o’zbekistonda arxeologiya fanining shakillanishi va rivojlanishi

PPTX 23 pages 6.1 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.1 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

o’zbekistonda arxeologiya fanining shakillanishi va rivojlanishi 1 reja: o’zbekistonda dastlabki arxeologik izlanishlar davri. sovet davri arxeologiyasi. mustaqillik davri arxeologiyasi. 2 o’zbekistonda arxeologiya fanini paydo bo’lishi va taraqqiyot bosqichlarini uchta davrga bo’lib o’rganish maqsadga muvofiq bo’ladi. birinchi davr – xix asrning ikkinchi yarmidan 1917 yilgacha ikkinchi davr – 3 bosqichga bo’linadi: 1. 1917-1938 yillar 2. 1938-1945 yillar 3. 1945-1991 yillar uchinchi davr – o’zbekiston mustaqilligi davr. 3 xix asrning ikkinchi yarmidan 1917 yilgacha o’rta osiyo sharoitida ham dastlabki arxeologik qazishma ishlari deyarli rossiyadagi kabi xix asrning ikkinchi yarmida faqat topilmalar topib kollektsiyalar yig’ish uchun qazishmalar o’tkazishni boshlaganlar. o’sha davrning yirik sharqshunos olimlari, tabiatshunoslar va boshqa ko’plab olimlarning turkiston hududiga kelishi bilan bu erda ham, dastlabki o’lkashunoslik, tarixni o’rganish uchun yozma va arxeologik materiallarni to’plash ishlari boshlandi. rossiyalik yirik sharqshunos olimlarning bu erda boshlagan ekspeditsiyalarida mahalliy ilmli-bilimli odamlar ichida turk va fors tillarini biladigan, arab alifbosida yozilgan ko’lyozmalarni o’qiy oladigan odamlarni olib …

2 / 23

us sharqshunos olimi n.i.veselovskiy akram asqarovga baho berib "agar, akram askarov bo’lmaganda, men, bunchalik muvaffaqiyatlarga erishmagan bo’lar edim" deb juda yuqori baholagan. 1887 yili "rus arxeologiya jamiyati" akram asqarovni "arxeologiya rivojiga qo’shgan hissasi uchun" kichik kumush medali bilan mukofotlaydi. ko’p o’tmay u parijdagi "ilmiy arxeologiya jamiyatining a’zosi" etib saylanganligi ma’lum bo’ldi. abu sayd maxsum u samarqand shahrining obidalaridagi ko’chirmalaridan n.i.veselovskiy, v.a.krachkovskaya, a.a.semyonov kabi taniqli sharqshunoslar o’z ilmiy tadqiqotlarida foydalanishgan. hatto, samarqandlik sharqshunos va arxeolog olim v.l.vyatkinga ulug’bek rasadxonasini o’rnini xvi asr vaqfnomalarini o’rganib turib ko’rsatib bergan ham abu sayd maxsum bo’ladi. demak, "tarixiy manbalarni o’qib turib, u yoki bu yodgorlikni topish usulini ham, birinchilardan bo’lib qullagan. 7 turdi mirg’iyosov u16 yil davomida asori atiqalarni to’plagan. uni o’sha davrdagi arxeolog a.a.divaevga yozgan xati o’zbekiston davlat markaziy arxivida saklanib qolgan. unda to’kmoq tumani atrofida saqlanib qolgan irrigatsiya inshootlari, ko’hna shahar xarobalari, u erda qazishmalar o’tkazilganini, u erda topilgan topilmalar to’g’risida yozgani holda, …

3 / 23

shkil etildi. unga barcha arxeologik, san’at, madaniyat va me’morchilik yodgorliklarini xisobga olib, davlat ximoyasiga o’tqazish qo’yilgan. 1920 yil 27 noyabrda toshkentda muzeylar, qadimgi yodgorliklarni asrash, san’at va tabiatni muhofaza qilish turkiston komiteti tashkil qilindi. o’zbekistonda arxeologiya fani hatto o’tgan asrning 30 – yillarini oxirlarigacha o’zining shakllanish bosqichida edi. bu davrda v.l.vyatkin afrosiyob yodgorligida, b.p.denike qadimiy termizda, m.e.masson ohangaron vodiysida va amudaryo bo’yidagi ayritomda, termizda, a.yu.yakubovskiy zarafshon vodiysi yodgorliklarida, v.a.shishkin varaxshada, s.p.tolstov va ya.g’.g’ulomov xorazm vohasida, a.p.okladnikov teshiktosh va machay g’orlarida, v.v.grigorev va a.i.terenojkin toshkent viloyati va samarkand shahrida qazishmalar olib bordilar. 1938-1945 yillar 1933 yilda m.e. masson boschiligidagi termiz arxeologiya ekspeditsiyasi. (take) 1937 yilda a.n. bernshtam rahbarligida ettisuv arxeologik ekspeditsiyasi. 1937 yilda s.p.tolstov rahbarligida xorazm arxeologik ekspeditsiyasi. (xaee) 1934 yilda b.a. latinin rahbarligida farg’ona arxeologik ekpeditsiyasi 1937 yilda v.a. shishkin rahbarligida quyi zarafshon arxeologik ekspeditsiyasi 14 o’sha davrning eng yirik tarixchi, sharqshunos va arxeologlari bilan birga ekspeditsiyalarda bo’lib, ularning tajribalarini …

4 / 23

ktsiya ishining asosiy vazifasi kilib respublika hududidagi arxeologik obidalarini xaritasini tuzishni asosiy vazifa qilib belgilaydi. bu o’ta muhim va zarur ishga barcha ilmiy muassasalar, viloyat va o’lka muzeylari jalb qilinadi. arxeologiyani jon- dilidan sevgan yahyo g’ulomov respublika arxeologik obidalarini xaritasini tuzishda shoshma-shosharlikka yo’l qo’ymaslikni qayta-qayta takrorlar edi. ushbu say-harakatlarning natijasi o’laroq, 1950-70 yillarda tarixchi va arxeologlarning o’ziga xos "g’ulomov maktabi" dunyoga keldi va shu asosda "o’zbek arxeologiya maktabi"ga asos solindi. 16 1945-1991 yillar bu davrda arxeologik tadqiqot ishlarida ko’plab o’zgarishlar kuzatildi. quyi zarafshon ekspeditsiyasi ishini 1944-1949 yillarida tyan-shan-oloy ekspeditsiyasi. 1951-1955 yillari esa qirg’iziston arxeologik etnografik ekspeditsiyasi davom qildi. 1946 yildan 1952 yilgacha farg’ona ekspeditsiyasini a.n bernshtam rahbarligida pomir-oloy va pomir- farg’ona ekspeditsiyalari o’rgangan. 1970 yilda o’zbekiston fanlar akademiyasining arxeologiya institutini samarkand shahrida ochilishi va shu institutning o’ziga o’zbekiston xududida olib borilayotgan kazishmalarga "ochiq varaqa" berish huquqini berilishi juda katta ahamiyat kasb etdi. bu bilan butun o’zbekiston hududida olib borilayotgan qazishmalarni …

5 / 23

a, rossiya, frantsiya, yaponiya kabi davlatlarning arxeolog olimlari bilan hamkorlikda, xalqaro miqyosda, arxeologik tadqiqotlar olib borilmoqda. afrosiyobda o’tkazilgan ko’p yillik xalqaro hamkorlik tadqiqotlari natijasida, qadimgi shahar yodgorligining qalinligi 7 m bo’lgan, 220 ga.ni o’rab olgan mudofaa devorlari ochib o’rganildi, shuningdek, bu davrda afrosiyobning shimoliy qismidagi 19 ga. lik akropolni alohida devor bilan o’rab olingani, qurilish ishlarida miloddan avvalgi viii-vii asrlar uchun g’oyat hususiyatli bo’lgan guvalaksimon g’ishtlardan foydalanilgani aniqlandi. moddiy madaniyat namunalarining tahlili afrosiyob shahar yodgorligining dastlabki davrlari aholisi ko’p asrlik, ko’ktepa va sarazmdagi ajdodlardan avlodlarga o’tib kelgan sug’orma dehqonchilik an’analarini davom ettirganliklarini ko’rsatdi. o’zbekiston-frantsiya-sug’diyona arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan o’rganilayotgan ko’ktepa yodgorligi samarqand viloyati chelak shahri yaqinida joylashgan. bu yodgorlikda olib borilgan qazishmalar natijasida, ko’ktepa so’g’diyona hududidagi eng qadimgi shaharlardan birining xarobalari ekanligi aniqlandi. bu yodgorlikda mahobatli shahar mudofaa devorlari, muhtasham saroy qoldiqlari va shahar markazida qad rostlagan ulkan otashparastlar ibodatxonasining xarobalari ochildi. 1998-yilda ko’ktepa shahar yodgorligining ark qismidan yana bir noyob …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbekistonda arxeologiya fanining shakillanishi va rivojlanishi"

o’zbekistonda arxeologiya fanining shakillanishi va rivojlanishi 1 reja: o’zbekistonda dastlabki arxeologik izlanishlar davri. sovet davri arxeologiyasi. mustaqillik davri arxeologiyasi. 2 o’zbekistonda arxeologiya fanini paydo bo’lishi va taraqqiyot bosqichlarini uchta davrga bo’lib o’rganish maqsadga muvofiq bo’ladi. birinchi davr – xix asrning ikkinchi yarmidan 1917 yilgacha ikkinchi davr – 3 bosqichga bo’linadi: 1. 1917-1938 yillar 2. 1938-1945 yillar 3. 1945-1991 yillar uchinchi davr – o’zbekiston mustaqilligi davr. 3 xix asrning ikkinchi yarmidan 1917 yilgacha o’rta osiyo sharoitida ham dastlabki arxeologik qazishma ishlari deyarli rossiyadagi kabi xix asrning ikkinchi yarmida faqat topilmalar topib kollektsiyalar yig’ish uchun qazishmalar o’tkazishni boshlaganlar. o’sha davrning yir...

This file contains 23 pages in PPTX format (6.1 MB). To download "o’zbekistonda arxeologiya fanining shakillanishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbekistonda arxeologiya fanin… PPTX 23 pages Free download Telegram