nutq madaniyati va adabiy me`yor o`lchovi

DOC 10 pages 52.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o`zbek adabiy tilining me`yorlari o`zbek tilining orfogragik me`yorlari. reja: 1. nutq madaniyati va adabiy me`yor o`lchovi. 2. adabiy til me`yorlari. 3. nutq odobi-umumiy axloqni belgilovchi mezon. 4. o`qituvchi nutqining adabiy me`yorlarga mosligi. nutq madaniyatiga erishishning asosiy omili tilni, ayniqsa adabiy til me`yorlarini egallash, ulardan unumli va o`rinli foydalanishdir. hozirgi adabiy til me`yorlariga rioya qilib tuzilgan nutq aniq, to`g’ri va ta`sirchan holda tinglovchiga yetib boradi. me`yor-so`zning mavjud bo`lgan ma`nosi, fonetik tuzilishi. s.i.ojegov fikricha, “me`yor-bu ijtimoiy jarayonda birga mavjud bo`lgan, bor bo`lgan, yangi paydo bo`lgan yoki o`tmishning kam ishlatiladigan til unsurlarini (lug’aviy, talaffuz, morfologik, sintaktik) tanlashning natijasi sifatida shakllangan, jamiyatga xizmat qiladigan foydali til vositalari yig’indisidir, keng ma`noda bu unsurlarni baholashdir”. adabiy me`yor o`z holicha shakllanadi. uning shakllanish va taraqqiyotiga tilning tarkibiga kiruvchi lahja, shevalar turlicha hissa qo`shadilar. qaysi hududda savdo, fan madaniyat taraqqiy etgan bo`lsa, me`yorga ham o`sha hududdagi shevalarning ulushi ko`proq bo`ladi. me`yor til qurilishi unsurlarining hammasiga tegishli. adabiy me`yor …

2 / 10

z gapi va o`zgalar gapiga e`tiborli bo`ladi, o`rinli so`zlash va tinglash madaniyati, suhbat va munozara madaniyatiga amal qiladi. bular umum-me`yor darajasidagi talablardir. nutq madaniyatida ham adabiy til me`yori-o`lchovi zarur. “til me`yori-bu til birliklari va uning qurilishini o`zaro yaxshi tushunish zaruryati tufayli paydo bo`lgan, undan foydalanuvchi xalq tomonidan yaratilgan amaldagi qoidalar yig’indisidir” -deb ta`kidlaydi olim b.n.golovin. til unsurlarining xalq o`rtasida ko`pchilikka ma`qul bo`lgan variantini tanlash-adabiy til me`yori hisoblanadi. o`zbek adabiy tilining me`yorlari: 1. fonetik me`yorlar. bunda hozirgi o`zbek adabiy tilidagi unli va undosh tovushlarning qo`llanilishi me`yor hisoblanadi. 2. leksik-semantik me`yor (so`z qo`llash)lar. so`z variantlaridan hamma uchun tushunarli bo`lgan ko`rinishini tanlab olish hozirgi o`zbek tilining lug’aviy me`yori hisoblanadi. imlo, talaffuz, tarjima lug’atlarida lug’aviy me`yor o`z aksini topadi. so`zning ma`nosini bilmay ishlatish, shevaga xos so`zlarni qo`llash, paronimlarning ma`nosini tushunmasdan ishlatish rus tilidan to`g’ridan-to`g’ri kalka-tarjima qilish me`yor hisoblanmaydi. masalan: bo`lsa o`rnida bo`sa so`zini ishlatish, yorug’ o`rnida yoruq so`zidan foydalanish. rus tilidan tarjima qilish asosida: …

3 / 10

nlab olingan va ular nutqda barqaror shaklda ishlatiladi. ammo kelishik qo`shimchalarini noto`g’ri qo’llash uchraydi. ba`zan –ning o`rnida –ni, -lar o`rnida –la ishlatiladi. direktorni xonasida ko`rdim. (direktorni o`z xonasida ko`rmoq). direktorning xonasida ko`rdim. (boshqa birovni direktor xonasida ko`rmoq). 6. so`z yasalish me`yorlari: so`z yasovchi qo`shimchalarning fonetik tuzilishi jihatidan bir qolipda ishlatilishi so`z yasalish me`yori hisoblanadi. ba`zan nuqtda sifat yasovchi –li va ot yasovchi –lik qo`shimchalari farqlanmay ishlatiladi. paxtali chopon o`rnida paxtalik chopon. 7. imloviy me`yorlar (orfografik). hozirgi o`zbek adabiy tilining me`yorlari 1956-yil “o`zbek orfografiyasining asosiy qoidalari” ga tayanadi. 72 paragrafdan iborat. 1995-yil yangi lotin alifbosiga o`tish haqida qaror qabul qilindi. lotin alifbosiga asoslangan yozuvda ham yangi orfografik qoidalar yaratildi. bo`g’in ko`chirish qoidalariga o`zgartirishlar kiritildi. demak, imloviy me`yor so`zlarning to`g’ri, xatosiz yozilishiga asoslanadi. 8. grafik (yozuv) me`yorlari: hozirgi yozuvimiz lotin alifbosiga asoslangan bo`lib, 29 ta harf va 3 ta harf birikmasidan iborat. 9. punktuatsion me`yorlar: bu me`yor 10 ta tinish belgisi asosida …

4 / 10

aga keldi. farobiy, ibn sino, nasriddin tusiy, jaloliddin davoniy, sabzavoriy, g`iyosiddin mansur kabi olimlarning asarlarida axloq fanining mavzusi vazifalari, maqsadi nazariy va amaliy jihatdan isbotlab berildi. xiii asrda yashagan ibn arabiyning “tahzibul axloq” (“xulqiy tarbiya haqida”), “kitobul axloq” (“axloq kitobi”), abu bakr qalandarning “qalandarnoma” asarlari, xv asrda yashagan husayn voiz koshifiyning “axloqi muhsiniy”, xvi asrda yashagan poshshoxo`ja abduvahobxo`janing “gulzor”, “miftoh ul- adl” (“adolat kalidi”), xvii asrda yashagan abdurahmon ibn abdukarimning “muftoh u-l axloq”, xviii asrda yashagan hakim qoniyning “parishon” va “guliston”, xix asrda yashab ijod qilgan abu tohir xo`janing “axloqi muzaffariy”, va “axloqi muhammadiy”, abdurahmon sharafning “ilmi axloq”, salohiddinning “mahosini axloq” (“axloq fazilatlari”), xix asrning oxiri xx asr boshlarida yashagan abdurahmon sayyohning “me`yori axloq” kitoblarida sharqona meros bo`lgan axloq masalalari ilmiy mushohada etib beriladi. o`rta osiyo xalqlari boy axloqiy merosga ega hisoblanadi. demak, axloqni belgilovchi nutq odobiga rioya qilish bizning xalqimizga ajdodlardan qolgan meros. ota-bobolarimiz qadimgi davrlardan boshlab axloqiy tarbiyaga …

5 / 10

id manbalarda hozirgi o`zbek adabiy tili xix-xx asrlarda yoki xx asrning 20-30 yillarida shakllangan degan qarashlar mavjud. demak, uning yozuv tizimlarini ham xx asr boshidan to hozirga qadar bo`lgan va bo`layotgan jarayonlar bilan bog`lab o`rganish maqsadga muvofiqdir. bu esa o`z navbatida o`zbek orfografiyasining tarixiy rivojlanish jarayonlarini belgilaydi. o`zbek yozuvining xx asr tarixi murakkab jarayonlarga boyligi bilan harakterlanadi: bu davrda o`zbek yozuvi bir necha marta tub isloh qilindi — bir grafik tizimdan boshqa grafik tizimga ko`chirildi. jahon xalqlarining yozuv tarixida bunday hodisa kamdan kam uchraydi. mavjud manbalar tahlilidan shu narsa ma`lum boiadiki, o`zbek yozuvining xx asr tarixi to`rt davrni o`z ichiga oladi: 1-davr — arab grafikasiga asoslangan yillar (1900—1929). 2-davr — lotin grafikasiga asoslangan yillar (1929—1940). 3-davr — rus grafikasiga asoslangan yillar (1940—1995). 4-davr — ikki yozuvlilikka (rus va lotin grafikalaridagi yozuvlarga) asoslangan yillar (1995-2010) arab alifbosi bizda viii asrning 20-yillaridan xx asrning 20-yillarigacha qo`llangan. “milliy uyg`onish” davrida arab imlosi va …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq madaniyati va adabiy me`yor o`lchovi"

o`zbek adabiy tilining me`yorlari o`zbek tilining orfogragik me`yorlari. reja: 1. nutq madaniyati va adabiy me`yor o`lchovi. 2. adabiy til me`yorlari. 3. nutq odobi-umumiy axloqni belgilovchi mezon. 4. o`qituvchi nutqining adabiy me`yorlarga mosligi. nutq madaniyatiga erishishning asosiy omili tilni, ayniqsa adabiy til me`yorlarini egallash, ulardan unumli va o`rinli foydalanishdir. hozirgi adabiy til me`yorlariga rioya qilib tuzilgan nutq aniq, to`g’ri va ta`sirchan holda tinglovchiga yetib boradi. me`yor-so`zning mavjud bo`lgan ma`nosi, fonetik tuzilishi. s.i.ojegov fikricha, “me`yor-bu ijtimoiy jarayonda birga mavjud bo`lgan, bor bo`lgan, yangi paydo bo`lgan yoki o`tmishning kam ishlatiladigan til unsurlarini (lug’aviy, talaffuz, morfologik, sintaktik) tanlashning natijasi sifatida shak...

This file contains 10 pages in DOC format (52.5 KB). To download "nutq madaniyati va adabiy me`yor o`lchovi", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq madaniyati va adabiy me`yo… DOC 10 pages Free download Telegram