adabiy tanqidning tarixi va shakllanishi

DOC 16 pages 115.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 115.0 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

reja: 1. o’zbek adabiy tanqidn tarixini davrlashtirish masalasi. 2. adabiy tanqidning shakllanishida matbuotning o’rni. 3. o’zbek tanqidchiligining ilk qadamlari. 4. o’zbek adabiy tanqidchiligida janriy izlanipshar. hozirgi adabiy jarayon va uning xususiyatlarini ochib berish tanqidchilik zimmasida turadi. badiiy ijod haqidagi fikr-mulohazalar ilmiy-estetik tahlilda haqqoniy o’z ifodasini topishi kerak. bugungi kun - istiqlol mafkurasi hammadan har bir hodisaga xolis baho berishni talab qilyapti. ammo taassuflar bo’lsinki, xx asr o’zbek adabiyoti, shu bilan birga o’zbek adabiy tanqidi o’zining rivojini 20-yillardan, asosan, to’ntarishdan keyin boshladi degan bir tomonlama fikrlar oldingi darsliklarda uchraydi. bu qarash 1987 yilda chop qilingan "uzbek sovet adabiy tanqidi tarixi" ikki jildligida ham, n.xudoyberganov va a.rasulovlarning hamkorliqda yozgan "uzbek sovet adabiy tanqidchiligi" (1990) darsligida ham o’z aksini topgan. binobarin, bugungi kun talablari asosida bu fikrga isloh kiritish zaruriyati davr talabiga aylanmoqda. holbuki, adabiy tanqid juda qadimiy ildizlarga ega ekanligini inkor etib bo’lmaydi. bu xususda professor a.hayitmetovning "alisher navoiyning adabiy-tanqidiy qarashlari" va …

2 / 16

asalalaryi qayta ko’rib chiqish va baholash sohasida ko’plab ishlar amalga oshirildi. bu xususda qator dissertasiyalar yozildi. ilmiy rnsolalar va to’plamlar, adabiy-tanqidiy maqolalar zlon qilindi. bular-ku kerakli va o’rinli ishlar, davr adabiyotini butunicha olib tekshirish, shu yo’l bilan uning adabiyot va madaniyat tarixiy taraqqiyoti jarayonida tutgan o’rnini belgilashga xizmat qiladigan izlanishlar zdi, biroq bular hali o’sha davr adabiy hayotini va adabiy-tanqidiy fikrini o’rgakish sohasida amalga oshirilajak ishlarnint hammasn emas. xx asr boshlaridagi adabiy xayot o’zbek adabiyoti tarixiy taraqqiyotida kanday o’rin tutishi. boshqa bosqynlardagy taraqqiyot jarayonidan kaysi va qanday xususiyatlari bilan farq qilib turishi-obyektiv va ilmiy jihatdan to’gri ochnlsa, ko’p chigal muammolar, jumladan, yozuvchi, shoirlar ijodini to’gri baholash imkoni tug’ilar, shu bilan birga adabiy tanqidga doir bir qancha muammolar yechimi topilgan bo’lar edi. ilk adabiy tanqidiy maqola va taqrizlar "tvg'*da bosilganligi inobatga olinsa, adabiy tanqid namunalari 19-asrning oxirlaridan chop ztila boshlangan. biroq 1905 yildan so’ng to 20-yillarning o’rtalarigacha bo’lgan davr - o’zbek …

3 / 16

g, qodiriy o’zbek nasrining, fitrat yangi o’zbek dramachiligi va adabiyotshunosligi ilmining eng go’zal namunalarini yaratdilar" . mahmudxo’ja behbudiy, munavvar qori, abdulla avloniy, sadriddin ayniy, hamza, muxammadsharif so’fizoda, a.shakuriy, saidrasul aziziy, ajziy kabilar maktab-maorif sohasiga katta o’zgartirishlar kiritdilar. o’zlari maktablar ochib, o’zlari darsliklar yozdilar,xalq bolalarining ko’zini ochishga, zamonaviy bilimlardan xabardor kilishga intildilar. bu davrda turkistonning deyarln hamma katta shaharlarida bosmaxova, litografiyalar ochildi, kitob, ro’znomalar nashr qshshsh ishi yo’lga qo’yildi. madaniy hayotdagi uygonish professional teatr sanatinish yuzaga kelishida ham ko’rinadi. bu sohada xx asrnnng 10-yillarida katta yangshshklar yaratilgani malum. ayniqsa, bu davrda mahmudxo’ja behbudiyning npadarkush"idan o’z sarchashmasini ochgan ovropacha tipdagi o’zbek dramaturgiyasi tugildi va tezlkk bilan rivojlana boshladi. uzbek adabiyoti tarixida yakgi xodisa xgsoblangan dramaturgiyaning paydo bo’lishi teatr tankidchiligining tug’ilishiga olib keldi. mirmuhsin shermuhammedov, hoji muin kabi teatr tanqidchilari yetishib chikdilar. "osns" gazetasida "teatr", "oina" jurnalida "teatr nadur","turkiston viloyatining gazeti"da "teatr foydasi" kabi maqola va taqrizlar bosiladi. tatar, turk, ozarbayjon , rus …

4 / 16

a", "juvonboz" singari realistik hikoyalari ngu davr ruhini ifodalovchi izlanishlar mahsuli sifatida etiborni torta boshladi. marifatparvarlik jadid adabiyotining yetakchi tamoyiliga aylandi, milliy o’zbek adabiyotining poydevoriga birinchi gishtlar qo’yila boshlandi. bu davr shoirlari ijodida taraqqiyparvarlik, tenglik, ilm, ozodlik haqidagi goya o’sha davr sheriyatining leytmotiviga aylandi. asta-sekinlik bilan o’zbek milliy adabiyotining tugilishi tufayli demokratik yo’nalish birinchi o’ringa o’ta boshladi. davrning mavjud ijtimoiy tartibini tanqidiy realistik tarzda tasviryaab, uning ruhini yanada chukurrok berish, xalq orzuyaarini har tomonlama aks ettirin adabiyotda asosiy mavzuga aylandi. ammo davr adabiyotiga yetarli baxo berishga o’sha zamondagi adabiy tankndning kuchi yetmas edi, chunki adabiy tanqid hali qorishiq, zndi shakllanayotgan pallaga kirgan edi. shuning uchun o’zita xos fan, ilmky-zstetik tafakkur mahsuli sifatida endi dunyoga kelayotganligi tufayli ijtimoiy hayotga, ijodiy jarayonga sezilarli tasir ko’rsata olmasligi tabiiy zdi, 20-yillarning ykkinchi yarmida, xususan. 30-yillardan ztiboran adabiyot butunlay mafkuralasha bordi va sor imkoniyatlari qo’ldan ketdi."sovet tuzumi uning markscha-lenincha mafkurasi, shubhasiz, adabiyotimizning kamoliga katta zarar …

5 / 16

yatlaridan biri uning publisistika bilan chambarchas aloqasidir. joriy adabiy jarayonning hodisalarini va badiiy ijodning ayrim asarlarini tahlil etib, uning qimmatli fazilatlarini keng ommaga tushuntirib berish asosida uning estetgas didini tarbiyalashga mo’ljallangan tanqid o’z o’quvchisiga matbuot -gazeta va jurnallar orqali murojaat qila boshladi. xix, asrning birinchi yarmida asosli ravishda v.belinskiy: "tanqid allaqachon bizning publikaning ehtiyoji bo’libqoldi. hyech bir jurnal yoki gazeta tanqid va bibliografiya bo’limisiz yashay olmaydi",- deb yozgan edi. xix asrning so’nggi choragi va xx asr boshlarida turkistonda uzbek milliy vaqtli matbuoti tug’ildi va tez suratlar bilan rivojlana bordi. vaqtli matbuotning tug’ilishi ro’znomachilik ishining rivoj topishi munosabati bilan o’zbeklarda ham dastlabki milliy jurnalistlar yetishib chiqa boshladi. "turkiston viloyatining gazeti" (tvg) o’zbek madaniyati, sanati, adabiyoti bilan birga tanqidchilikning yuzaga kelishida malum o’rin tutadi. u 1883 yildan boshlab o’zbekcha gazeta sifatida nashr etilgan. unda "o’sh shahri xususidagi risola" haqida bosilgan takriz, aytish mumkinki, shu jakrdagk dastlabki namunalardandir. gazeta isyonkor o’zbek shoiry bobsrahim …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy tanqidning tarixi va shakllanishi"

reja: 1. o’zbek adabiy tanqidn tarixini davrlashtirish masalasi. 2. adabiy tanqidning shakllanishida matbuotning o’rni. 3. o’zbek tanqidchiligining ilk qadamlari. 4. o’zbek adabiy tanqidchiligida janriy izlanipshar. hozirgi adabiy jarayon va uning xususiyatlarini ochib berish tanqidchilik zimmasida turadi. badiiy ijod haqidagi fikr-mulohazalar ilmiy-estetik tahlilda haqqoniy o’z ifodasini topishi kerak. bugungi kun - istiqlol mafkurasi hammadan har bir hodisaga xolis baho berishni talab qilyapti. ammo taassuflar bo’lsinki, xx asr o’zbek adabiyoti, shu bilan birga o’zbek adabiy tanqidi o’zining rivojini 20-yillardan, asosan, to’ntarishdan keyin boshladi degan bir tomonlama fikrlar oldingi darsliklarda uchraydi. bu qarash 1987 yilda chop qilingan "uzbek sovet adabiy tanqidi tarixi" ikki jild...

This file contains 16 pages in DOC format (115.0 KB). To download "adabiy tanqidning tarixi va shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy tanqidning tarixi va sha… DOC 16 pages Free download Telegram