mavjud edi. uni dastlab haniflar (haqiqat izlovchilar, e'tiqod qiluvchi) targ'ib qilgan. muhammad payg'ambar 570 …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta osiyodagi falsafiy-diniy qarashlar"

slayd 1 iv bob. ijodning nazariy muammolarini ishlab chiqishda sharq mutafakkirlari qo'shgan hissalar o'rta osiyoda falsafiy-diniy dunyoqarashning shakllanishi. qadimgi xalqlar ijodiy faoliyati og'zaki va yozma manbalarning ifodasi sifatida o'rta osiyodagi qadimgi falsafiy qarashlarni bilish, o'rganishda yozuv va tarixiy yodgorliklarning katta ahamiyati bor. qadimiy yozuvlardagi mazmun ham o'z davri falsafiy jarayonlarini namoyon qilganki, ularda ham yaxshilik va yomonlik, boylik va kambag'allik o'rtasida kurashlar tasvirlangan. qadimiy yozma yodgorliklarga «avesto», «bundaxshin», «denxard» va «o'rxun-enisey» yozuvlari kiradi. enisey bo'ylaridagi qadimgi yozuvlarni aniqlash xviii asrning boshlarida rus olimlari tomonidan boshlangan. arab bosqinchilari islom dinini xalqqa singdirish uchun k...

This file contains 22 pages in PPT format (196.5 KB). To download "o'rta osiyodagi falsafiy-diniy qarashlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta osiyodagi falsafiy-diniy … PPT 22 pages Free download Telegram