freydning madaniyatshunoslik va psixoseksual nazariyasi

DOC 6 pages 36.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

freydning madaniyatshunoslik va psixoseksual nazariyasi freydning psixoseksual nazariyasi zigmund freyd nevroz kasalliklarini o’rganish orqali oddiy psixiatrdan jamiyat va madaniyat psixoanalitigi darajasiga ko’tarilgan buyuk olimdir. uning ilmiy izlanishlari natijasi sifatida jamiyat va individ taraqqiyotining psixoseksual nazariyasi yuzaga keldi. freyd o’z dunyoqarashi taraqqiyotida murakkab va ziddyyatli yo’lni bosib o’tdi. psixiatriyadagi birinchi ma’ruzalarida u xx asr tabiiy-ilmiy materializmi qoidalariga amal qildi, lekin psixoanalizning yaratuvchisi sifatida shopengauyer, nisshe va boshqalarning idealistik-irrasionalistik “hayot falsafasi” tomon burildi. bu ta’limotlar ta’sirida individning instinktiv-fiziologik mayllariga xos bo’lgan, inson xulqi uchun asosiy ahamiyat kasb etuvchi “psixik energiya” haqidagi tasavvurlar shakllandi. freyd inson psixikasida dastavval nisbatan avtonom, lekin doimiy o’zaro faoliyatda bo’luvchi ikkita struktura, ongsiz “u” («id») va ongli “men” («ego») ni ajratdi, keyinchalik ularga “yuqori-men”ni yoki super-egoni qo’shdi, “yuqori-men” “men”ga joylashib oladi va maxsus tahlilsiz “men” uni anglamaydi. freydning fikricha, nevrozning sababi “u”, “men” va “yuqori-men” o’rtasidagi o’ziga xos ziddiyat hisoblanadi. har uchala substansiya o’rtasidagi asosiy ziddiyat nimadan iborat? …

2 / 6

sish, nafas olish, harakat kabi har qanday organizmning tirikligini ta’minlaydigan barcha hayotiy funksiyalar. dastavval bu omillar inson hayoti uchun nihoyatda muhim bo’lgan, lekin inson aqli va tafakkurining rivojlanib borishi bilan ular o’zlarining dastlabki muhim hayotiy ahamiyatlarini yo’qotganlar. chunki inson bora-bora ovqat topishning yangi, qulay usullarini qidirib topa boshlagan, endi ovqat ochlikni qondirishgina emas, balki insongagina xos bo’lgan ochko’zlikni qondirish uchun ham xizmat qila boshlagan. vaqt o’tishi bilan ovqat topish tobora yengillashib bordi va inson uni topishga tobora kamroq vaqt sarf qila boshladi. inson o’ziga boshpana va boshqa moslamalar qurib olib, o’z hayotida imkon qadar xavfsizlikni ta’minladi. shunday qilib, o’zini o’zi saqlash instinkti o’zining dastlabki ahamiyatini yo’qotdi va birinchi o’ringa ko’payish instinkti, freyd tili bilan aytganda libido chiqdi. agressivlik, birinchi bo’lishga intilish kabi insonga xos bo’lgan, o’zini o’zi saqlash instinktiga tegishli bo’lgan intilishlar, dialektikaning ikkinchi qonuniga ko’ra yangi sifat ko’rinishiga, ya’ni libidoga o’tadi. shunday qilib, evolyusiya jarayonida inson hayotining asosiy harakatga …

3 / 6

anishi va osoyishtalik nisbiy bo’lganligi tufayli o’z-o’zidan “men” va “u” vaqt o’tishi bilan o’zgarib boradi, lekin “u” shakllanib bo’lgan bo’lsa, “men” madaniy taraqqiyot jarayonida o’sib boradi. har bir narsa va hodisaning o’z o’rni va vaqti borligini e’tiborga olsak, o’z-o’zidan inson psixikasining ham umumiy tabiatda o’z o’rni va o’z vaqti bor oddiy qilib aytganda, inson psixikasini muayyan hodisalar sodir bo’ladigan hujayraga o’xshatish mumkin. tegishincha hujayraning qobig’i “men” bo’lsa, uning ichki mazmunini “u” tashkil qiladi (“u” da har doim turli xil mayda-chuyda jarayonlar bo’lib turadi). vaqt mobaynida hujayra rivojlanib borishi kerak, lekin agar uning ichki mazmuni “u” shakllanib bo’lgan bo’lsa va uncha katta ahamiyatga ega bo’lmagan o’zgarishlarga uchrasa, uning ustki qobig’i madaniyatning o’sib borishi bilan birga o’sib, qalinlashib boradi. qobiqtashqariga qarab o’sa olmaydi, chunki u yerdagi joylarni boshqa hujayralar, individuumlar (odamlar) egallab olishgan, demak, u faqat ichkariga qarab o’sishi mumkin, bunda esa hujayraning ichki mazmuni “u” ni tobora siqib borishi kerak. nihoyat, …

4 / 6

di “super-ego” yoki “yuqori-men” tizimini ko’rib chiqamiz. “yuqori-men” inson psixikasining ajralmas qismidir. inson jamiyatda yashar ekan, jamiyat insonga ta’sir ko’rsatadi. yuqoridagi mulohazamizga qaytamiz. agar inson alohida tizim yoki hujayra bo’lsa, demak, u alohida yashay olmaydi (organizmdan alohida hujayrani ajratib bo’lmaydi). bu hujayralar to’qimani (obrazli qilib aytganda, odamlarning kichik guruhlarini), to’qima, o’z navbatida, organni (ya’ni, nisbatan kattaroq guruhlarni) tashkil qiladi, organlar esa katta, bir butun organizmni (jamiyatni) tashkil qiladi. ana shu hujayralar tashqi qobikdari – “men” lar bir-biri bilan bog’langan. aynan ana shu “men” lar to’plami “yuqori-men” ni tashkil qiladi. aytish mumkinki, “yuqori-men” hamma ijtimoiy munosabatlar (inson xulqini nazorat qiladigan ijtimoiy munosabatlar) to’plamidan iborat. “edip kompleksi” va totemizmning boshlanishi endi “men”, “u” va “yuqori-men” ning birgalikdagi faoliyatini tajribada konkret misolda ko’rib chiqamiz. odamlar qadimdan insest (qarindosh-urug’lar o’rtasidagi nikoh) avlodga salbiy ta’sir qilishini sezishgan. genotipni toza saqlash va insoniyat evolyusiyasini ta’minlash uchun insest din, qonun yo’li bilan taqiqlangan. bu taqiqlovchi ko’rsatmani “yuqori-men” …

5 / 6

shgan nazariyasiga ko’ra, qadimda poligam jamoada bolalar otaning cheklanmagan hokimiyatiga qarshi isyon ko’tarishganligini aytish, aniqrog’i, taxmin qilish mumkin. til biriktirib uni o’ldirishgan. keyinchalik o’z qotilliklarining mazmunini tushunib, o’zlari bilan ham shunday hodisa sodir bo’lishi mumkinligini o’ylab qo’rqib ketishgan. shunda ularning har biri o’z ta’sir doiralarini bo’lib olib, har biri o’z oilasida o’lik otaning avtoritar hokimiyatini o’rnatgan (ilohiylashtirgan), ya’ni otani totalitarizm ramziga aylantirishgan. ularning bolalari o’z otalarini emas, balki o’lik bobolarini despotizmda ayblashgan. keyinroq qabilalarda ota ramzini har xil hayvonlar almashtirgan. shunday qilib, dastlabki dinlardan biri bo’lgan totemizm kelib chiqqan. ichki yopiqlik yuqorida aytilganlardan shunday tabiiy xulosa qilish mumkinki, olam “u” va “men” ning “yuqori-men” bilan ziddiyati hisobiga rivojlanadi (bu haqiqatan shunday). biroq u holda shunday narsani ta’kidlashga to’g’ri keladiki, dunyoda birorta ham sog’lom odam yo’q, chunki har bir individning o’z ziddiyatlari bor va madaniyatning bundan keyingi taraqqiyoti ijtimoiy portlashga olib keladi, chunki ichki mazmun yoki “u” tashqi qobiqni buzib tashlaydi. …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "freydning madaniyatshunoslik va psixoseksual nazariyasi"

freydning madaniyatshunoslik va psixoseksual nazariyasi freydning psixoseksual nazariyasi zigmund freyd nevroz kasalliklarini o’rganish orqali oddiy psixiatrdan jamiyat va madaniyat psixoanalitigi darajasiga ko’tarilgan buyuk olimdir. uning ilmiy izlanishlari natijasi sifatida jamiyat va individ taraqqiyotining psixoseksual nazariyasi yuzaga keldi. freyd o’z dunyoqarashi taraqqiyotida murakkab va ziddyyatli yo’lni bosib o’tdi. psixiatriyadagi birinchi ma’ruzalarida u xx asr tabiiy-ilmiy materializmi qoidalariga amal qildi, lekin psixoanalizning yaratuvchisi sifatida shopengauyer, nisshe va boshqalarning idealistik-irrasionalistik “hayot falsafasi” tomon burildi. bu ta’limotlar ta’sirida individning instinktiv-fiziologik mayllariga xos bo’lgan, inson xulqi uchun asosiy ahamiyat kasb etuvchi...

This file contains 6 pages in DOC format (36.5 KB). To download "freydning madaniyatshunoslik va psixoseksual nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: freydning madaniyatshunoslik va… DOC 6 pages Free download Telegram