adabin-tarixiy jarayenda adabiy tanqidning o’rni

DOCX 10 pages 50.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.6 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

reja: 1. adabin-tarixiy jarayenda adabiy tanqidning o’rni. 1. adabiy tanknd "harakatdagi estetika"dir. 1. adabiy tanqid ilmiy - estetik hodisa sifatida. adabiy-tarixiy jarayonda adabiy tanqidning urni. adabiy tanqid hayotni badiiy o’zlashtirish jarayonini o’rganuvchi va shu jarayonga faol ishtirok etuvchi, uning oqimiga ta’sir ko’rsatuvchi ilm, o’ziga xos ijod turidir. bu esa uning o’ziga xos qonunlari. xususiyatlari borligidan dalolat beradi; mana shu alohidalikni aniklamay turib, badniy asar haqida fikr yuritish mumkin emas. adabiy jarayonda tanqidning roli haqida v.belnnskiyning quyidagi fikri e’tiborga molik: "adabiyot va san’at tanqid bilan qo’l ushlashib boradi va bir-biriga o’zaro ta’sir ko’rsatadi"[footnoteref:1]. bu fikrni arman munaqqidi suren agababayan "tanqid dastavval adabiy jarayon faktlarini tahlil etadigan, tushunib yetadigan, umumlashtiradigan fandir" degan mulohazasi bilan yanada to’ldiradi. darhaqiqat, hyech bir xalq va hyech bir davrning adabiy-tarixiy jarayonini, adabiy tanqidning ishtirokisiz tasavvur etish mumkin emas. hatto ba’zi xalqlarda ayrim tarixiy davrlarda adabiy tanqidning yutuqlari adabiyot va san’atning yutuqlaridan salmoqliroq bo’lib, umumiy jarayondan bir qadar …

2 / 10

siyatlaridan biridir. "ijtimoiy hayot va adabiy jarayonning shakllanishida adabiy tanqidning tutadigan mavqyei - uning grajdanlik pozisiyasi barqaror xususiyatlaridan hisoblanadi. tanqid muhokamalari, xulosalari, ijtimoiy ongga, adabiy taraqqiyotga muayyan shaklda, muayyan yo’nalishda hamisha ta’sir o’tkazadi. bunga eng qadimgi va eng yangi tarixdan, o’tmkshdan va bugundan istagancha misollar keltirish mumkin. basharti tarixda bir kator badiiy yodgorliklar tanqid tufayli abadiy yashab qoldi, desak, mubolaga bo’lmaydi"[footnoteref:2]. aytaylik, alisher navoiyning "majolisun nafois" degan ajoyib asarida ulug san’atkor zamonasining shoirlari, o’z ustozlari va izdoshlari to’g’risida hikoya qiladi. navoiy bu asarda har bir shoir haqida so’zlaydi, ularning ijodiy o’ziga xosliklariga to’xtalarkan, asarlaridagi muayyan badiiy nuqsonlar xususida tanqidiy muloxazalarini aytishdan ham tiyilmaydi, bir so’z bilan aytganda, ular xayoti va ijodi to’grisida qomusiy ma’lumot beradi. shu bois "majolisun nafois" o’z davrida ham, bugungi kunda ham o’z ahamiyatini yo’qotmay kelayotir. asarning yaratilganiga besh asr to’ldi, lekin u o’zbek mumtoz adabiyotining u yoki bu davrini tadkik ztish, o’rganishda xamon nodir manba bo’lib …

3 / 10

kabi tanqidchilar tomonidan "o’z vaqtida aytilgan so’z"lar bu yozuvchilarni adabiyotimiz tarixidagi o’rinlarini belgiladi va saqlab qoldi. tanqidning bu ijobiy roli adabiyot tarixining har bir bosqichiga oid talay misollar bilan qayta-qayta tasdiq etilishi mumkin. adabiy tanqid ayni kunlarda ham adabiy- tarixiy jarayonga ta’sir ko’rsatuvchi ahamiyatini zarracha kamaytirgan emas. adabiy-badiiy tanqidchilik talabchanlikni mahorat bilan, badiiy boyliklarni maydonga keltiruvchilarga ehtiyotkorona munosabatda bo’lish bilan qo’shib, yanada talabchanroq bo’lib maydonga chiqsa, adabiyot va san’atning yutuqlari bundan ham ortishi muqarrar. tanqidchilikning burchi hozirgi zamon badiiy jarayonidagi xodisalarni. tamoyillarni va konuniyatlarnk chuqur tahlil . etib berishdan, xalkchillik tamoyillarining mustahkamlanishiga xar taraflama ko’maklashishdan, san’at va adabiyotning yuksak goyaviy-estetik saviyasi uchun kurashshssam iboratdir. adabiy tanqid san’atkorning fikr doirasini kengaytirishga, mahoratining takomillashuviga ko’maklashmogi kerak. u estetika an’analarini rivojlantirish bilan birga goyaviy-badiiy jihatdan beriladigan baholarning aniq bo’lishini, estetik talabchanlikni chuqur ijtimoiy taxlil bilan, iste’dodga, uning samarali izlanishlariga nisbatan ehtiyotkorona munosabatda bo’lish bilan ko’shib olib borishi kerak. adabiy tanqid shakllanish va rivojlanish …

4 / 10

yatida ham; 3) kitobxon estetik kechinmalarida ham o’z o’rniga ega. u: a) ijtimoiy hayotdagi dolzarb masalalarni; b) ijodkorlarning shgor sarashlarini, v) kitobxonning istak-mulohazalarini aks ettiradi, san’atning o’z- o’zini anglash shakli sifatida ko’rinadi, muayyan davr estetik tafakkurining umumiy va ichki rivojlanish sonuniyatlarini oydin lashtiradi. badiiy adabiyotning asosiy vazifasi insonni va uni o’rab olgan voqyelikni badiiy tasvirlash vositasida komil insonni tarbiyalashdan iborat. binobarin, adabiy tanqidning vazifasi ham komil inson xarakterini, uning estetik didini tarbiyalashga qaratilgan bo’ladi. zero, belinskiy ta’kidlaganidek, "adabiyotning vazifasi tanqidning vazifasidir. "hukm qiluvchi tanqid bilan, hukm qilinuvchi adabiyotning mazmuni birdir". adabiy tanqid "harakatdagi estetika"dir. adabiy tanqid adabiyot hodisalarini, adabiy asarlarni tahlil qiladi, ularga baho berar ekan, o’zining bir qancha xususiyatlarini kashf eta boradi. ilg’or adabiy tanqid har doim: 1) badiiy asarlarni keng targib etishga; 2)kitobxonlarning estetik didi va zavqini oshirishga; 3) so’z san’atkorlargshing ijodiy takomiliga. xizmat qiladi. v.g. belinekiy adabiy tankid va ijtimoiy fikr o’rtasidati aloqani ko’zda tutib, hakqoniy tanqid …

5 / 10

harakatdagi estetikadir..."[footnoteref:3]. [3: белинский в. танланган асарлар. б. 234.] tanqidning yana bir xususiyati - uning publisistika bilan chambarchas aloqadorligidadir. joriy adabiy jarayonning hodisalarini va badiiy ijodning ayrim asarlarini tahlil etib, ularning qimmatini keng ommaga tushuntirib berishga va ommaning estetik didini tarbiyalashga mo’ljallangan tanqid o’z o’quvchisiga matbuot-jurnal va gazetalar orqali murojaat etadi. bu, ayniqsa, xalq va uning adabiyoti tarixida boshlanayotgan yangi davrlarga oiddir. xix asrning birinchi yarmida belinskiy: "tanqid allaqachon bizning ommaning (o’quvchilar va tomoshabinlar ommasining) ehtiyoji bo’lib qoldi. hyech bir jurnal yoki gazeta tanqid va bibliografiya bo’limisiz yashay olmaydi", -deb yozgan edi. bu hol hamma madaniy xalqlar tarixi, shu jumladan, keyingi davrlarda o’rta osiyo xalklari tarixidagi dalillar bilan ham tasdiq etiladi. shuni esda tutish kerakki, tanqidning adabiyotshunosliqdan uning mustaqil qismi sifatida ajralib chiqishi qator xalqlarda, asosan, xix asrning ikkinchi choragida sodir bo’ldi. hatto belinskiy zamonasida ham, jumladan, uning asarlarida adabiyotshunoslik ko’pincha bir butun hodisa sifatida maydonga chiqqan. inchunin, belinskiyning ilg’or …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabin-tarixiy jarayenda adabiy tanqidning o’rni"

reja: 1. adabin-tarixiy jarayenda adabiy tanqidning o’rni. 1. adabiy tanknd "harakatdagi estetika"dir. 1. adabiy tanqid ilmiy - estetik hodisa sifatida. adabiy-tarixiy jarayonda adabiy tanqidning urni. adabiy tanqid hayotni badiiy o’zlashtirish jarayonini o’rganuvchi va shu jarayonga faol ishtirok etuvchi, uning oqimiga ta’sir ko’rsatuvchi ilm, o’ziga xos ijod turidir. bu esa uning o’ziga xos qonunlari. xususiyatlari borligidan dalolat beradi; mana shu alohidalikni aniklamay turib, badniy asar haqida fikr yuritish mumkin emas. adabiy jarayonda tanqidning roli haqida v.belnnskiyning quyidagi fikri e’tiborga molik: "adabiyot va san’at tanqid bilan qo’l ushlashib boradi va bir-biriga o’zaro ta’sir ko’rsatadi"[footnoteref:1]. bu fikrni arman munaqqidi suren agababayan "tanqid dastavval adabiy ...

This file contains 10 pages in DOCX format (50.6 KB). To download "adabin-tarixiy jarayenda adabiy tanqidning o’rni", click the Telegram button on the left.

Tags: adabin-tarixiy jarayenda adabiy… DOCX 10 pages Free download Telegram