metall va qotishmalarning mikroskopik tahlili laboratoriyasi

DOC 8 pages 185.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 185.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

1- laboratoriya ishi metall va qotishmalarning mikroskopik tahlili ishdan maqsad: metall va qotishma strukturalarini mikrotahlil usullari bilan tanishish. toza metall va turli turdagi qattiq qotishmalar strukturasini o‘rganish. asbob va anjomlar: optik mikroskop, mertallografik shliflar. nazariy ma’lumotlar d.i. mendeleyev davriy tizimidagi 106 ta elementdan 82 tasi metalldir. shu sababli elektron texnikasida amaliy maqsadlar uchun ularning strukturasi va xossalarini o‘rganish muhim hisoblanadi. metallar odatda kristall jism yoki kristall bo‘ladi. kristall deb, atomlarning fazoda cheksiz tartibli joylashishiga aytiladi. barcha kristall materiallar anizotropiyaga ega bo‘lishadi. bu degani materialning xossasi undagi yo‘nalishga bog‘liq bo‘ladi. bu holat kristallning har bir yo‘nalishida atomlar yoki molekulalar orasidagi masofalar qat’iy ma’lum bir qiymatga ega bo‘lishi va ular orasidagi o‘zaro ta’sirlashuv kuchi har bir holatlar uchun turlicha bo‘lishi bilan tushuntiriladi. real kristallarda atomlarning tartibli joylashishida ko‘p miqdordagi buzilishlar mavjud bo‘ladi. shuning uchun ko‘pincha monokristall emas, balki ko‘p miqdordagi zonalardan tashkil topgan polikristallar (1, a-rasm) uchraydi. ularda bir xil bo‘lgan kristall …

2 / 8

ll nuqsoni bo‘lib, u yerdagi atomlar faol bo‘ladi va oson eriydi. shuning uchun polikristalldagi dona chegaralaridagi shlif kuchliroq yemiriladi (1, c–rasm). yemirilgan sirt yoritilganda yorug‘lik nuri uning sirtidan turlicha akslanadi. shuning uchun shlifni ko‘rganimizda akslangan nurlarda bir biridan ko‘ra chegara yo‘lakchalari bilan ajratilgan och va qora donachalarni ko‘ramiz (2–rasm). zamonaviy metall va qotishmalarda donachalar o‘lchami 10.......100 mkm (0,01.....0,10mm) dan oshmaydi. bu qiymat inson ko‘zining ajrata olish qobiliyatidan (0,3 mm) ancha kichikdir. shuning uchun metallografik tahlilni odatda sxemasi 3–rasmda keltirilgan optik mikroskop yordamida o‘tkazishadi. 1-rasm. polikristall materialning mikrotahlili a- polikristall sxemasi (1-donachalar yoki kristallitlar, 2-donachalar chegaralari); b- sayqallangan shlif; c- yemirilgan shlifdan yorug‘likni akslanishi. lampadan 1 chiqqan yorug‘lik yorqin bir tekisdagi to‘plamni hosil qiluvchi kondensorga 2 tushadi. so‘ngra yarim shaffof 3 ko‘zgudan akslanib, obyektiv 4 orqali o‘tadi va jismda 5 bitta nuqtaga yig‘iladi (fokuslanadi). olingan sirt tasviri (akslangan nurklarda) obyektiv yordamida kattalashtiriladi. yarim shaffof ko‘zgu orqali o‘tadi va okulyarga 6 tushadi. …

3 / 8

shlatilib, ularning tarkibiga ikkita va undan ortiq komponentlar (elementlar) kiradi. kimyoviy tarkibiga va ishlab chiqarish sharoitiga bog‘liq ravishda qotishmalar bir yoki bir nechta fazadan tashkil topgan bo‘lishi mumkin. faza – qotishmaning boshqa sirt bo‘limlaridan ajratilgan bir jism qismidir. sir bo‘limlaridan o‘tishda kristall panjara, kimyoviy tarkib va xossalar keskin o‘zgaradi. qotishmaning faza tarkibi quyidagilarni ko‘rsatadi: unga qanday fazalar kirishini; har bir fazaning kimyoviy tarkibini; har bir fazalarning miqdorini. qotishma strukturasi materialdagi har bir fazadagi donachalarining o‘zaro joylashuvi, shakli va o‘lchamlarini ko‘rsatadi. qotishmaning fazaviy tarkibi va strukturasini bilgan holdagina uning xossasini aniq aytish va tushuntirish mumkin. texnik toza metallarning metallurgik qayta ishlov berish bosqichlarida esa bo‘lishi mumkin bo‘lgan turli xil strukturalarini ko‘rib chiqamiz (4–rasm). eritilgan va shaklga quyilgandan so‘ng metallnintg qotishi boshlanadi. kristallanishda anizotropiya paydo bo‘ladi. murtak teng o‘q shakldagi doira hosil qilmasdan, uning o‘sish tezligi maksimal bo‘lgan yo‘nalishda igna ko‘rinishida hosil bo‘ladi. kub panjarli kristallarda – bu odatda kub qirralarining yo‘nalishidir. …

4 / 8

adi. bir vaqtning o‘zida kuydirilgan metall strukturasida to‘g‘ri ko‘p qirrali ko‘rinishda (4, b-rasm) yirik teng o‘qli donachalar hosil bo‘ladi. metallarga kerakli shaklni (ko‘ndalang kesim yuzasi aylana, kvadrat, to‘g‘ri burchak ko‘rinishida bo‘lishi uchun) berish uchun quymalar plastik deformatsiya ostida ushlab turiladi. bunda metall strukturasi o‘zgaradi: sovuq plastik deformatsiyada donachalar cho‘ziladi va ingichkalashadi hamda tola ko‘rinishiga keladi (4, c-rasm). mexanik va texnologik xossalarni yaxshilash uchun plastik deformatsiyadan so‘ng metall pastroq haroratlarda qayta kuydiriladi (qayta kristallanish amalga oshiriladi). bunda kuydirilgan metallning mayda donachali strukturasi hosil bo‘ladi (4, d- rasm) va u kesishda yaxshi ishlov berishlikni ta’minlaydi. shunday qilib, metallning holatiga (o‘zgartirish ishlov berish bosqichi) bog‘liq holda struktura o‘zgaradi. bu esa o‘z navbatida uning xossalarini o‘zgarishiga olib keladi. ko‘pincha mikrotahlilda qotishma strukturasini tasvirlash kerak bo‘ladi. bunda barcha struktura tashkil qiluvchilarni sanab o‘tish va u tashkil topgan fazalarni ko‘rsatish kerak bo‘ladi. ishni bajarish tartibi yorug‘lik metollografik mikroskop qurilmasini o‘rganish. aniqlikni qo‘pol va nozik roylash dastagi …

5 / 8

ddir: qattiq qotishma – bu: a) bitta kristall panjaraga ega bo‘lgan bir fazali qotishma; b) uning kristall panjarasi qotishma komponentlaridan biriga o‘xshash; c) uning xossasi qotishma komponentlardan biriga o‘xshash; d) ular grek harflari (α, β, γ...) bilan belgilanadi. kuydirilgan qattiq qotishma strukturasi 2–rasmda ko‘rsatilgan. mikroskopda toza metallni qattiq qorishmadan ajratish qiyin. kimyoviy birikma – bu: a) bitta kristall panjaraga ega bo‘lgan bir fazali qotishma; b) uning kristall panjarasi yangi bo‘lib, qotishma komponentlarining hech biriga o‘xshash bo‘lmaydi. c) uning xossasi qotishma komponentlarning hech biriga o‘xshash bo‘lmaydi. d) kimyoviy tarkibi an bm turdagi formula bilan yoziladi. kimyoviy birikma strukturasi 2–rasmda ko‘rsatilgan. mikroskopda toza metallni kimyoviy birikmadan ajratish qiyin. fizik–mexanik aralashma –bu: a) ikkita yoki undan ko‘p kristall panjaraga ega bo‘lgan ko‘p fazali qotishma (bu fazalar aralashmasi); b) qotishma xossasi aralashmada mavjud bo‘lgan har bir faza xossasiga va soniga bog‘liq bo‘ladi. mexanik aralashma strukturasi 5-rasmda ko‘rsatilgan. ularni ikkita fazadan (plastik qattiq qotishma α …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metall va qotishmalarning mikroskopik tahlili laboratoriyasi"

1- laboratoriya ishi metall va qotishmalarning mikroskopik tahlili ishdan maqsad: metall va qotishma strukturalarini mikrotahlil usullari bilan tanishish. toza metall va turli turdagi qattiq qotishmalar strukturasini o‘rganish. asbob va anjomlar: optik mikroskop, mertallografik shliflar. nazariy ma’lumotlar d.i. mendeleyev davriy tizimidagi 106 ta elementdan 82 tasi metalldir. shu sababli elektron texnikasida amaliy maqsadlar uchun ularning strukturasi va xossalarini o‘rganish muhim hisoblanadi. metallar odatda kristall jism yoki kristall bo‘ladi. kristall deb, atomlarning fazoda cheksiz tartibli joylashishiga aytiladi. barcha kristall materiallar anizotropiyaga ega bo‘lishadi. bu degani materialning xossasi undagi yo‘nalishga bog‘liq bo‘ladi. bu holat kristallning har bir yo‘nalishida ato...

This file contains 8 pages in DOC format (185.5 KB). To download "metall va qotishmalarning mikroskopik tahlili laboratoriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: metall va qotishmalarning mikro… DOC 8 pages Free download Telegram