tabiatni muhofaza qilish haqida ma'lumotlar

DOCX 16 pages 43.6 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.6 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o`rta osiyoning aloxida muxofaza qilinadigan xududlari (landshaftlari) mavzu: osiyo maxsus himoyalangan tabiiy hududlari. reja: 1. alohida muhofaza etiladigan hududlar haqida tushuncha. 2. o’zbekiston qo‘riqxonalari. 3. milliy bog‘lar va buyurtmalar. alohida muhofaza etiladigan hududlar haqida tushuncha tabiatni muhofaza qilish - landshaftning bir butunligi, tabiiy komponentlarning o‘zaro muvozanatini muhofaza qilishga qaratilgan. landshaftlarni muhofaza qilishning juda ko‘p shakllari mavjud. bular: qo‘riqxonalar, zakazniklar, rezervatlar, xalq bog‘laridan iborat. tabiatni muhofaza qilish ayrim hududlarda tabiiy kompleksni (landshaftlarni) o‘z holicha maxsus rejim bilan qo‘riqlashni ham talab qiladi. bunday maxsus rejim bilan muhofaza qilinadigan hududlar xo‘jalikda o‘zlashtirishdan bevosita ajratib olinib qo‘riqlanadigan tabiiy ob’ektlardir. hududning ayrim uchastkalarini muhofaza qilishda maxsus rejimini o‘rnatishning zarurligi fan-texnika inqilobi sharoitida inson xo‘jalik faoliyati natijasida keskin o‘zgarayotgan va kamayayotgan yer tabiiy boyliklariga insonning ongli munosabatda bo‘lishiga asoslanadi. bunday uchastkalarni qo‘riqxonalar, rezervatlar, tabiiy parklar, tabiat yodgorliklari, zakazniklar deyiladi. muhofaza qilinadigan hududlarning tasnifi ishlab chiqilmagan. ularni bo‘lishda qo‘yidagi belgilarga amal qilinadi: 1) muhofaza qilinadigan hududdan foydalanish …

2 / 16

zbekiston qo’riqxonalari keyingi yillarda planetamizda qo‘riqlanadigan hududlar soni to‘xtovsiz oshib bormoqda. bmt ma’lumotiga ko‘ra, 70-yillarning boshida dunyo bo‘yicha 1204 ta qo‘riqxona va milliy bog‘lar bo‘lgan edi. qo‘riqlanadigan hududlarning tez o‘sishi shundan ma’lumki, ularning uchdan bir qismi 1960 yillardan boshlab tashkil qilingan. hozirgi kunda yer kurrasi bo‘yicha tabiatni muhofaza qilinadigan hududlarning soni 40 mingdan ko‘p. shunday qilib, yuqorida aytganimizdek, muhofaza qilinadigan landshaftlar, ya’ni qo‘riqlanadigan hududlarning formasi xilma-xil. xorijiy mamlakatlarda tabiatni muhofaza qilishning asosiy ko‘rinishlari – milliy bog‘ va rezervatlar bo‘lsa, masalan, rossiyada qo‘riqxona va zakazniklardir. qo‘riqxona quruqlik maydonining harakterli tabiiy landshaftlari bo‘lgan ma’lum bir uchastkasi bo‘lib, tabiatni muhofaza qilishning eng samarador formalaridan biridir. alohida muhofaza qilinadigan hududlar orasida qo‘riqxonalar muhim rol o‘ynaydi. qo‘riqxonalarning asosiy vazifasi – tabiatning diqqatga sazovor qimmatli landshaftlarini jamiyat manfaatlari uchun saqlashdan iborat. qo‘riqxona hududlaridan xo‘jalikda foydalanish, hatto, pichan tayyorlash, ov qilish, baliq tutish, qo‘ziqorin terish umuman ta’qiqlangan. qo‘riqxonalar atrofi kam foydalanib, muhofaza qilinadigan zona bo‘lishi kerak. qo‘riqxonalarning …

3 / 16

alan, kursk yaqinidagi markaziy qoratuproq qo‘riqxonasi o‘rmon-dasht zonasi uchun harakterli bo‘lgan tabiiy– hududiy komplekslarning etaloni bo‘lib, bu yerda rossiya fanlar akademiyasi geografiya instituti tabiiy jarayonlarni ko‘p yillardan buyon tekshiradi. qo‘riqxonalardagi tabiiy jarayonlarni o‘rganish landshaft geografik jihatdan o‘xshash bo‘lgan hududlarning tabiiy boyliklari va tabiiy sharoitidan unumli foydalanishni tashkil qilishni yengillashtiradi. shuning uchun qo‘riqxonalar tabiiyhududiy komplekslarning hamma tipida bo‘lishi kerak. asosiy muhofaza qilish ob’ektiga bog‘liq holda qo‘riqxonalar oldiga kompleks va maxsus vazifalar qo‘yiladi. kompleks qo‘riqxonalarda butun tabiiy-hududiy komplekslar tabiiy holda muhofaza qilinadi. o‘rta osiyodagi qo‘riqxonalarning asosiy qismi oldiga kompleks maqsadlar qo‘yilgan. maxsus vazifalarni bajaradigan qo‘riqxonalar asosan katta ilmiy ahamiyatga ega bo‘lgan ayrim ob’ektlarni muhofaza etish uchun tashkil qilinadi. masalan, orol dengizidagi tashkil etilgan borsakelmas qo‘riqxonasi, eng avval, shu yerda iqlimlashtirilgan qulon hamda sayg‘oq va jayronlarni qo‘riqlash va biologiyasini o‘rganish uchun tashkil qilingan edi. pitsunda qo‘riqxonasi asosan relikt qarg‘aylarini muhofaza qilish uchun bunyod etilgan. chelyabinsk oblastidagi ilmen qo‘riqxonasi uncha katta bo‘lmagan hududda 200 …

4 / 16

i. inson tomonidan o‘zgartirilgan landshaftlarga moslasha olmagan hayvonlarni faqat qo‘riqxonalarda saqlash mumkin bo‘lmoqda. bular – zubr, qulon, goral, begemot, yo‘lbars, arslon, qoplon, ilvirs (bars), suv kalamushi, turach, qizil g‘oz, gaga va boshqalardir. shuningdek, bir qancha o‘simlik turlari faqat qo‘riqxonalarda saqlanmoqda. masalan, aqshda mamont (sekvoyya) daraxti, livanda livan kedri, rossiya hududida tis, shamshod, nilufar va boshqa turlar ana shunday o‘simliklardandir. qo‘riqxonalar ovlanadigan hayvonlarni saqlash va ularni ko‘paytirishda katta rol o‘ynaydi. masalan, baykalda barguzin qo‘riqxonasi tashkil qilingan paytda (1916 yil) qurum toshlarda hammasi bo‘lib 20-30 suvsar yashardi. muhofaza qilish natijasida hozir bu hayvon ko‘payib, qo‘riqxonadagina emas, balki qo‘shni hududlarda ham ovchilik ahamiyatga ega. voronej qo‘riqxonasi barpo qilingan vaqtda (1927 yil) bir necha juft qunduz bor edi. shu qo‘riqxona tashkil etilgandan buyon undan rossiyaning 73 rayoniga 3 mingdan ortiq qunduz tarqatildiki, ular 70 mingdan ortiq nasl berdi. shunday qilib, qo‘riqxona hududlari turli xil hayvon va o‘simlik turlarini, ovlanadigan hayvonlarning miqdori va genetik fonlini …

5 / 16

kiston tizmasi g‘arbiy qismining shimoliy yon-bag‘irda, zomin tog‘ida 1900-3500 metr mutlaq balandlikda joylashgan. bu yerda tog‘ dasht (cho‘l), o‘rmon va subalp o‘simlik mintaqalari mavjud. qo‘riqxona hududida 150 dan ortiq o‘simlik turlari uchraydi. qo‘riqxona hududining katta qismi – 6756 gektari o‘rmon mintaqasi, archazordan iborat. bu yerda archaning uch turi uchraydi. o‘rmonzorning pastki qismida (1900-2700 metr balandlikda) zarafshon archasi yoki qora archa, o‘rta qismida (2100-2800 metr) yarim sharsimon yoki savr archa, yuqori qismida (2100-3200 metr) turkiston archasi (o‘rik archa) o‘sadi. qo‘riqxonada sudralib yuruvchi hayvonlarning 6 turi, parrandalarning 63 va sutemizuvchilarning 18 turi mavjud. sutemizuvchilardan oq tirnoqli ayiq, to‘ng‘iz, silovsin, bo‘ri, tog‘ echkisi, arhar (tog‘ qo‘yi), jayra, quyon, kaklik, qirg‘iy, burgut, boltayutar, himolay kurkasi, tog‘ qarg‘asi, qalqontumshuqilon, chiporilonlar yashaydi. zomin tog‘-o‘rmon qo‘riqxonasida archazorlarning tabiiy holati va archa-o‘rmon mintaqasiga xos tipik tabiiy geografik komplekslarni saqlash, ularni har tomonlama tadqiq etish, tabiiy boyliklar sifatini yaxshilash, ularni ko‘paytirish, shuningdek archa biologiyasini o‘rganish, archazorlarni kengaytirish, hayvonot dunyosini …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiatni muhofaza qilish haqida ma'lumotlar"

o`rta osiyoning aloxida muxofaza qilinadigan xududlari (landshaftlari) mavzu: osiyo maxsus himoyalangan tabiiy hududlari. reja: 1. alohida muhofaza etiladigan hududlar haqida tushuncha. 2. o’zbekiston qo‘riqxonalari. 3. milliy bog‘lar va buyurtmalar. alohida muhofaza etiladigan hududlar haqida tushuncha tabiatni muhofaza qilish - landshaftning bir butunligi, tabiiy komponentlarning o‘zaro muvozanatini muhofaza qilishga qaratilgan. landshaftlarni muhofaza qilishning juda ko‘p shakllari mavjud. bular: qo‘riqxonalar, zakazniklar, rezervatlar, xalq bog‘laridan iborat. tabiatni muhofaza qilish ayrim hududlarda tabiiy kompleksni (landshaftlarni) o‘z holicha maxsus rejim bilan qo‘riqlashni ham talab qiladi. bunday maxsus rejim bilan muhofaza qilinadigan hududlar xo‘jalikda o‘zlashtirishdan bevosi...

This file contains 16 pages in DOCX format (43.6 KB). To download "tabiatni muhofaza qilish haqida ma'lumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiatni muhofaza qilish haqida… DOCX 16 pages Free download Telegram